Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
self Dem.-Pron., Adj.
self , Dem.-Pron., Adj.
- nhd.
- selbst
- ne.
- self (Pron.)
- ÜG.:
- lat. idem GlEe, H, ipse GlEe, H, SPs, SPsWit
- Vw.:
- s. -fūhtitha, -hêd*, -kuri*, -skot*, -wāgi*
- Hw.:
- vgl. ahd. selb; anfrk. self
- Q.:
- BLV, BSp, FK, FM, Gen, GlEe, GlG, H (830), SF, SPs, SPsWit
- E.:
- germ. *selba, Adj., selbst; idg. *selo-, *seolo-, Pron., selbst, Pokorny 884?; s. idg. *se-, Adv., Pron., abseits, getrennt, für sich, sich, Pokorny 882
- W.:
- mnd. sulf, self, Adj., selbst; B.: Nom. Sg. M. self 681 M C S, 1576 M C, 1765 M C, 1962 M C, 2228 C, 2250 C, 2336 M C, 2354 M C, 1248 C, 1285 C V, 3518 C, 4093 C, selb 1248 M, 1285 C, Nom. Sg. F. self 793 M C, Nom. Sg. M. sw. selbo 858 M C, 1204 M C, 2042 M C, 2692 M C, 2887 M C, 2969 M C, 3060 M C, 3148 M C, 3423 C, 3637 M C, 3682 M C, 3869 M C, 3952 C, 3960 C, 4005 C, 4053 M C, 4184 M C, 4516 M C, 4558 M C, 4598 M C, 5556 C, 5595 C, 5822 C, 5855 C, 5921 C, 163 M, 189 M, 214 M, 257 M, 522 M, 601 M, 845 M, 1009 M, 1029 M, 1157 M, 1752 M, 2073 M, 3064 M, 3538 M, 3594 M, 3623 M, 4209 M, 4295 M, 4394 M, 4414 M, 4502 M, 4744 M, 4992 M, 4996 M, 4998 M, 5019 M, 5090 M, 5255 M, 906 M, 973 M, 992 M, 1024 M, 1179 M, 1219 M, 1250 M, 1280 M, 1314 M, 1715 M, 1843 M, 2100 M, 2311 M, 2582 M, 2586 M, 2621 M, 2644 M, 2897 M, 2903 M, 2991 M, 3062 M, 3115 M, 3166 M, 3249 M, 3313 M, 3496 M, 3503 M, 4132 M, 4532 M, 4545 M, 4616 M, 4659 M, 4820 M, 4849 M, 4883 M, 4932 M, 5037 M, 5158 M, 3518 M, 4093 M, 3830 M, 1269 M, selƀo 35 C, 163 C, 189 C, 214 C, 257 C, 522 C, 601 C, 845 C, 1009 C, 1029 C, 1157 C, 1752 C, 2073 C, 2199 C, 2213 C, 3064 C, 3538 C, 3594 C, 3623 C, 3969 C, 3980 C, 4209 C, 4295 C, 4394 C, 4414 C, 4502 C, 4744 C, 4992 C, 4996 C, 4998 C, 5019 C, 5090 C, 5255 C, 5307 C, 5352 C, 5370 C, 5387 C, 5428 C, 5472 C, 5518 C, 5568 C, 5837 C L, 5839 C L, 5855 L, 5943 C, 906 C, 973 C P, 992 C P, 1024 C, 1179 C, 1219 C, 1250 C, 1280 C V, 1314 C V, 1715 C, 1843 C, 2100 C, 2311 C, 2536 C, 2582 C, 2586 C, 2621 C, 2644 C, 2897 C, 2903 C, 2991 C, 3062 C, 3115 C, 3166 C, 3249 C, 3313 C, 3496 C, 3503 C, 4013 C, 4132 C, 4532 C, 4545 C, 4616 C, 4659 C, 4702 C, 4716 C, 4820 C, 4849 C, 4883 C, 4932 C, 5037 C, 5158 C, 5857 C L, 639 C, seluo 639 M, selua 522 S, Nom. Sg. sw. F. selbo 293 M, 384 M, 1998 M, selƀo 293 C, 384 C, 5926 C, 1998 C, Gen. Sg. M. selƀes 4970 M C, 137 C, 206 C, 247 C, 377 C, 4488 C, 5003 C, 5065 C, 5550 C, 1264 C, 1512 C, 1531 C, 1988 C, 2374 C, 2442 C, 2853 C, 5010 C, 3615 C, selbes 2922 M C, 2930 M C, 3875 M C, 4381 M C, 5707 C, 137 M, 206 M, 247 M, 377 M, 4488 M, 5003 M, 5065 M, 1264 M, 1512 M, 1531 M, 