Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
tharm st. m.
st. m., mhd. nhd. darm; as. tharm (s. u.), mnd. mnl. darm; afries. therm, thirm; ae. þearm; an. þarmr. — Graff V,226.
tharm-: nom. pl. -a Gl 1,341,44 (2 Hss., darunter Sg 295, 9. Jh.). 3,431,43 (2 Hss.). 433,40; dat. pl. -um 1,154,32 (K); acc. pl. (?) -a 3,8,2 (Voc.); darm-: nom. sg. -] 7,38 (Voc.). 10,2 (C). 52,51. 75,11 (SH A, 7 Hss.). 17 (SH A). 363,28 (Jd). Hildebrandt I,135,264 (SH A); nom. pl. -a Gl 1,279,1 (Jb-Rd). 341,44 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 398,25 (M). 3,10,3 (C). 75,13 (SH A). 178,74 (SH B). 392,41. 433,41. 436,43; -e 414,31. 437,6. 4,59,44 (Sal. a 1, 2 Hss.); -i 3,667,68 (Innsbr. 711, 13. Jh.); dat. pl. -um 1,154,32 (Pa); acc. pl. -a Nc 817,21 [181,25].
tharama: nom. pl. Gl 3,433,40. 435,20. 4,175,28 (clm 14 429, nach Bischoff S. 243 9. Jh.); darama: dass. 1,341,45. 3,435,5; daramah: dass. 1,341,45 (Sg 9, 9. Jh.; zu -h als bes. Graphie vgl. u. a. faloh zu falo 343,51).
therm-: nom. pl. -e Gl 3,432,26 (sem. Trev., 11./12. Jh.; s. u. Bedeutungsteil). 722,26 (Berl. Lat. fol. 735, aus Marienfeld, Westfalen, 13. Jh.; s. u. Bedeutungsteil); acc. pl. -i 2,577,60 = Wa 92,28 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh.).
[Ae. sind: darmana: gen. pl. Gl 2,596,19 (Ld.); wohl verstümmelt: mana: dass. ebda. (Bern 258, 10. Jh.; nach Michiels S. 27 zu ahd. mana ‘Mähne’).]
Darm, im Plur. Gedärm, Eingeweide: innitha herzono edho in tharmum fibrarum cordarum vel intestinis Gl 1,154,32. tharma [offerent de hostia pacificorum in oblationem domino ... duo renes cum adipe quo teguntur] ilia [Lev. 3,4] 341,44. thermi [quamvis ... molam manibus rimetur et] exta [Prud., Apoth. 199] 2,577,60 = Wa 92,28. [darmana [flagitia, quae ... despicatis ... ob] fibrarum [inspectionem virginibus, gerebantur, Ruf., Hist. eccl. XI,24,5 p. 1031, oder: ex] fibrarum [praescientia ... victoriam nuntiare, ebda. XI,33,5 p. 1037] 596,19.] darm fibra 3,7,38. tharma [in veribus torrentes] exta [bidentum, Aldh., De virg. 696] 8,2. darm putel 10,2 (vgl. Diefb., Gl. p. 470 c s. v. pudella). darma putelli 3. darm pudellus 363,28. darm intestina quod interiore parte cohibentur [Summ. Heinr. III,7,264] 75,11. Hildebrandt I,135,264. darma intestina Gl 3,178,74. 414,31. 433,40. 435,5. 20. 436,43. 437,6. darma dariz intestina 392,41 (Hildeg.). tharma viscera intestina sunt 431,43. inadir .i. darmi exta vel viscera 667,68. intestina coel chomae tharama 4,175,28. tie ingeinent tie darma an uuizegungo haec. s. numina . fissiculant . i. findunt exta aruspicio Nc 817,21 [181, 25]; — spez. der Dickdarm, Mastdarm: darma [computrescebant prominentes] extales [eorum, 1. Reg. 5,9] Gl 1,279,1. darm extalis 3,52,51; in den Verbindungen grôzêr tharm, entilôstêr tharm: groza darma extales [1. Reg. 5,9] 1,398,25 (auch grôztharm, afterling). grozze darme extales 4,59,44 (auch grôztharm). endilster darm longaon 3,75,17; — smalêr tharm Dünndarm: smale therme ile 432,26 (anders Katara S. 204. 268 s. v. therme). smale therme ilia vel inguine 722,26 (nach Gröger S. 441 Komp.; vgl. dazu auch ae. smælþearmas, -þearme).
Komp. ars-, throz-, grôz-, gli-, huonirtharm; Abl. (gi-)thermi.