lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

obana

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
30
Verweise raus
10

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

obana adv.

Bd. 7, Sp. 7
obana
adv. (zur Bildg. vgl. Meid, Wortb. S. 108 f.), mhd. oben(e), nhd. oben; as. ovana, mnd. ōven(e), mnl. oven; afries. ova; ae. ufan(e); an. ofan. — Graff I,79.
opan-: -a Gl 1,672,16 (M, 4 Hss.). 747,61 (M, 4 Hss.). 811,56 (M, 4 Hss.). 2,454,30 (2 Hss.). 634,28. 655,19. 660,7; -i 648,30; -] 1,747,62 (M; opananasehanter, vgl. Gl 5,98,11).
obana: Gl 1,672,17 (M). 3,14,26 (Voc.). S 4,30 (Hildebr.). 32,85 (Wk). 56,20 (Lex Sal.). 218,21 (B). 219,3. 220,26. 221,16. 20. 222,10. 224,31. 246,23 (o- aus u korr.). 250,17. 267,1. 10. 271,3 (alle B). T 21,7. O 1,24,19. 2,1,12. 4,70 (PV). 103. 6,3. 9,1. 13,21. 22,9. 24,27. 3,7,81. 8,20. 9,16. 4,26,45. 27,22. 5,1,19. 12,4. 69. 15,19. 33. 23,43. Os 31. — oben-: -a Gl 4,293,34 = Wa 53,25 (Ess. Ev.). 337,21. 5,17,53. WC 58,2. 114,11 (aus obe durch übergeschr. na korr.). 121,6 [113,33. 205,23. 217,19]; -e Gl 1,672,17 (M). 2,486,61. Thoma, Glossen S. 8,5; mit prothetischem h: hoben-: -a Gl 1,719,39; -] 2,615,69 (vgl. Pauly, Glossen S. 84). — obona: OF 2,4,70 (zu -o- für a vgl. Kelle 2,451 f.). — obina: Gl 1,811,57 (M).
ouana: Gl 4,297,46 = Wa 55,18 (Ess. Ev.). WA 114,11. 121,6. — ouene: WA 37,7. 58,2.
Verschrieben: opanana: Gl 1,70,11 (K; dittographischer Fehler für opana, vgl. Splett, Stud. S. 130); ebina: 4,337,27. I. alleinstehend: 1) von einem hoch gelegenen Ort, einer oben befindlichen Position her: von oben (her): a) allgem.: edho opanana (l. opana) quemen vel proventu Gl 1,70,11 (zur Übers. durch substant. Inf. u. Adv. vgl. Splett a. a. O.; opaquemanti Pa). opana anasehanter (1 Hs. sehanter) [et tempora quidem huius ignorantiae] despiciens [deus, nunc annuntiat hominibus ut omnes ubique poenitentiam agant, Acta 17,30] 747,61 (1 Hs. nur firscouuuentêr). bittet ouh thie buhila, thaz sie iuih theken obana [vgl. tunc incipient dicere ... collibus: Operite nos, Luc. 23,30] O 4,26,45 (vgl. Kelle 2,398); b) spez. bez. auf die Herkunft, den Ursprung der göttlichen Personen, näher best. durch eine Präp. verb.: obana fona himile/af hevane von oben vom Himmel her: wettu irmingot ... obana ab heuane S 4,30 (z. St. vgl. Schürr, ABÄG 68,5 ff.). then (Christus) anagin ni fuarit, ouh enti ni biruarit, joh quam fon himile obana — waz mag ih sagen thanana? [vgl. qui autem de coelo venit, super omnes est, Joh. 3,31] O 2,1,12. obana fon himile sent iu io zi gamane salida gimyato selbo Krist ther guato Os 31; ferner: O 2,13,21; c) verdeutlichend in der Verbindung fona obana von oben (herab): uon opani [aut haec in nostros fabricata est machina muros inspectura domos venturaque] desuper [urbi, Verg., A. II,47] Gl 2,648,30. .. digi .. dea fona obana .. petitionem eius quam desuper altare abbas tullerat non recipiat S 267,1; — im christlichen Bereich: vom Himmel, von Gott (her): thie thar fon obana quam, ther ist ubar alle qui desursum venit T 21,7. sid gab er nan (den Geist) fon obana, thaz man firnami thanana, thaz sie sculun ... minnon got O 5,12,69. 