1988 M, 2374 M, 2442 M, 2853 M, 5010 M, selues 377 S, 3615 M, Gen. Sg. F. selbaru 2988 M, selbaro 2988 C, Dat. Sg. M. selbumu 2843 M, 3514 M, 5207 M, 3944 M, selƀem 2843 C, selƀon 3514 C, 5207 C, 418 C, selbon 3944 C, selbun 418 M, Dat. Sg. sw. M. selbon 1482 M, 587 M, 5047 M, 5083 M, 5166 M, 1937 M C, 5579 C, selƀon 1482 C, 5348 C, 5454 C, 5957 C, 587 C, 5047 C, 5083 C, 5166 C, Dat. Sg. sw. F. selbun 400 M, selƀun 400 C, selbon 5979 M, Dat. Sg. sw. N. selƀon 1308 C, Dat. Pl. selƀon 3830 C, Akk. Sg. M. selban 1048 M, 139 M, 472 M, 2290 M, 3390 C, 5930 C, selƀan 1048 C, 426 C, 604 C, 5272 C, 2019 C, 4707 C, 4846 C, 652 C, 990 P, selƀa 139 C, Akk. Sg. sw. M. selbon 426 M, 604 M, 5272 M, 2019 M, 4707 M, 4846 M, 990 M, 1014 M, 1031 M, 1505 M, 990 M, 5073 M, 5156 M, 1693 M, 5509 C, selƀon 472 C, 2290 C, 990 C, 1014 C, 1031 C, 1505 C, 5337 C, 5546 C, 990 C, 5073 C, 5156 C, 5501 C, 1693 C, 1717 C, 754 C, 888 C, 2920 C, 1269 C, seluon 652 M, 1717 M, 754 M, selbun 888 M, 2920 M, selbo 1269 M, Akk. Sg. sw. F. selbun 517 M, selƀun 517 C, seluan 517 S, Akk. Sg. sw. N. selbe 1306 M, selƀa 1306 C, selua 1306 V, Akk. Sg. N. adverb. self 117 M C, 1589 M C, 1594 M C, 1911 M C, 1972 M C, 2134 M C, 2257 M C, 2357 M C, selu 78 C, Nom. Pl. selbon 2917 M C, 4540 M C, 1568 M, 4120 M, 1320 M, 3317 M, 688 C, 3648 M, selƀon 1568 C, 4120 C, 5315 C, 1320 C V, 3317 C, 5486 C, 428 C, selbun 428 M, seluon 688 M, selƀo 3648 C, Nom. Pl. sw. F. selƀon 5796 C, Gen. Pl. selbaro 884 M, 1940 M, 1318 C, 1944 C, selƀaro 884 C, 1940 C, 1318 V, selboro 1139 M, 1318 M, 1944 M, 877, 880 M, selƀoro 1139 C, selbero 5593 C, Dat. Pl. M. selbon 1568 M, selƀon 1568 C, Dat. Pl. sw. F. selbon 1045 M, selƀon 1045 C, Akk. Pl. sw. M. selbon 1617 M, 3406 M, selƀon 1617 C, 3406 C, Akk. Pl. sw. N. selbon 4800 M, selƀun 4800 C, Gen Nom. Sg. M. selbó Gen 249, selbo Gen 10, Gen 69, Gen 80, Gen 158, Gen 182, selƀo Gen 31, Gen. Sg. M. selƀas Gen 277, Dat. Sg. M. selbun Gen 51, Gen 165, Gen. Pl. selbaro Gen 2, BSp Akk. Sg. M. seluon Wa 17, 12 = SAAT 8, 12, GlEe Nom. Sg. M. self Wa 58, 1b = SAGA 106, 1b = Gl 4, 300, 16, sw. Nom. Sg. N. selua Wa 51, 33b = SAGA 99, 33b = Gl 4, 291, 39, sw. Akk. Pl. M. (thia) seluun (eosdem) Wa 59, 16b = SAGA 107, 16b = Gl 4, 301, 64, Dat. Pl. seluon ipsis Wa 52, 10a = SAGA 100, 10a = Gl 4, 291, 52, FK Dat. Sg. M. seluomo Wa 24, 19 = SAAT 24, 19, Wa 32, 31 = SAAT 32, 31, sw. Akk. Sg. M. seluon Wa 31, 35 = SAAT 31, 35, sw. Dat. Sg. N. seluon Wa 25, 28 = SAGA 25, 28, Wa 25, 33 = SAGA 25, 33, Wa 26, 24 = SAAT 26, 24, Wa 26, 24 = SAAT 26, 24, Wa 26, 27 = SAAT 26, 27, Wa 26, 29 = SAAT 26, 29, Wa 26, 31 = SAAT 26, 31, Wa 26, 34 = SAAT 26, 