Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
lîm st. m.
st. m., mhd. lîm, nhd. leim; as. lîm (s. u.), mnd. lîm, mnl. lijm; ae. lím; an. lím n. — Graff II,211.
liim: nom. sg. Gl 2,20,29; lim: dass. 1,304,64 (M, 2 Hss.; oder acc.?). 318,17 = Wa 73,17. 319,27 (Köln CCXI, 9. Jh.). 524,10 = Wa 77,9. 611,62 (M, 3 Hss.). 2,16,45 (4 Hss., darunter Zürich C 59, 9. Jh.). 17,24. 495,24 = Wa 84,16. 497,63. 498,15 (2 Hss.) = Wa 85,11. 557,53. 740,41 (2 Hss.) = Wa 80,1. 3,100,31 (SH A, 5 Hss.). 34 (SH B, vgl. Hbr. II,559,44). 197,48 (SH B, 2 Hss.). 240,9 (SH a 2, 5 Hss.). 276,1 (SH b, 3 Hss., 1 Hs. davon -M, oder verschr.?). 301,21 (SH d). 318,20 (SH e). 329,53 (SH g, 2 Hss.). 335,68 (SH g, 3 Hss.). 407,64 [HD 2,28]. 695,8. 4,27,21 (clm 14804, 9. Jh.). 40,58 (Sal. a 1, 2 Hss.). 109,6. 8 (beide Sal. a 1; bei letzterem lat. abl. sg., wohl kaum dat. sg. mit Endungsabfall). 123,4 (Sal. a 2, 6 Hss.). 161,10 (Sal. c). 165,31 (vgl. Beitr. 73,223; Sal. c). 198,49. 210,54. 5,41,6. Ahd. I,569,4. Amsterd. Beitr. 11,17. Stricker II,91,28 (SH). Thies, Kölner Hs. S. 169,12 (SH); dat. sg. -]e Gl 1,611,61 (M, 3 Hss.). 613,14 (M). 2,552,11. 575,33 = Wa 89,16 (Düsseld. F 1, 9. oder 10. Jh.). 3,529,49. 4,165,32 (Sal. c); -]a 1,611,60 (M). 2,414,58; -]o (oder instr.?) 1,482,56 (M, 5 Hss.). 611,60 (M, 2 Hss.); instr. -]u 707,15 (Leipzig Rep. II. A. 6., 9. Jh.); liem: nom. sg. 3,100,17 (SH A, 2 Hss.). Beitr. 73,216 (Sal. c; nach Gl 4,145,7). — Hierher vielleicht auch: leim: nom. sg. Gl 1,304,65 (M, clm 14745, 14. Jh.; Parallelhss. lîm); leī: dass. 4,123,5 (Sal. a 2, Ink.; Parallelhss. lîm, oder zu leim (?), vgl. auch leim Gl 4,75,32. 94,39).
Verschrieben: lime: nom. sg.? Gl 4,123,6 (Sal. a 2, Prag, mus. Bohem., 13. Jh.; -e epithetisch?); limen: dass.? 3,382,28 (Jd; l. lim, Steinm.); lin: dass. 5,35,6. Hbr. I,186,222 (beide SH A); glim: dass. Gl 3,100,33 (SH A; oder ist an ein sonst nicht belegtes Subst. gilîm zu denken (?), so Splett, Ahd. Wb. I,1,524 u. Ahd. Gl.-Wb. S. 211); lüm: dass. ebda. (SH A, clm 23797, 15. Jh.); luon: dass. 4,145,8 (Sal. c; l. lîm, Steinm.); hierher vielleicht auch: lemo: dat. sg. 1,611,62 (M; vgl. lime Gl 1,611,61 in ders. Hs. u. in den Parallelhss.; oder zu leim mit -e- für ei, vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 44 Anm. 4 (?)); chilensliri oder -lin: für dat. sg.? 2,392,3 (vgl. Gl 5,104,26. 27; zum ersten Wortbestandteil s. Ahd. Wb. 5,232 s. v. kleib). — Hierher auch oder lat. (?), zu lat. limum vgl. Thes. VII,1428,27 ff.: limumdam: nom. sg. Gl 1,640,2 (Rz; -um verschr. aus lat. vel (?), -dam verschr. für ae. clām, vgl. Ahd. Wb. 5,235 s. v. kleim); limum: dass. Wich-Reif, Stud. S. 104 (Sg 292, 11. Jh., zu Gl 2,495,24; -um unter Einfluß der Endg. des lat. Lemmas (?), s. 2).
