Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
quelan st. v.
st. v., mhd. queln, frühnhd. quälen (vgl. DWb. VII,2302), nhd. dial. hess. meckl. quälen sw. v. Südhess. Wb. 4,1128, Woss.-Teuch. 5,691; as. quelan, mnd. quēlen sw. v., mnl. quelen; ae. cwelan. — Graff IV,651.
Praes.: quilu: 1. sg. T 107,2.
chuuel-: part. -anti Gl 1,203,37 (K; zu chuu- vgl. Kögel S. 49); chuel-: dass. -anti (Ra) ebda. — chelen: inf. Nc 694,11. 25. 727,29. 760,6 [8,15. 9,5. 44,19. 76,3]. — hqe-lando: part. nom. sg. m. Gl 1,40,9 (vgl. Leuv. Bijdr. 64,26; K; hquelando Steinm.; zum Anlaut vgl. Kögel S. 82; s. 1); quelando: dass. ebda. (Pa; lat. Subst.).
Praet.: châl-: 1. sg. conj. -e Np 41,10; 3. sg. conj. -e Nb 223,7 [180,3]; chole: 1. sg. conj. Npw 41,10.
kaquolhigit Glaser, Griffelgl. S. 174,95 s. quellen. 1) Qualen leiden: (der reiche Mann in der Hölle:) fater Abraham, milti mir inti senti Lazarum, ... thaz her gicuole mina zungun, uuanta ih quilu in thesemo louge pater Abraham, miserere mei et mitte Lazarum, ... ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma T 107,2 (zur Übers. des lat. Passivs durch ein ahd. Intransitivum vgl. Kaufmann § 75). ziu neliezze du mih in dero (himelscun suozzi) follestan . daz ih sus nechale? NpNpw 41,10; hierher wohl auch: quelando acediatur (Hs. accidiator) stomachatur (Hs. estomacator) Gl 1,40,9 (zur Bestimmung als starkes, nicht als schwaches Verb (so Graff IV,653 u. Raven I,308) u. zur Wiedergabe der Nomen agentis-Bildung accidiator, einer Umformung aus der Verbalform ac(c)ediatur zu accediare ‘mürrisch sein’ durch ein Part. Praes., vgl. Splett, Stud. S. 93). chuuelanti pagandi cerandi luctantes contendentes certantes 203,37 (zu luctari in der Bed. ‘sich abmühen’ vgl. Georges, Handwb.11 2,714). 2) sich schmerzlich nach jmdm./etw. sehnen, mit Präp. nâh + Dat. d. Pers./Sache: tanne er (Orpheus) ouh taranah hartor chale nah temo vuibe . unde in netrostin sine leiche ... fuor er ze dien hellegoten cum flagrantior fervor ureret intima pectoris ... ipsum Orpheum ... adiit infernales domos Nb 223,7 [180,3]. unde nieht ein chad si (Fides) . den himelchuning uuinegernen ... nube ouh ten uuigcot chelen nah Nerine filia Nerei nec solum superum regem attestabatur .s. fides uxorium ... certumque esse Gradivum (sc. Mars) torreri amore coniugis Nerienis Nerinae [vgl. torreri incendi vel flagrari, Bern 56] Nc 694,11 [8,15] (zu Nerine (fälschl. für Neriene) vgl. Glauch, Mart. Capella S. 325 u. Zekl, Hochzeit S. 331, Anm. 4). (Jupiter:) ih uuard iu forn guar ... in (Merkur) nah Philologia chelen nam illum iam pridem ... Philologiae sentio amore torreri [vgl. torreri .i. aduri vel incendi amore Philologiae, Rem.] 727,29 [44,19]. mahtist tu gerno ... chelen nah iro (der Venus) minnon eiusque velles cupidine suspirare [vgl. ardere et inhiare, Rem.] 760,6 [76,3]; ferner: 694,25 [9,5].
Abl. quâla, qualm; quellen; auch in quelhûs.