34, Wa 26, 35 = SAAT 26, 35, Wa 26, 36 = SAAT 26, 36, Wa 27, 37 = SAAT 27, 37, Wa 30, 39 = SAAT 30, 39, Wa 30, 41 = SAAT 30, 41, Wa 31, 26 = SAAT 31, 26, Wa 31, 27 = SAAT 31, 27, Wa 31, 30 = SAAT 31, 30, Wa 31, 31 = SAAT 31, 31, Wa 31, 32 = SAAT 31, 32, Wa 31, 33 = SAAT 31, 33, FM Dat. Sg. M. seluamo Wa 29, 7 = SAAT 29, 7, Wa 36, 1 = SAGA 36, 1, Wa 37, 13 = SAAT 37, 13, Wa 38, 28 = SAAT 38, 28, Wa 39, 9 = SAAT 39, 9, Wa 40, 7 = SAAT 40, 7, Wa 40, 25 = SAAT 40, 25, seluomo Wa 24, 8 = SAAT 24, 8, Wa 31, 15 = SAAT 31, 15, Wa 32, 22 = SAAT 32, 22, sw. Akk. Sg. M. seluon Wa 31, 14 = SAAT 31, 14, Dat. Sg. N. seluon Wa 25, 11 = SAAT 25, 11, Wa 25, 19 = SAAT 25, 19, Wa 26, 4 = SAAT 26, 4, Wa 26, 5 = SAAT 26, 5, Wa 26, 8 = SAAT 26, 8, Wa 26, 12 = SAAT 26, 12, Wa 26, 14 = SAAT 26, 14, Wa 26, 18 = SAAT 26, 18, Wa 26, 18 = SAAT 26, 18, Wa 26, 19 = SAAT 26, 19, Wa 27, 2 = SAAT 27, 2, Wa 27, 4 = SAAT 27, 4, Wa 27, 8 = SAAT 27, 8, Wa 27, 11 = SAAT 27, 11, Wa 27, 14 = SAAT 27, 14, Wa 27, 14 = SAAT 27, 14, Wa 27, 15 = SAAT 27, 15, Wa 27, 17 = SAAT 27, 17, Wa 27, 18 = SAAT 27, 18, Wa 27, 19 = SAAT 27, 19, Wa 27, 25 = SAAT 27, 25, Wa 27, 27 = SAAT 27, 27, Wa 27, 28 = SAAT 27, 28, Wa 27, 30 = SAAT 27, 30, Wa 27, 33 = SAAT 27, 33, Wa 27, 35 = SAAT 27, 35, Wa 28, 1 = SAAT 28, 1, Wa 29, 24 = SAAT 29, 24, Wa 29, 24 = SAAT 29, 24, Wa 29, 28 = SAAT 29, 28, Wa 29, 31 = SAAT 29, 31, Wa 29, 33 = SAAT 29, 33, Wa 29, 36 = SAAT 29, 36, Wa 30, 1 = SAAT 30, 1, Wa 30, 6 = SAAT 30, 6, Wa 30, 11 = SAAT 30, 11, Wa 30, 17 = SAAT 30, 17, Wa 30, 22 = SAAT 30, 22, Wa 30, 23 = SAAT 30, 23, Wa 30, 24 = SAAT 30, 24, Wa 30, 28 = SAAT 30, 28, Wa 30, 34 = SAAT 30, 34, Wa 30, 35 = SAAT 30, 35, Wa 30, 37 = SAAT 30, 37, Wa 31, 1 = SAAT 31, 1, Wa 31, 2 = SAAT 31, 2, Wa 31, 7 = SAAT 31, 7, Wa 31, 7 = SAAT 31, 7, Wa 31, 9 = SAAT 31, 9, Wa 31, 10 = SAAT 31, 10, Wa 31, 22 = SAAT 31, 22, Wa 32, 2 = SAAT 32, 2, Wa 32, 4 = SAAT 32, 4, Wa 32, 7 = SAAT 32, 7, Wa 34, 7 = SAAT 34, 7, Wa 34, 20 = SAAT 34, 20, Wa 34, 22 = SAAT 34, 22, Wa 34, 29 = SAAT 34, 29, Wa 34, 30 = SAAT 34, 30, Wa 34, 31 = SAAT 34, 31, Wa 34, 39 = SAAT 34, 39, Wa 34, 40 = SAAT 34, 40, Wa 35, 2 = SAAT 35, 2, Wa 35, 4 = SAAT 35, 4, Wa 35, 8 = SAAT 35, 8, Wa 35, 10 = SAAT 35, 10, Wa 35, 10 = SAAT 35, 10, Wa 35, 12 = SAAT 35, 12, Wa 35, 15 = SAAT 35, 15, Wa 35, 16 = SAAT 35, 16, Wa 35, 19 = SAAT 35, 19, Wa 35, 22 = SAAT 35, 22, Wa 35, 28 = SAAT 35, 28, Wa 36, 4 = SAAT 36, 4, Wa 36, 12 = SAAT 36, 12, Wa 36, 13 = SAAT 36, 13, Wa 36, 15 = SAAT 36, 15, Wa 37, 23 = SAAT 37, 23, Wa 37, 24 = SAAT 37, 24, Wa 37, 26 = SAAT 37, 26, Wa 37, 26 = SAAT 37, 26, Wa 37, 28 = SAAT 37, 28, Wa 38, 12 = SAAT 38, 