1.
ager, agri
m. (n.: p. 375,4.43; f.: cf. p. 374,55sq.) MLW
script. ac-acer: MLW
l. 71. p. 374,4. MLW
form.: MLW
sing.: ? gen. ageris: MLWDipl. Karoli
M. 307 p. 464,2. MLW
acc. (abl.) agru: MLWChart. Sangall. A 296.
v. et p. 374,6. MLW
plur.: nom. agra, acra:
p. 374,4. MLW
acc. agrus: MLW
l. 71. MLW
metr.: ăgr-ăger
in thesi; āgr-
fere in arsi; in thesi: MLWPoeta Saxo 1,70. I
portio terrae (fere arabilis) —
Acker, Stück Land (de silva: p. 374,31.48; de vinea: p. 374,33): A
proprie: 1
gener.: MLWForm. Andec. 41 p. 18,17 in domibus, ... silvis, pratis, acris (MLWChart. Sangall. A 6 cum agrus, cum pradus, cum silvis. MLWTrad. Frising. 12 in ... -isagris, pratis, silvis. MLWTrad. Ratisb. 3 -osagros cum silva et prata. MLWWett. Gall. 35 p. 277,12 silvae et pratae atque -iagri. MLWDipl. Otton. II. 36 cum ... campis, -isagris, pratis, pascuis, silvis. MLW
al.). MLWChart. Sangall. A 9 casa, sola, orta, agra, prada (A III MLWapp. p. 683,9 acra. B 12. MLW
al.). MLWLex Baiuv. 17,2 p. 447,9 MLW
syn. campo. MLWChart. Bund. 34 de ipsu -uagru ... dederunt tercia porcione in pacalia. MLWLex Raet. Cur. 17,10 paludem ... exicare et exinde aut -umagrum aut pradum ... facere (
cf. MLWTrad. Ratisb. 44 omne ..., quod ... -orumagrorum vel pratorum extirpatum est). MLWChart. Sangall. A 234 (dipl. Ludow. Pii) ut nullus iudex publicus ... in ecclesias aut loca vel -osagros ... ad causas audiendas ... ingredi audiat. MLWPoeta Saxo 3,264 eiusdem regionis -osagros villasque ... populari. MLWGerh. August. Udalr. I 13 p. 403,2 loca ... in -isagris et in aedificiis renovare. MLWPs. Boeth. geom. p. 401,17 formarum -orumqueagrorumque emetirentur areas (
cf. MLWChart. Altenberg. 166 p. 125,26 dedit ... marcam pro expensis et -isagris mensurandis). p. 403,16 -orumagrorum planities. MLWChart. Stir. II 213 predium ... in vineis, areis et in -isagris (MLWRegistr. Seccov. p. 93,9 areae et -iagri areis attinentes). MLWChart. Babenb. 404 p. 251,4 mansum unum cum -isagris suis. MLWChart. Tirol. 1248
a p. 369,19 terra -orumagrorum solvit xv solidis. MLWChart. Eberb. 336 p. 99,27 ubi -iagri et campi ipsorum et fratrum ... separantur (MLWChart. Gosl. II 131 tam in campo quam in -oagro). MLWChart. Westph. IV 799 p. 424,32 de -isagris ignotis et indivisis, si seminati fuerint, ... decima solvetur. MLWAlbert.
M. veget. 7,62 quietes -orumagrorum.
saepe. proverb.: MLWCapit. reg. Franc. 293,62 (a. 845/46) qui neglegit censum, perdat -umagrum
(cf. MLW
DuC. II. p. 257b.MLW
c. v. et p. 373,42). 2
spec.: a
de qualitate, cultura: MLWForm. Andec. 41 p. 18,31 in ... -isagris cultis et incultis. MLWTrad. Ratisb. 216 -osagros arabiles. MLWChart. Worm. 91 p. 78,8 campestrium -orumagrorum. MLWChart. Eichsf. 272 -isagris silve. MLWChart. Babenb. 359 p. 203,26 -osagros novellarum. MLWChart. Friburg. 173 p. 146,5 -isagris ... frumentariis et viniferis. MLWChart. Xant. 219 ut nemus ... in -umagrum sacionalem redigant. MLWAlbert.
