Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
mûra st. f.
st. f., mhd. mûr(e) st. sw. f., nhd. mauer f.; as. mūra f., mūr m., mnd. mûr(e), mr(e) f., mnl. muur f. m.; afries. mūre, murre f.; ae. múr m.; an. múrr; aus lat. murus. — Graff II,841.
mur-: nom. sg. -a Gl 1,357,14 (oder lat. (?), vgl. CCCM 189 A,328,93, s. a). 643,71 (M, 3 Hss.). 749,70 (voc.; M, 7 Hss., 2 -v-, 1 Hs. -a aus e korr.). 3,16,54. 209,25 (SH B). 393,65 (Hildeg.). 4,281,12 (M). 305,24 (voc.; M). W 141,3. 142,1. 3 [247,32. 251,26. 30]; -e Gl 1,749,72 (voc.; M, 2 Hss., 1 Hs. -v-). 3,352,3 (-v-). 381,12 (Jd); -i 1,643,72 (vgl. Gl 5,96,18). 749,72 (beide M, clm 4606, 12. Jh.); oder ist an einen fem. n-Stamm mûrî unter Einfluß des lat. Plur. muri zu denken (?), vgl. DWb. VI,1773, RGA 19,447, anders Franz S. 52, der ital. Einfluß annimmt; -] 5,10,12 (M); gen. sg. -o Np 73,13 (-û-; zur Endg. vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 207 Anm. 5); dat. sg. -o Gl 1,637,10 (Rb). 644,8 (M, 6 Hss., 1 Hs. murof mit nicht ganz sicherer Lesung, vgl. Davids, Bibelgl. S. 286,1136; f ist wohl als Genusangabe ‘femininum’ aufzufassen); -e 644,9 (M, 2 Hss.); acc. sg. -a 219,9 (K). 2,222,56 (clm 18550,1, 9. Jh.). NpNpw 17,30 (Np -û-). W 141,4 (BCFK) [247,33]; nom. pl. -a Gl 1,209,23 (R; oder sg.?). Np 54,11 (-û-); -e S 153,6; gen. pl. -ono Gl 1,209,26 (K); dat. pl. -om 188,31 (PaK). 541,46 (Rb); -on O 4,5,37. Np 54,11 (-û-); -un Gl 1,704,59/60 (2 Hss., 1 Hs. -vn; zur Endg. vgl. Braune a. a. O. § 207 Anm. 8); -in 704,60 (M, 2 Hss.); acc. pl. -a Pw 54,11. Npgl 94,4; mu: dat. pl. Gl 1,704,59 (M, 2 Hss.); movre: nom. sg. 643,72 (M; zur Diphthongierung vgl. Schatz, Abair. Gr. § 10); maure: dass. ebda. (M, 14. Jh.; maue). 750,1 (voc.; M, 14. Jh.).
Mauer, Wand: a) allgem.: maceria mura sine cemento [zu: stetit angelus in angustiis duarum] maceriarum [, quibus vineae cingebantur, Num. 22,24] Gl 1,357,14 (vgl. CCCM 189 A,328,93). untar muro [sume lapides grandes in manu tua, et abscondes eos in crypta, quae est] sub muro [latericio in porta domus Pharaonis in Taphnis, Jer. 43,9] 637,10. mura [siquidem ecce cecidit] paries [: numquid non dicetur vobis: Ubi est litura, quam linistis? Ez. 13,12] 643,71. 4,281,12. 5,10,12. muro [complebo indignationem meam in] pariete [, et in his, qui liniunt eum absque temperamento, ebda. 15] 1,644,8. mura [per Ezechielem quippe praepositorum persona signatur,] per parietem (Hs. pararietem) [duritia subditorum, Greg., Cura 2,10 p. 29] 2,222,56. mura murus 3,16,54. 209,25. 352,3 (danach steinmvre maceria). 381,12. gunzschula (1 Hs. gunschula) murus 393,65. du got kefestenotost den roten mere in dinero chrefte . daz er stuont in muro uuis . unz Israhel dar durefuor [vgl. confirmavit enim Rubri maris liquidas abyssos, quando in duobus lateribus sic aqua defixa est, ut mare navigerum iter faceret esse terrenum, Cass.] Np 73,13. gentes ... die preputium (kanzlidi) heizzent . die sint ouh chomen sament circumcisione (scartlidi) . unde habent sih kefuoget ad lapidem angularem (sc. Christus) qui facit utraque unum (ze demo ortsteine der zuo mura in ein bringet) Npgl 94,4; in einer schmähenden Anrede: gikalctiu/gimâlêtiu mûra ‘getünchte Wand’: gichalchtiv mvra [Paulus dixit ad eum (zu dem Hohenpriester): Percutiet te deus,] paries dealbate (3 Hss. dealbata) [Acta 23,3] Gl 1,749,70, z. gl. St. gimaliti mura 4,305,24; zur Deutung des Bibelverses vgl. Arndt z. St.; — auch bildl. für etw. Trennendes: an gote minemo . nals an mir selbemo uberstepho ich dia mura dero sundon . diu uns den himel ferstat in deo meo transgrediar murum NpNpw 17,30; b) spez.: Schutz-, Befestigungsmauer: inna uuerim innena murom intra moenia intra muros Gl 1,188,31. mura moenia 209,23 (fah KRa). murono edho purc murorum vel civitas [vgl. moenia: aedificia murorum vel civitas, Gl. Lat. V,ME 45] 26. purc âno mura civitas sine muro 219,9. inti za murom [(Sapientia) misit ancillas suas ut vocarent ad acrem,] et ad moenia [civitatis, Prov. 9,3] 541,46. uffan den murun [robusti iuvenes] pro muris [consistentes fortiter repugnabant, 2. Macc. 12,27] 704,59 (1 Hs. fur murin). der burge (sc. des himmlischen Jerusalems) fundamenta, die portę ioh die mure daz sint die tiuren steina der gotes fursthelido S 153,6. er (Christus) leitit ... thih zer heimwisti, joh rihtit unsih alle zi themo kastelle; zi filu hohen muron joh zi eiginen giburon, zi festi thes wiches, thes hohen himilriches O 4,5,37. vnebeni umbehalbot dia burg obe dien muron. Iro unreht ist hohera . danne iro mura die ac nocte circumdabit eam super muros eius iniquitas [vgl. excelsi erant muri eius, sed iniquitas eius muros excellebat, Rem.] Np 54,11, z. gl. St. Pw 54,11. si siu (unser suester) mura, uuirche uuir uffe die mura (die mura fehlt in WA) silberine uuere si murus est, aedificemus super eum propugnacula argentea [Cant. 8,9] W 141,3. 4 [247,32. 33] (wirche wir uphe thie siluerinę were WA). uesti mura bin ich ecclesia de gentibus, uuant ich supra firmam petram, id est, super fidem sponsi bin aedificata [vgl. ego ... murus, ego supra firmam petram fundata sum, Haimo in Cant. p. 355 (vgl. Matth. 16,18)] 142,3 [251,30]; ferner: 1 [26] (murus).
Komp. burg-, thurri-, fora-, heggi-, steinmûra; Abl. mûrâri.
Vgl. fah, uuant.
Vgl. RGA 19,446 f., DRWb. 9,368 f. [Schmidt]