2) an einem hoch gelegenen Ort, am oberen Teil eines Gegenstandes (im Hinblick auf einen anderen Ort bzw. auf andere Teile desselben Gegenstandes): oben, am oberen Ende: a) allgem.: opana [contrivi fructum eius] desuper [, et radices eius subter, Amos 2,9] Gl 1,672,16 (2 Hss. obanân). opana [ut forte iuvencis fusus humum viridisque] super [madefecerat herbas, Verg., A. V,330] 2,655,19. obana nidana supra subtus 3,14,26. iro hus sia ne uuarun vp giuuarta. neuan sia uuarun alaemnia ouana iuxta morem Palaestinae provinciae hic loquitur. ubi in tectis residebant. quia tecta eorum non nostro more culminibus sublimata. sed plano scemate faciunt aequalia [Randgl. zu: quod in aurem locuti estis in cubiculis,] praedicabitur in tectis [Luc. 12,3] 4,297,46 = Wa 55,18. giang er wegerihti, suahta sin giknihti, sine liebun thegana in then undon thar tho obana O 3,8,20 (zu thâr thô vgl. Ahd. Wb. 2,185 f.; vgl. auch II). tho zeintun woroltenti sines (des gekreuzigten Christus) selben henti, thaz houbit himilisga munt, thie fuazi ouh thesan erdgrunt. Thaz was sin al in wara umbikirg in fiara, obana joh nidana 4,27,22. din hals ist samo Dauidis uuighus, da diu uuere obena ane geuuorht ist sicut turris David collum tuum, quae aedificata est cum propugnaculis [Cant. 4,4] W 58,2 [113,33]. glich dero palmon, diu der nidana smal unte ruch ist unte ab obana groz unte scone ist 121,6 [217,19]; ferner: 114,11 [205,23]; — hierher vielleicht auch: opana [tabulis] superne [strata texunt pulpita, Prud., P. Rom. (X) 1016] Gl 2,454,30. opana [iamque reperti, qui saxo] super [atque ingentis pondere testae urgerent, Verg., G. II,351] 634,28 (beide im Gl.-Wortsch. 7,159 ‘von oben’); als Vok.-Übers. zu super bzw. supra, das im lat. Text Präp. ist (?): opana [iustitia iusti] super [eum erit, et impietas impii erit] super [eum, Ez. 18,20] 1,811,56. hoben [statuens alti] supra [fastigia templi, Sed., Carm. pasch. II,203] 2,615,69; — oberhalb, darüber (?): obena [hunc aequabo viro solidis fundamina saxis ponenti librata] super [cui moenia surgent, Juv. 1,717] Gl 4,337,21. ebina [iamque dies prono decedens lumine pontum inciderat, furvamque] super [nox caerula pallam sidereis pictam flammis per inane trahebat, ebda.] 27; b) spez. mit einer zeitlichen Komponente: auf eine in einem Text weiter oben stehende Stelle, eine frühere Erwähnung bzw. Äußerung verweisend: weiter oben (im Text), schon vorher: so giu obana giquetan ist sicut iam supra dictum est S 32,85. in dem uuahtom si kihabet mez daz ist zi sinkanne so obana kasezamez .. in quibus vigiliis teneatur mensura id est modolatis ut supra disposuimus sex psalmis et verso 221,16. euu deru obana qhuatumes .. lege quae supra diximus in ultimo stet 250,17; ferner: 220,26. 221,20. 222,10. 267,10 (alle supra); — obana giquetan/giscriban oben genannt, angegeben, bereits erwähnt: fona .. keuuisso .. za obana kaqhuetanem .. a pascha autem usque ad supradictas kalendas Novembres S 218,21. mez .. obana kascribanas (bei der Feier der Vigilien) si kehabet modus autem suprascriptus teneatur 224,31. .. fona obana kascribanem stiagalum euuarto .. non solum autem monachum sed etiam de superscriptis gradibus sacerdotum ... stabilire potest abbas in maiore ... locum (maiori ... loco, vgl. Linderbauer S. 76) 271,3; ferner: 219,3. 246,23 (beide suprascriptum). II. mit einem anderen Adverb verbunden: 1) thanan obana von da oben her (Nachtrag zu thanan III, Ahd. Wb. 2,43 f.): danan obene [in rore caeli] desuper [erit benedictio tua, Gen. 27,39] Thoma, Glossen S. 8,5. 2) thâr (...) obana (s. Ahd. Wb. 2,233 s. v. thâr 2. Teil XXIII): Gl 1,719,39. 2,486,61. 660,7. 5,17,53. O 3,7,81. 9,16. 5,1,19. — O 3,8,20 s. I 1a. 3) thar obana as. (s. Ahd. Wb. 2,259 s. v. thar IX): Gl 4,293,33 = Wa 53,25. WA 37,7. 4) hier obana (s. Ahd. Wb. 4,453 f. s. v. hier II 1h): S 56,20. O 1,24, 19. 2,4,70. 103. 6,3. 9,1. 22,9. 24,27. 5,12,4. 15,19. 33. 23,43.
Vgl. obanân. [Mikeleitis-Winter]
7025 Zeichen · 292 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    obanaadv.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    obana adv. ( zur Bildg. vgl. Meid, Wortb. S. 108 f. ), mhd. oben(e), nhd. oben; as. ovana, mnd. ōven(e), mnl. oven; afri…