M. veget. 7,33 quatuor -orumagrorum genera ..., sativum videlicet et consitum et compascuum et novalem (
cf. MLWGloss. III 407,15 St.-S. compascuus -rager almeinde). 7,36 efficitur -rager pulverulentus et sabulosus et salsus et pessimus MLW
eqs. 7,54
tit. de cultu -iagri montuosi et valliculosi. 7,65 -rager subcoeninus aut coenulentus. 7,126 cum autem hic
(-r sativus) duplex sit, campestris videlicet et hortulanus MLW
eqs. animal. 23,141 -orumagrorum sabbatizantium. MLWChart. Livon. A III 409
a si piscina ... in -osagros fructuosos fuerit redacta (MLWChart. Wirt. VII 2055 p. 17,18
silvula in purum -umagrum).
saepe. sing. sensu collect. MLW
i. q. arvum —
Ackerland, Boden: MLWCod. Lauresh. 898 p. 262,5 (a. 767/68) trado ... x iurnales -iagri et prati (MLWCod. Frid. 19 iugera xl -iagri arabilis et pratorum). MLWAdam gest. 1,1 p. 5,2 -rager
Saxoniae ubique fertilis, compascuus et silvestris. 2,17 Hammaburg ... -oagro et frugibus felix. MLWAlbert.
M. veget. 7,25 tertia
aratio est -iagri commixtio. MLW
al. b
de possessione, condicione: MLWLeg. Burgund. const. I 38,8 p. 70,18 si quis in -oagro regio vel colonica voluerit adplicare. MLWCapit. reg. Franc. 167,4 de -oagro ecclesiastico ... censum persolvere (
cf. 303,3 -umagrum sanctae Eulaliae). 191,10 -osagros dominicatos (
cf. MLWCod. Lauresh. 144 p. 426,11 partem -iagri dominicalis). MLWChart. Sangall. A 331 p. 305,4 unum -umagrum salicam (MLWBerth. Zwif. chron. 3 p. 152,7 salicae terrae -isagris). MLWPs. Boeth. geom. p. 394,12 arcifiniorum -orumagrorum ... extremitas. MLWCod. Udalr. 35 p. 67,6 excepta dimidia parte vinearum cum ... suis stipendionariis -isagris. MLWChart. Rhen. med. I 404 p. 461,5 tributarios (
cf. MLWChart. Eichsf. 441 decimalibus). MLWChart. episc. Hild. I 208 p. 191,9 hospites -osagros. MLWMetell. Quir. 54,6 -osagros ... publicos. MLWChart. Hamb. 322 p. 281,19 -iagri, qui dicuntur quadrantes. MLWChart. Wirt. VII 2170 p. 110,11 -osagros rurenses. MLW
al. describuntur -i vocibus MLW
theod.: MLWRegistr. abb. Werd. 7,7 p. 209,9 de accommodatis -isagris, quos dicimus hrland (
cf. MLWChart. Osn. II 145 de quibusdam -isagris conducticiis, qui hurlande dicuntur.