12, Wa 38, 15 = SAAT 38, 15, Wa 38, 31 = SAAT 38, 31, Wa 38, 35 = SAAT 38, 35, Wa 39, 20 = SAAT 39, 20, Wa 39, 23 = SAAT 39, 23, Wa 39, 26 = SAAT 39, 26, Wa 39, 28 = SAAT 39, 28, Wa 39, 31 = SAAT 39, 31, Wa 39, 33 = SAAT 39, 33, Wa 39, 35 = SAAT 39, 35, Wa 40, 16 = SAAT 40, 16, Wa 40, 19 = SAAT 40, 19, GlG Gen. Sg. M. selvas Wa 65, 5a = SAGA 73, 5a = Gl (nicht bei Steinmeyer), Nom. Pl. sw. seluon Wa 64, 17b-18b = SAGA 72, 17b-18b = Gl (nicht bei Steinmeyer), SF Nom. Sg. M. sw. seluo Wa 19, 12 = SAAT 315, 12, SPs Nom. Sg. M. (self) = s(elua) (Tiefenbach) ipse Ps. 32/9 = SAAT 320, 9 (Ps. 32/9), Akk. Sg. N. an that selua in id ipsum Ps. 33/3 = Tiefenbach Ps. 33/4 = SAAT 323, 1 (Ps. 33/3), SPsWit Gen. Sg. M. selues ipsius Ps. 84/10, BLV self Bloch, H., Beiträge zur Geschichte des Bischofs Leo von Vercelli und seiner Zeit, NA 22 (1896), 22, 1-2 = SAAT 3; Kont.: H thar Maria uuas self an gisîđea 793
- L.:
- Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 716a (selb), Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, S. 334
- Son.:
- vgl. Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, S. 2, 11, 34, 49f., 66, 73, 101, 105, 130 (zu H 4540, 1568 [Dat. Sg.?]), 306, § 188 (zu H 3648), Heyne, M., Heliand, nebst den Bruchstücken der altsächsischen Genesis, 1866, 4. A. 1905 (zu H 4540, Dat. Sg.?), Piper, P., Die altsächsische Bibeldichtung, 1897, Anm. z. S. (zu H 2988, Dat.?), S. 25, 37 (zu H 418), Schlüter, W., Untersuchungen zur Geschichte der altsächsischen Sprache, 1892, S. 35, S. 146, 256 (zu H 1269), S. 20, 21, 146 (zu H 2843), S. 37, 148, 256 (zu H 1269), S. 47 (zu H 4540, 1568 [Dat. Sg.?]), S. 45, Anm. (zu H 880), Schumann, C., Zum Heliand, Germania 30 (1885) S. 68 (zu H 880), vgl. Holthausen, F., Altsächsisches Elementarbuch, S. 119, Nr. 340 (self, selvo flektiert wie ein Adjektiv stark [vokalisch-pronominal, im Heliand nur im Singular und im Genitiv Plural belegt] und schwach, [selvo, im Heliand in allen Formen, außer den Genitiven belegt]), H 384 selbo fehlt in Handschrift S, H 5065 ist nach Piper, P., Die altsächsische Bibeldichtung, 1897 sowohl in Handschrift M selbes und C selƀes enthalten (hier in Vers 5066), im Gegensatz zu Sehrt, E., Heliand-Wörterbuch, S. 456, selbumu (in Handschrift M) für selƀem (in Handschrift C) in Vers 2843, selƀon (in Handschrift M) für frahon (in Handschrift V) in Vers 1308, selboro (in Handschrift M) für seƀaro (in Handschrift C) in Vers 877, Sehrt, E., Heliand-Wörterbuch, S. 456 setzt unrichtig 604 C (statt 604 M) als Akk. Sg. M. sw., weiters werden folgende Belegstellen nicht unter Akk. Sg. M. sw angeführt 472 C, 2290 C, 426 M, 5272 M, 2019 M, 4707 M, 4846 M