Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
biheiz st. m.
st. m.; as. bihêt; ae. behát n.; got. bihait n.; vgl. mnd. behêit n., mnl. beheet n.
pi-haiz: nom. sg. Gl 1,96,33 (Pa); -heiz: dass. 423,21 (clm 9534, 9. Jh.). 438,16 (M). 442,29 (M). 599,57 (ebda., 9 Hss., 10.—13. Jh.). 628,68 (ebda., 8 Hss.). 4,221,12 (Ja); gen. sg. -]es 2,114,51 (M, 4 Hss.). 601,53 (ebda., 1 Hs.); dat. sg. -]e (5 Hss.), -] (2 Hss.; oder nom. sg.?) 1,750,7.8 (ebda.); nom. pl. -]a 2,32,23 (Trier 1464, 11. Jh.); -hez: nom. sg. Gl 1,96,33 (K); gen. sg. -]es 2,114,52 (M, Wien 2723, 10. Jh.); -⊢ezza: nom. pl. 774,49 (Vat. Pal. 1716, 10./11. Jh.).
Verschrieben sind: pi-herz: nom. sg. Gl 4,169,52 (Sal. d); gen. sg. -]es 2,114,53 (M, Wien 361, 11. Jh.).
Unsicher ist: . ihet: acc. pl. Pk 115,5.8, das zu bihet oder gihet ergänzt werden kann, vgl. u. 1 a, und das als Neutrum zum Altenglischen oder Gotischen sich stellen würde. 1) Versprechen, Gelübde: a) im guten, fördernden Sinn, Gott gegenüber: anthaizzo einquiti pihaiz devotus dedicatus promissus Gl 1,96,33 (zur Vertauschung der Wortklassen vgl. Baesecke, Abrog. S. 112). [bihet min drohtine gildu vota mea domino reddam Pk 115,5.8 (Vulg. 14.18)]; b) im üblen, schädigenden Sinn zur Vernichtung des Feindes: deuotatio iđ conspiratio cum voto, iđ ivramento. vulgo dicitur piheiz vnheil scelta [zu: fames ... aut pestilentia ..., cuncta devotatio, et imprecatio quae acciderit omni homini de populo tuo Israel, 3. Reg. 8,38] Gl 1,438,16 (13 Hss. nur scelta). 442,29. piheize [quadraginti viri ... hanc coniurationem fecerant ...:] devotione [devovimus nos nihil gustaturos, donec occidamus Paulum, Acta 23,14] 750,7 (1 Hs. giheiz). piheiza [cupiunt in sanguine Pauli ... versare manus; quae dura malorum] vota [! Ar. ii, 1001] 2,32,23. 774,49. 2) Verschwörung: a) Glossenwort: coniuratio Gl 4,169,52. 221,12; b) Verschwörung, Abfall, Anschlag: piheiz [dixit dominus ...: Inventa est] coniuratio [in viris Iuda, Jer. 11,9] Gl 1,628,68 (1 Hs. piswerunga). piheiz [non dicatis,] coniuratio [: omnia ... quae loquitur populus iste,] coniuratio [est, Is. 8,12] 599,57 (1 Hs. giheiz). eidsuarti ł piheizes coniurationis [, vel conspirationis crimen ... est omnino prohibitum, Conc. Chalc. xviii] 2,114,51 (2 Hss. nur piheizes). 3) Bündnis, Bund: mihil piheiz [facta est] coniuratio valida [, populusque concurrens augebatur cum Absalom, 2. Reg. 15,12] Gl 1,423,21. piheizes [inflammatur ... seditio ... a pontificibus adversum ... primos plebis Hierusolymorum, quorum singuli ... duces semetipsos propriae] factionis [instituebant, Ruf., Hist. eccl. ii, 20,2] 2,601,53.
Abl. biheiza, biheizunga, biheizâri; biheizôn.