v. et R. Kötzschke, Stud. z. Verwaltungsgesch. d. Großgrundherrsch. Werden. 1901. p. 60sq.). MLWChart. Hamb. 322 p. 281,23 ii -iagri, qui dicuntur geren
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. IV. p. 253sq. v. et supra p. 373,27. 47). MLWChart. Rhen. med. II MLWapp. 15 p. 420,34 de -isagris, quos ubirlende dicunt (
cf. Chart. Dobr. 52 [ed. Lehmann, UB Dobrilugk. p. 47,18] in superfluis -isagris, qui vulgariter overlant nuncupantur). MLWChart. Argent. I 258 -umagrum ... anewendere
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. I. p. 776) dictum. MLWChart. Westph. VII 452 unum
-um ..., quod vulgo dicitur aneval
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. I. p. 620), et unam
(sic) achteworth
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. II. p. 1186sqq.). MLWRegistr. Mog. p. 39,25 -iagri, qui vocantur oppen. MLWChart. Westph. VII 722 collationem -orumagrorum, qui spretland vulgariter appellantur. MLWTrad. Moosb. 146 (MLWOberbayerArch. 2 p. 47,13) -umagrum ..., qui vulgariter pieunt
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. II. p. 238sq.) vocatur. MLWRegistr. Patav. I p. 332,3 -iagri, qui dicuntur uorboracher. B 1
in imag.: a
theol. de Dei terra colenda (cf. parabolam seminantis Vulg. Matth. 13): MLWWalahfr. Wett. epil. 2,14 flemus -umagrum subito tanto cultore carere. MLWRud. Fuld. Leob. 9 operarios ..., qui sibi conlaborarent in -oagro Dominico (MLWBerth. [?] annal. MLWa. 1075 p. 277,28 -umagrum D. ... expurgare). MLWDipl. Karlom. (II.) 23 fidelibus ... in -oagro Dei loborantibus
(sic). MLWPoeta Saxo 3, 198 dira venenifere conatus semina sectae ... vellere de sacro Domini radicitus -oagro
princeps. MLW
al. adde: MLWThietm. chron. 6,95 steriles hos -osagros
(sc. Pruciam) semine Divino studuit fecundare.
de mente: MLWCaes. Heist. hom. exc. 293 purgare per confessionem ... -umagrum cordis nostri a sentibus peccatorum. MLWClem. IV. registr. 675 p. 700,40 in -oagro mentium illorum proditionis zizaniam seminabat. b
de campo studiorum: MLWWalth. Spir. Christoph. I prol. p. 65,11 scolaribus deditus -isagris. MLWAdam gest. epil. 16 (vs.) cumque per innumeros librorum curreris -osagros. 2
alleg.: MLWHraban. univ. 14,30 p. 410
B sqq. -iagri autem nomine humanum genus habitans in hoc mundo exprimitur ...; item -rager est ecclesia ...; item ... populus Iudaeorum ...; -rager vero, in quo thesaurus absconditur, disciplinam studii coelestis ... significat. p. 411
A -rager autem sancta Scriptura. 19,1 p. 504
D incenduntur ... igne -iagri ..., quando ... omnis superfluitas vitiorum a cordibus electorum exuritur ...; arantur -iagri, quando per doctorum praedicationem MLW
eqs. 3
meton. de Deo: MLWEkkeb. Schon. opusc. 4 p. 280, 24 o flumen pacis, o deliciarum -rager, o sapientia sola. II A
fundus, terminus, praedium —
Grund(besitz), Gemarkung, Landgut: MLWDipl. Merov. I 41 p. 39,8 quia ... silvas de ipso -oagro devastassent (
postea: -umagrum Elariacum). MLWWillib. Bonif. 8 p. 47,10 quae
(gens Fresonum) interiacentibus aquis in multos -orumagrorum dividitur pagos (
cf. MLWForm. Senon. I 41 p. 203,35 in ipso pago, in -oagro illo). MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 111,24 -umagrum illud, quod nominatur Heidanheim (
