lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

angul

as. bis ahd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
35
Verweise raus
21

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

angul st. m.

Bd. 1, Sp. 522
angul
st. m., mhd. angel m. f., nhd. angel m. f.; as. angul, mnd. mnl. angel; ae. angel; an. ngull. — Graff I, 345 f.
Die Formen auf -ul, -al, -ol sind vom 9. Jh. an, -ul in alem.-fränk. Hss. und Texten, -al, -ol in bair., belegt, -il wird im 11.—13. Jh., -el im 12.—15. Jh. geschrieben.
ang-: nom. sg. -ul Gl 1,509,29 = Wa 77,28 (2 Hss., 10. Jh.). 3,640,11 (2 Hss.). 17. 4,7,22 (Jc); -al 1,604,23 (M, 3 Hss., 10.—12. Jh.). 3,632,43 (10. Jh.). 4,70,17 (Sal. a 1, 2 Hss.); -ol 1,604,23 (M, 10./11. Jh.). 2,300,58 (ebda., lat. abl.). 4,128,48 (Sal. c); -il 1,604,24 (M, 2 Hss.). 3,123,38 (SH A, 4 Hss.). 193,42 (SH B, 2 Hss.). 311,52 (SH e, āg-). 640,11. 675,69. 4,70,18 (Sal. a 1). Beitr. 73,216 (Sal. c, nach Gl 4,144,30); -el Gl 1,604,25 (M). 3,123,37 (SH A, 4 Hss.). 128,49 (ebda., 1 Hs.). 223,38 (SH a 2, 2 Hss.). 64 (ebda.). 241,70 (ebda.). 311,52 (SH e). 359,13. 51. 375,23 (Jd). 409,28 (Hd., lat. pl.). 638,50 (2 Hss.). 640,11. 4,29,41 (Sal. a 1, 2 Hss.). 145,24 (Sal. c). 183,22. 187,13. 215,25 (2 Hss.); acc. sg. -ul 2,401,7. 501,58. 552,14. 575,37 = Wa 89,18. H 20,7,1. T 93,3; -ol Gl 1,604,23. 2,415,4 (2 Hss.). 474,42. 531,47; -il 2,36,5. 501,57; acc. pl. -ula 2,465, 52 (3 Hss.). 1) Haken: a) als Übersetzung von hamus ohne nähere Bestimmung: Gl 3,123,37. 193,42. 223,38. 241,70. 311,52. 359,51. 375,23. 632,43. 638,50. 640,11. 17. 675,69. 4,145,24. 215,25. hamus uncinus 187,13; b) beköderter Haken zum Fangen eines Tieres, Fanghaken: allgem.: hamus est ferrum inescatum Gl 4,70,17; meist dient der a. zum Fischfang, Angelhaken, auch Angel schlechthin, für Haken und Rute gebraucht: angol [piscatores ... mittentes in flumen] hamum [Is. 19,8] 1,604,23. angil [quae gesserat] hamum [,ad clavem est translata manus (des Petrus), Ar. 1,74] 2,36,5. angul [piscis ... sequitur] calamum [Prud., H. a. cib. (iii) 48] 401,7. 415,4. 474,42. 531,47. 552,14. 575,37 = Wa 89,18, calamum (virgam) [ebda.] 501,57. uar zi themo seuue inti uuirf thinan angul mitte hamum T 93,3; — selten zum Mäusefang: strihc angul muscipula [laqueus vel temptatio, CGL iv, 539,29] Gl 4,7,22, vgl. aber auch a; — bildlich und allgemein gehalten ist: angul hamus [zu: in oculis eius quasi hamo capiet eum (Gott den Menschen), Job 40,19] 1,509,29; c) übertr. auf das Mittel geistiger Überwindung: angol [hunc ... pater omnipotens] hamo [coepit, quia ad mortem illius unigenitum filium incarnatum misit, Greg., Hom. ii, 25 p. 1549] Gl 2,300,58. angul imu tod farslinte hamum sibi mors devoret H 20,7,1.
Erst vom 11. Jh. an übernimmt a. die Bedeutung von ango1: 2) Stachel, Spitze: a) ohne nähere Bestimmung für aculeus, vgl. ango1 1 a: Gl 3,223,64. 4,29,41; b) als Waffe: Dreizack: angil l’ gere fuscina ... cuius diminutivum fuscinulae Beitr. 73,216 nach Gl 4,144,30; c) Spitze des Giftzahnes einer Schlange: angula [abiectus coluber ... oris patuli solvit] acumina [Prud., Symm. i, Praef. 39] Gl 2,465,52; d) mit der Nebenbedeutung des Antreibenden, Treibstachel: aculeus stimulus Gl 4,128,48, vgl. ango1 1 f β. 3) Türangel, vgl. ango1 2: cardo Gl 3,128,49 (4 Hss. ango). 359,13. cardines 409,28. 4) übertr. auf Eckpunkt, Endpunkt, vgl. ango1 3 a: cardo uł finis Gl 4,183,22.
Komp. uuurfangul; Abl. anguloht; angulôn.
3305 Zeichen · 191 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    angulst. M. (a)

