Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
sangâri st. m.
st. m., mhd. senger, auch sengære (vgl. Mhd. Wb. 2,2,305), nhd. sänger; mnd. senger, mnl. sanger(e), senger(e); ae. sangere; an. sǫngari (vgl. Fritzner 3,654). — Graff VI,254.
sang-ar-: nom. sg. -i S 220,5 (B); -e Gl 3,133,37 (SH A). Nc 689,9 [3,12]; acc. sg. -i Gl 1,450,44 (M). 2,350,50; -e 1,450,44 (M, 3 Hss.); nom. PL. -a 462,41 (M, 4 Hss.); -e 42 (M, 3 Hss.); -o ebda. (M, clm 22201, 12. Jh.; zu -o vgl. Matzel S. 111; oder gen. pl. als partitiver Gen., s. 1aβ; oder verschr.?); -ir-: nom. sg. -e 3,133,38 (SH A; -i- auf Rasur); -er-: dass. -e 36 (SH A). 180,13 (SH B); -] 133,36 (SH A, Wien 2400, 13. Jh., Prag, Lobk. 434, 13. Jh.). — sangheri: nom. sg. I 14,8 (zu -gh- für g vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 148 Anm. 4a).
sengere: nom. sg. Gl 3,378,63 (Jd). 393,26 (Hildeg.). 4,270,7 (M, Goslar 2, 14. Jh.; oder acc. sg., s. 1a). Hbr. I,278,94 (SH A).
Verkürzt geschrieben: sangar: dat. sg. Gl 2,471,54 (Paris Nouv. acqu. lat. 241, Hs. 11. Jh., clm 14395, Hs. 10. Jh.; lat. abl.). 1) Sänger: a) (seinen Gesang auf einem Saiteninstrument begleitender) Sänger: α) in der antiken Mythologie: vom Hochzeitsgott Hymenäus: du (Hymenäus) ... den diu chint tero goto sagent singenten ... den sie chedent sin dero sangcuttenno sun . uuanda du solih sangare bist (sc. wie die Mutter Venus) tu quem psallentem ... perhibent [vgl. omnium in nuptiis canentium magistra est Venus ... quam postea apertissime genitricem asserit Hymenaei, Joh. Scot.] Nc 689,9 [3,12]; β) im alttestamentlich-jüdischen Bereich: sangari [(der Prophet Eliseus:) adducite mihi] psaltem [. Cumque caneret psaltes, facta est super eum manus domini, 4. Reg. 3,15] Gl 1,450,44 (zu psaltes ‘Sänger’ vgl. Habel Sp. 320 u. DML XIII,2556a; die Kontextbed. ist ‘Harfenspieler, Saitenspieler’, vgl. Arndt 1,983, BEF 2,669 u. Thes. X,2,2406,52 f., zu psaltes ‘Harfensänger’ vgl. Sleumer S. 644). sengere psaltem (Hs. psaltes psallentem) [ebda.] 4,270,7. sangara [electi sunt ... in ministerium domus domini ... quatuor millia ianitores: et totidem] psaltae [canentes domino in organis, quae fecerat ad canendum, 1. Paral. 23,5] 1,462,41 (die Kon- textbed. ist laut Arndt 1,1118 ‘Sänger’, laut BEF 2,887 ‘Harfensänger’, nach Thes. X,2,2406,55 f. wohl ‘Harfenspieler’); — von König David: sangari [Bethleem, Davida] canorum [quae genuit, Juv. 1,149] Gl 2,350,50 (zur Wiedergabe des Adj. canorus ‘mit wohlklingender Stimme ausgestattet’ durch eine Sacherklärung vgl. Ertmer, Juv. S. 300). Dauid ... dher erchno sangheri Israhelo David ... egregius psalta Israhel I 14,8 (vgl. 2. Reg. 23,1 u. die Bed. von adalsangeri, Ahd. Wb. 1,30; die Kontextbed. ist laut Arndt 1,878 ‘Sänger’, laut BEF 2,509 ‘Saitenspieler’, nach Thes. X,2,2406,58 f. wohl ‘Psalmensänger’); b) im christlichen Bereich: Kantor, Chorleiter, Vorsänger (im Stundengebet; zu sangâri als Lehnübers. von cantor vgl. Betz, Deutsch u. Lat. S. 58 f.): sangere cantor vel coraula vel psalta [Hbr. I,278,93/94] Gl 3,133,36 (danach vorsangere praecentor; im Abschn. De clericis et aliis sacris ordinibus; zu cantor vgl. Mlat. Wb. II,194,15 ff., zu choraula vgl. a. a. O. 543,37 ff.; zu psalta ‘singer, chanter’ vgl. DML XIII,2556a s. v. psaltes). Hbr. I,278,94. Gl 3,180,13 (danach forsengere praecentor; im Abschn. De clericis et aliis ordinibus ecclesiasticis). cantor 378,63 (darauf choraula idem; im Abschn. Nomina dignitatum); hierher wohl auch: sengere kancsilis cantor 393,26 (zwischen Bez. für kirchliche Ämter). dea (sc. das Gloria patri) denne pikinnit sangari qhuedan sareo alle fona sedalum iro erstanten quam dum incipit cantor dicere, mox omnes de sedilia sua surgant S 220,5; vgl. DML II,263c s. v. cantor 2b mit der Bed. ‘precentor’. 2) (weissagender) Singvogel: sangar fogalrarte partiscemo (nach Hss. noch lat. ab ore & cano; nicht ove, so Hornbruch S. 175) [cur Cremerae in campis, cornice vel] oscine parra (Hss. partha; Glossen: augurio, ab ore et cano, vgl. PL 60) [, nemo deum monuit, perituros ... tercentum Fabios ...? Prud., Symm. II,571] Gl 2,471,54; oscen ‘Weissagevogel’ (vgl. Thes. IX,2,1101,42) übersetzte der Glossator unter Berücksichtigung von os ‘Mund, Schnabel, Sprache’ u. cano ‘ich singe’ mit zwei eine Alternativglossierung bildenden Substantiven, vielleicht entsprechend der mlat. Bedeutungen ‘song-bird’ bzw. ‘augury, omen’ von oscen, vgl. DML VIII,2061c (vgl. auch sangâri in nahtsangâri u. Nc 702,24 [17,21] s. v. singan).
Komp. adal-, fora-, kôr-, nahtsangâri, -sangeri, undersengære mhd.; Abl. sangârin; vgl. sangâra.