antea: locum). MLWChart. Rhen. med. I 57 p. 63,38 (dipl. Ludow. Pii) infra -osagros vel fines seu super terram predicti monasterii. MLWChart. Sangall. A 572 si factum fuerit, ut ille -rager ab hospitali tollatur (MLW
syn. terrulam, possessiuncula). Gesta Autis. 36 (MLWMGScript. XIII p. 396,28) agellum quendam ... ex -oagro Matriacensi ... contulit. MLWTrad. Salisb. I 38 concessit ei vi iugera in unoquoque -oagro. MLWDipl. Heinr. II. 392 -umagrum nostrum in Marlines et Crenual ... ecclesie ... donamus. MLWChart. Tirol. notar. I 50
b domus posita per medium domus archidiaconatus et -osagros de Saleo. MLW
al. B
fines, regio, campus —
Gebiet, Gegend, Gefilde (
cf. MLWGloss. III 610,18 St.-S. arnoricus [MLW
i. -rager Noricus] peigiro lant): MLWWillib. Bonif. 5 p. 22,12 ardua ac plana -orumagrorum peragrans spatia. MLWErmold. Ludow. 3,360 haud aliter miseri complebant strage ferarum Brittones lustra sive paludis -osagros. MLWCand. Fuld. Eigil. II 7,25 latos volitat pennata per -osagros ... fama. MLWEinh. Karol. 7 p. 9,23 montium iuga interiecta utrorumque -osagros certo limite disterminant. MLWWaltharius 181 per latos aciem campos digessit et -osagros. MLWPoeta Saxo 2,138 Thuringorum per -osagros iter aegerat. MLWWiduk. gest. 2,24 in Reni orientalem -umagrum depopulandum ... demerguntur. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,227 in paradisiaci ... pratensibus -iagri. Const. I 111 in vestratem -umagrum parare iam irruptionem (
antea: dioecesi provinciaque). MLWActa imp. Stumpf 339 p. 483,21 pascua de lapidoso -oagro, qui vulgari tuo Crau nuncupatur. MLW
al. C
rus —
(flaches) Land: MLWCod. Karol. 3 p. 481,34 de presbiteris -orumagrorum (MLW
syn. ruris). MLWCapit. reg. Franc. 22,19 quod non oporteat in villolis vel in -isagris episcopos constitui. MLWWiduk. gest. 1,36 p. 53,20 cum ergo per omnes -osagros caederentur, ad urbem ... fugere temptabant. MLW
al. III
mensura quaedam terrae (regionaliter diversa) —
ein (nach Gegenden verschiedenes) Landmaß, Acker: MLWTrad. Frising.311 (a. 814) totum ... tradiderunt ... excepto -osagros vi et duo carrada. MLWTrad. Ratisb. 115 tradidit ... terrę arabilis -osagros ii. MLWChart. Rhen. med. I 135,24 p. 155,15sq. de porritto mundat
uxor illius in orto -umagrum i, de porro maiore -umagrum i et dimidium
(cf. supra p. 128,15). MLWTrad. Frising. 1051 plenum -umagrum ex proprietate sua. MLWTrad. Corb. 5 ii iurnales et l -osagros. MLWChart. Bund. 206 p. 165,13 Andrea dedit unum carale in Tihizone et -umagrum in Tulusace. MLWTrad. Fuld. I 43,1 unusquisque in anno xxxvi -osagros secat. MLWTrad. Scheftl. 87 delegaverunt unum -umagrum in singulis campis. MLWChart. Port. 29 vineam ... v -orumagrorum (MLWRegistr. Mog. p. 50,23 neglectos -osagros vinearum xiiii). Trad. Petr. (MLWFreibDiöcArch. 15 p. 143,23) curtem unam et -osagros decem, id est morgon. MLWChart. Altenburg. 88 p. 74,8 (dipl. Frid. II.) viii -osagros lingnorum. MLWChart. Argent. I 242 triginta duos frumentiferos et quatuor pratorum -osagros ... vendidit. MLWChart. civ. Erf. 244 xxii -osagros terre, ii -osagros salicti et plus. MLW
al. IV
gromatice MLW
i. q. area —
Fläche: MLWPs. Boeth. geom. p. 387,4 in duas eum -umagrum dividet partes
linea. V
fructus et aedificia fundi —
Ertrag und Gebäude eines Grundstücks: MLWNivard. Ysengr. 7,644 qui dominus fundi, legitime esset -iagri
(de re cf. notam MLW
ed.). Ziltener