Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
mor(a)ha sw. f.
sw. f., morah st. m. (auch st. f.?), mhd. mor(c)he, more sw. f., morch st. f., nhd. möhre, dial. schweiz. morach m. f. Schweiz. Id. 4,379, bair. môrach f. Schm. 1,1641, schwäb. morche m. f. Fischer 4,1748, tirol. morche, marche f., morch m. Schatz, Tirol. Wb. 2,431; as. morha f., mnd. more, mnl. more; ae. more, moru f. — Graff II,845.
Schwaches Fem.: mor-aha: nom. sg. Gl 3,251,1 (SH a2; vgl. Hbr. II,566,13). 283,16 (SH b, 2 Hss.). 284,10 (SH b, 2 Hss.). 305,54 (SH d). 476,53. 573,45 (vgl. in ders. Hs. noch mouroch Gl 3,573,49, s. u.). 578,16. Thies, Kölner Hs. S. 178,9 (SH); -eha: dass. Gl 3,251,1 (SH a2). 341,43 (SH g, 3 Hss.). 506,16; -ihe: dass. 679,32; -ohę: dass. 5,43,47 (lat. gen. sg.); -acha: dass. 3,513,48 (Hs. mr-); movrihe: dass. 513,48/49; morh-: dass. -a 108,34 (SH A, 2 Hss.). 199,23 (SH B). 251,2 (SH a2). 321,68 (SH e). 326,67 (SH f). 513,48 (Hs. moa). 573,45. 586,29. 5,42,32. Add. II,101,6. Hbr. I,202,403 (SH A); -e Gl 3,251,2 (SH a2). 576,36. 580,44. 591,63 (lat. abl. sg.). 4,235,3; -i 5,36,46 (SH A); nom. pl. -en 3,526,22. 531,11; morche: nom. sg. 597,37; movrha: dass. 582,21 (2 Hss., vgl. Beitr. (Halle) 85,241); mOerhen: dat. sg.? 4,367,36 (lat. abl. sg.); nom. pl. 3,550,60. 563,35; zum Umlaut vgl. Schrader, Festschr. Berthold S. 378 ff. — Hierher auch (?): moraha: nom. sg. Gl 4,364,14 (vgl. Beitr. (Halle) 85,242; oder Dat. Sing. mit -a für -e u. starkes Mask. (?), vgl. dazu Franck, Afrk. Gr.2 § 131,1).
Mit h-Ausfall (erst ab 13. Jh. belegt): mor-: nom. sg. -a Gl 3,593,35; -e dass. 49,51. 595,30. 598,46 (beide lat. gen. sg.). Beitr. 73,260,97 (lat. abl. sg.). 263,195; nom. pl. -en Gl 3,536,27. 537,29. 544,13 (lat. sg.). 550,59 (2 Hss.). 563,35 (lat. sg.).
Starkes Mask.: morahes: gen. sg. Gl 5,29,15. Mayer, Glossen S. 50,5; morhes: gen. sg. ebda. S. 71,11; morrou-cha: nom. pl. Beitr. 73,252,6 (zu -ou- vgl. FEW VI,1,546 s. v. mauricula). — Hierher auch, oder in einigen Belegen starkes Fem. (? Vgl. Splett, Ahd. Wb. I,2,633): mor-ah: nom. sg. Gl 3,476,37; -oh: dass. 680,13; -ach: dass. 573,45 (Sg 299, 9. Jh.). 48 (clm 14717, 9. Jh.); -ovch: dass. 679,44 (zu -ou- vgl. FEW a. a. O.); mour-och (zu -ou- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 32 Anm. 7): dass. 573,49 (vgl. in ders. Hs. noch moraha Gl 3,573,45, s. o.); -uhc: dass. 578,36; morh: dass. Beitr. 73,231 (nach Gl 4,366,6; -rh undeutlich).
