Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
nezzila sw. f.
sw. f., mhd. neʒʒel (auch st., vgl. Findebuch S. 259), nhd. nessel; as. netila, mnd. net(t)el(e), mnl. netel(e) f. m.; ae. net(e)le, netel. — Graff II,1116.
nezz-il-: nom. sg. -a Gl 1,668,9 (M, 2 Hss.). 2,9,11. 3,106,66 (SH A, 2 Hss.). 493,33. 510,26. 573,51 (3 Hss., darunter clm 14747, 9. Jh.). 575,56. 603,25 (-i- u. -a undeutlich, Steinm.). 4,172,63 (Sal. d); dass. -] 1,668,10 (M). 3,291,52 (SH b). 549,23. 4,110,44 (Sal. a1); nom. pl. -un 2,767,16. 3,604,14; -on 1,617,31 = Wa 76,25; -el-: nom. sg. -a 4,455,18 (Sg 878, 9. Jh.); -e 3,534,27. 549,22. 568,24. 569,1; -] 518,7. 569,1. 4,235,40. Hbr. I,195,304 (SH A; Rasur von -a); -ul-: nom. pl. -un Gl 1,617,31; nez-il-: nom. sg. -a 668,8 (M, 3 Hss.). 3,106,67/107,1 (SH A). 199,42 (SH B). 235,59 (SH a2). 571,32. 573,51. 590,10. 4,141,13 (Sal. c). 366,27. Add. II,101,28; -] Gl 3,107,1 (SH A, 2 Hss.). 582,18; nom. pl. -un 1,537,47 (M, 4 Hss., in 1 Hs. -zi- aus u korr.). 609,10 (M); -n 537,48 (M); -el-: nom. sg. -a 107,1/2 (SH A). 3,571,32/33 (Wolf. Aug. 10. 3. 4°, Gll. 9. oder 10. Jh.). 4,230,38 (Zürich Rhein. 99a, Gll. 9. Jh.?); -e 3,235,59 (SH a2). 387,36 (Jd). 525,36. 534,27. 536,9. 545,47. 679,54; -] 532,40. 575,2. 4,194,29 (davor Ansatz von N). 365,17. Mayer, Glossen S. 127,4; nizila: dass. Gl 3,571,32; neszila: dass. 5,39,15; nesc-il-: dass. -a 1,668,8/9 (M, 2 Hss.). 3,347,52 (SH g, 3 Hss.); -el-: dass. -e 580,45; acc. sg. -on Beitr. (Halle) 81,429,11 (verbessert aus nesceron); nessel-: nom. sg. -a Gl 3,51,13. 52,2; -e 597,6; -] 106, 67 (SH A).
net-ile: nom. sg. Gl 3,598,10 (Melk K 8, Gll. 13./14. Jh.?); -ele: dass. 594,23 (Leiden Voss. lat. 8° 78, Hs. 13. Jh.; darauf netele von anderer Hand); nit-ila: dass. 4,283,7 (Leiden 191E, 12. Jh.); -ele: dass. 3,593,7 (Prag VII. G. 25, Hs. 12. u. 13. Jh.).
Verschrieben (?): nesle: nom. sg. Gl 3,524,18 (clm 615, Hs. 14. Jh.; vgl. sonst in der Hs. nez(z)el(e)). 1) Große Brennessel, Urtica dioica (vgl. Marzell, Wb. 4,913 ff.): nezzilun [per agrum hominis pigri transivi ... et ecce totum repleverant] urticae [Prov. 24,31] Gl 1,537,47. nezilun [orientur in domibus eius (Edoms) spinae, et] urticae [Is. 34,13] 609,10. 617,31 = Wa 76,25. nezila [desiderabile argentum eorum (Israels)] urtica [hereditabit, lappa in tabernaculis eorum, Os. 9,6] 668,8. 4,283,7. nezzila urtica [Aldh., Enigm. XLVI, Überschr. p. 117] 2,9,11. nezzilun [atriolum, quod pro foribus mihi parva patenti area vestibulo solis convertit ad ortum,] urticae [implerunt, Walahfr. 336,34] 767,16. nessela acaliphe urtica maior 3,51,13. 199,42. urtica 52,2. 291,52. 347,52. 387,36. 532,40. 545,47. 568,24. 571,32. 573,51 (1 Hs. nazza). 575,2. 575,56. 580,45. 582,18. 604,14. 679,54. 4,110,44. 172,63. 230,38. 235,40. acaliffa vel urtica quod tactus eius corpus adurat [Hbr. I,195,304] 106,66. Hbr. I,195,304. embanum Gl 3,235,59 (zum unklaren lat. eni-, embanum vgl. Mlat. Wb. III,1214). acaliffa [vgl. agaliphes . i. urtica, CGL III,549,13] 493,33. urtica maior 510,26. acalifa 518,7. acantum hygrida 524,18 (vgl. acaneum orminum, vel igrida, id est urtica, Alphita p. 201). acantum cuminum vel ygrida (Hss. ygri-, agriola) . i. urtica 534,27 (vgl. ignida ascalife . i. urtica graece gnidion, Matth. Silv.). hygrida (Hss. ygrida, -dia) 569,1 (zum lat. Lemma vgl. Stirling, Lex. 2,341). urtica [Macer Flor. IV, Überschr.] 590,10 (Hs. De urtica). 593,7 (Hs. De urtica). 597,6. 598,10. 4,365,17 (Hs. De urtica). 366,27 (Hs. De urtica). netele [dicimus] urticam [, quam Graecus acalyphe dicit, ebda. 1] 3,594,23. nezzila radix urticae 603,25. enibanum urtica 4,141,13 (zum unklaren lat. eni-, embanum vgl. Mlat. Wb. III,1214). urtica herba quod urit 194,29. Mayer, Glossen S. 127,4 (herba quae). urtica (Hs. or-) [vgl. agaliphes . i. urtica, CGL III,549,13] Gl 5,39,15. acalifa i. nezila maior Add. II,101,28; — hierher auch? (in Verbindung mit einem sonst nicht belegten Adj.; oder zum Komp. eitarnezzila (?) so Gl.-Wortsch. 2,412): heideren nescelon [tunc accipiat avenam cum stipula et purgatam et herbam quae vocattur ebulum ... et absinthium et] gregariam urticam [et inde faciat balneum, Contra Paralisin] Beitr. (Halle) 81,429,11; — hierher auch (der Übergang zum Komp. ist möglich, vgl. groz 2): groze nezele archangelica [vgl. archangelica . i. similis urticae, CGL III,553,10] Gl 3,525,36. archangelica 536,9. 549,22 (1 Hs. eitarnezzila; Marzell, Wb. 4,915 geht dagegen bei archangelica von einem Lippenblüttler wie Taubnessel (lamium) oder Andorn (marrubium vulgare) aus). 2) Kleine Brennessel, Urtica urens (vgl. Marzell, Wb. 4,921 ff.): nezzela urtica minor Gl 4,455,18 (in einem Rezeptbuch).
Komp. eitar-, ?eiz-, habarnezzila; Abl. nezzilî; vgl. nazza.
Vgl. Nordstrandh.