    Köbler As. Wörterbuch

    angul , st. M. (a) nhd. Angel (F.) ne. fishingrod (N.), fishhook ÜG.: lat. calamus GlPW, hamus GlP, uncus GlP Hw.: vgl. …

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    angulst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    angul st. m. , mhd. angel m. f., nhd. angel m. f. ; as. angul, mnd. mnl. angel; ae. angel; an. ngull. — Graff I, 345 f.…

Verweisungsnetz

39 Knoten, 42 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 3 Kognat 1 Kompositum 31

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit angul

21 Bildungen · 20 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

angul‑ als Erstglied (20 von 20)

Angular

Herder

Angular , aus dem lat., eckig, winklig. Angularsystem s. tenaillirtes System.

angularis

GWB

angularis ‘os angulare’ s os vgl winkelig Gertrud Schmits G. S.

angularisch

GWB

angul·arisch

angularisch mit Hilfe von Winkelmessungen wiederholen Sie an ihr [ der Glaskugel ] die sämmtlichen Erfahrungen, auch jene mit Linsen und Pri…

angulariter

MLW

adv. angulariter . 1 ad formam anguli — winkelförmig : Gloss. Roger. I A 1,2 p. 510,39 caput ... vulnerari ... secundum longum et latum, cir…

Angulārsystem

Meyers

Angulārsystem (lat.), Befestigungssystem durch Zangenwerke.

angulatim

MLW

angulatim adv. 1 per angulos — im Winkel : Mappae Clavic. 213 -m angulatim ... tres virgulae coniunctae orthogonium faciunt. 2 diagonaliter …

angulatio

MLW

* angulatio , -onis f. angulus — Ecke : Urso qual. 499 quod rotundatur non habens -es angulationes . Humperdinck

angulatorium

MLW

* angulatorium , -i n. norma — Winkelmaß : Gloss. III 718,44 St.-S. -um angulatorium winkelmate. Humperdinck

angulatus

MLW

adi. angulatus , -a, -um . 1 qui angulos habet — einer der Winkel hat : Gerb. geom. 4,3 planae figurae, quas rectis lineis determinari -asqu…

Angulli

Meyers

Angulli (engl. ungulee ), der bengalische Zoll, = 1,905 cm, 24 im Hath.

anguloht

AWB

angul·oht

anguloht adj. ; vgl. mnl. angelich. angilothen: acc. sg. m. Gl 1,634,71 ( M, clm 22 201, 12. Jh. ). mit einem Stachel versehen, stechend ( v…

angulôn

AWB

angulôn sw. v. — Graff I, 346. gi-angilotiu: part. prt. nom. sg. f. Gl 1,408,25 ( Rf ). mit Haken, Stacheln versehen: [ h ] amata. Das lat. …

angulositas

MLW

* angulositas , -atis f. concavitas angularis — winkelförmige Vertiefung : Frid. II. Imp. art. ven. 1 p. 81,4 ut ... lacerti reciperentur in…

angulosus

MLW

angulosus , -a, -um . I proprie: A c. sensu constrictionis i. q. (multos) angulos habens — winklig : 1 de aedificio : Liber de appar. Mich. …

angulpern

RhWB

an-gulpern: einen a., anschreien Allg.

angulus

GWB

angulus auch ‘-gelus’ anatom: Benennung für Winkel des dreieckigen Zwischenkieferknochens Der kleine Fortsatz d[er]. M[axille]. s[uperior]. …

angulōn

KöblerAhd

angulōn , sw. V. (2) nhd. mit Haken versehen (V.), mit Stacheln versehen (V.) ne. supply with hooks ÜG.: lat. hamatus (= giangulōt) Gl Q.: G…

angul als Zweitglied (1 von 1)

wurfangul

KöblerAhd

wurf·angul

wurfangul , st. M. (a) nhd. Wurfangel, Angel (F.) ne. fishing rod ÜG.: lat. (saeta) Gl Q.: Gl (11. Jh.) I.: lat. beeinflusst? E.: s. wurf (1…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „angul". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 9. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/angul/awb?formid=A01687
MLA
Cotta, Marcel. „angul". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/angul/awb?formid=A01687. Abgerufen 9. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „angul". lautwandel.de. Zugegriffen 9. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/angul/awb?formid=A01687.
BibTeX
@misc{lautwandel_angul_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„angul"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/angul/awb?formid=A01687},
  urldate      = {2026-05-09},
}