Verschrieben: moralía: nom. sg. Gl 3,283,17 (SH b); mornhen: nom. pl. 536,27; morOetz: nom. sg. 564,20; muorin: nom. pl.? Beitr. (Halle) 85,235,11. 1) (Garten-)Möhre, Daucus carota L. (vgl. Marzell, Wb. 2,52 ff.): more pastinaca Gl 3,49,51 (1 Hs. pestinac); die lat. Lemmata der folgenden Gll. haben u. a. die Varianten pesti-, pertinaca, pastinatia, pastina, pasticum: 251,1 (1 Hs. morhila; vgl. Hbr. II,566,13). 283,16. 284,10. 305,54. 321,68. 326,67. 341,43. 513,48. 531,11. 544,13. 563,35. 564,20. 573,45 (1 Hs. noch übergeschr. pestinaga, vgl. Steinm., 1 Hs. nur pestinac). 576,36. 580,44. 582,21. 586,29. 4,235,3. 5,42,32. Add. II,101,6. Thies, Kölner Hs. S. 178,9. baucia pastinaca Gl 3,526,22. 536,27. baucia 537,29. 550,59; zu lat. baucia, -ium vgl. Mlat. Wb. I,1397,27. Marzell, Wb. 2,53. scarauida ł cariota 573,48 (zu scarauida vgl. Steinm. z. St. u. Mlat. Wb. II,301,35. 39 ff.). scariudra 578,36 (zum lat. Lemma vgl. Mlat. Wb. II,301,40). 680,13 (Hs. scarindra, vgl. dazu Mlat. Wb. II,301,41 u. Diefb., Gl. 517a). cariolus 578,16 (wohl verschr. für cariota, vgl. Mlat. Wb. II,301,41). de pastinaca vel morhe [Macer Flor. XXXVII, Überschr.] 591,63 (Ausg. nur pastinaca). di morche pastinaca (Hs. pastica vel pastina) [ebda.] 597,37. mOerhen pastinaca (Hs. De pastinaca) [ebda.] 4,367,36. Beitr. 73,260,97 (Hs. De pastinaca; danach pasternache pastinace). De pastinaca .i. morh [ebda.] 231 (nach Gl 4,366,6). more [est] pastinacae [virtus in semine tantum et radice sua, ebda. 1264] Gl 3,595,30. 5,43,47. moraha pastinaga [de] pastinaca [Dynam. 412,35, Überschr., oder zu:] pastinaca [calida et austera in radice et semine, ebda. 412,35] 4,364,14 (vgl. Beitr. (Halle) 85,242; Hs. pastenaga). more pastinaca [zu Macer Flor.] Beitr. 73,263,195. pastinaca .i. muorin ł pastanilun Beitr. (Halle) 85,235,11; — Wilde Möhre: morha pastinaca silvatica vel rustica vel agrion staphilon [Hbr. I,202,403] Gl 3,108,34 (6 Hss. mor(a)hila). Hbr. I,202,403. Gl 5,36,46. pastinaca silvatica vel rustica 3,199,23. pestinaca siluatica, simił moreha 506,16; in der Verbindung uuildi mor(a)ha (oder als Komp. aufzufassen (?), vgl. uuildimorahsâmo): uuilde mora pastinaca (Hs. De pastinaca) [Macer Flor. XXXVII, Überschr.] 593,35. wilde more [est] pastinacae [virtus in semine tantum et radice sua, ebda. XXXVII,1264] 598,46. 2) übertr. auf ähnliche Pflanzen: Kälberkropf, Chaerophyllum L. (? Vgl. Marzell, Wb. 1,909 ff.): moraha ł chalberscherne pastinaca Gl 3,476,53 (zu Kälberkropf u. Möhre auch als Bez. für den Wiesenkerbel, Anthriscus silvestris Hoffm., vgl. Marzell, Wb. 1,333. 335; oder als Alternativgl. zu 1); — hierher auch, als Bez. einer nicht näher bestimmbaren (Futter-)Pflanze: morah ocimum (vgl. Thes. IX,412,76 ff. s. v. ocinum) Gl 3,476,37 (zu einer möglichen Gl.-Grundlage ocimo eruca, CGL III,548,32 u. a., vgl. Steinm. z. St.; zu ocimo aus euzomon ‘Rauke’ vgl. Fischer-Benzon S. 178,1 u. Marzell, Wb. 3,366). morihe pastinaca uł ozimum 679,32; Fehlglossierung durch Verwechslung von ocimum ‘Basilikum’ mit ocinum ‘Futterpflanze’: morahes [tradunt decem cancris cum] ocimi [manipulo alligatis, omnes qui ibi sunt scorpiones ad eum locum congregari, Is., Et. XII,6,17, PL 82,452 B] 5,29,15. Mayer, Glossen S. 50,5. ocimi .i. morhes [zu ebda.] 71,11. 3) Morchel, Morchella esculenta L. (vgl. Marzell, Wb. 3,213 ff.): morovch tuber Gl 3,679,44. morroucha [anseris ante ipsum magni iecur, anseribus par altilis, et ... fumat aper, post hunc tradentur] tubera [Juven. 5,116] Beitr. 73,252,6.
Abl. mor(a)hila; vgl. uuildimorahsâmo.
Vgl. Schrader, Festschr. Berthold S. 355—470. [Schmidt]