Verweisungsnetz

35 Knoten, 36 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 2 Kompositum 30

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit obana

10 Bildungen · 8 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

obana‑ als Erstglied (8 von 8)

obanaht

EWA

oban·aht

obanahtîgAWB adj., NBo, NCat, NMC, Nps, Npg und Npw: ‚oberster, höchster, ganz oben befindlich; elatus, summus‘, obanahtîg houbit ‚Haupt, Sc…

obanahtîg

AWB

oba·nahtig

obanahtîg adj. ( zur Bildg. vgl. Grimm, Dt. Gr. 2,285. 720 u. Wilm., Gr. 2 2 § 354,5 ), nhd. ( älter ) dial. schweiz. obenächtig Schweiz. Id…

obanahtîga

AWB

obanahtîga ( st. sw.? ) f. — Graff I,81 s. v. obenahtic. obenahtiga: nom. sg. Npgl 71,16. oberster Teil, Berggipfel: fone prophetis ( uuissa…

obanahtgî

AWB

obanahtigî st. f. — Graff I,81. obenahtig-: nom. sg. -i Nb 139,3 [118,14]; acc. sg. -i 230,25 [185,23]. — obinahtiki: dat. sg. Gl 2,677,53. …

obanahtigī

KöblerAhd

obanahtigī , st. F. (ī) nhd. Gipfel, Wipfel, Höhe, Oberfläche des höheren Luftraums, obere Begrenzung ne. summit, tree-top ÜG.: lat. cacumen…

obanahtīg

KöblerAhd

obanahtīg , Adj. nhd. oberste, höchste, ganz oben befindlich ne. highest ÜG.: lat. cacumine summi verticis (= mit obanahtīgemo houbite) N, c…

obanahtīga

KöblerAhd

obanahtīga , st. F.?, sw. F.? nhd. oberster Teil, Berggipfel ne. summit Q.: NGl (2. Viertel 11. Jh.) E.: s. obanahtīg* L.: Karg-Gasterstädt/…

obanahtīgī

KöblerAhd

obanahtīgī , st. F. (ī) Vw.: s. obanahtigī*

obana als Zweitglied (2 von 2)

dārobana

KöblerAhd

dār·obana

dārobana , Adv. nhd. darauf ne. thereupon ÜG.: lat. desuper Gl, supra Gl Q.: Gl, O (863-871) I.: lat. beeinflusst? E.: s. dār, obana W.: s. …

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „obana". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 20. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/obana/awb?formid=O00036
MLA
Cotta, Marcel. „obana". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/obana/awb?formid=O00036. Abgerufen 20. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „obana". lautwandel.de. Zugegriffen 20. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/obana/awb?formid=O00036.
BibTeX
@misc{lautwandel_obana_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„obana"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/obana/awb?formid=O00036},
  urldate      = {2026-05-20},
}