[Ae. ist wohl: lim: nom. sg. Gl 1,640,1 (2 Hss., darunter Ld.). 4,281,4 (-M, oder verschr.?); liim: dass. 1,640,3. — Verschrieben: limen: nom. sg. Beitr. 63,455,39 (Leiden 191, 13./14. Jh.); limi: dass.? Gl 1,640,2.] 1) klebrige (Streich-)Masse: Leim; Erdpech; Lehm, Ton, Töpfererde: a) Leim, u. a. als klebrige Absonderung von Pflanzen; Erdpech, als Dichtungs- u. Bindemittel: α) allgem.: bitumen gluten lim alii piculam peh [zu: fac tibi arcam de lignis laevigatis ... et bitumine linies intrinsecus, et extrinsecus, Gen. 6,14] Gl 1,304,64 (2 Hss. nur lîm). uastosto lim bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten [zu: ebda.] 318,17 = Wa 73,17. lim levigatis. bitumine linitis. bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten [zu: ebda.] 319,27. lim glutinum [zu:] conglutinatus est [in terra venter noster, Ps. 43,25] 524,10 = Wa 77,9. limu [sumpsit fiscellam scirpeam, et linivit eam] bitumine [ac pice, Ex. 2,3] 707,15. lim gluten [zu: verbum quippe caro factum, non destitit esse quod fuerat verbum, dum carnis] glutinat [usum, Prud., Psych. 79] 2,498,15 = Wa 85,11. liem uel cuti gluten 3,100,17 (1 Hs. nur lîm). 197,48 (1 Hs. nur lîm). 5,35,6. Hbr. I,186,222. lim gluten vł fiscus Gl 3,100,34 u. Anm. 4 (oder zu β (?); alle im Abschn. De fructibus arborum). gluten 240,9. 276,1. 301,21. 318,20. 335,68. 382,28 (darauf glutinum idem, Steinm.). 407,64 [HD 2,28]. 529,49 (Hs. glutina; in einem Pflanzenglossar). 695,8. Beitr. 73,216 (nach Gl 4,145,7). Thies, Kölner Hs. S. 169,12. lim erdleim bitumen gluten terrae tenacissimus Gl 3,329,53 (lim übergeschr.; 1 Hs. nur erdleim). lim bitumen 4,40,58 (1 Hs. erdleim). gluten ł exiricula 5,41,6 (in einem Kräuterglossar; zum zweiten Lemma vgl. CGL VI,497 s. v. gluten). lim bitumen est limus ferventissimus et violentissimum gluten Ahd. I,569,4; β) spez.: Leim zum Fangen von Vögeln: chleibe lim [inlita] glutine [corticeo vimina ... abire vetant (volucres), Prud., H. a. cib. (III) 43] Gl 2,392,3 (vgl. Gl 5,104,26. 27). 552,11. 575,33 = Wa 89,16, z. gl. St. lima 414,58. lim glutten. gluttinis [Randgl. zu: ebda.] 557,53. lim [(in arvo ruris frugiferi) laqueos ubi callidus auceps praetendit lentoque inlevit vimina] visco (Hs. viscum gluten) [ders., Ham. 807] 497,63. mistel (oder) lim viscus 4,109,6. 210,54. lim visco glutine 109,8. viscum 165,31. 32. lim de mistili [laqueis captare feras et fallere] visco (vgl. fallere visco, ad aucupium, Serv.) [Verg., G. I,139] Amsterd. Beitr. 11,17 (übergeschr. Kürzel wird von Tiemensma-Langbroek z. St. als lat. de gedeutet, vgl. aber Gl 2,685,61 s. v. leim 2). lim viscum visci Stricker II,91,28; als Alternativglossierung zur vorhergehenden Gl. fisccamera fiscum: lim fiscus Gl 2,740,41 = Wa 80,1 (vgl. Steinm. z. St.); — bildl.: lim [(praefecti filius) nititur intactam (sc. Agnes) donorum fallere] visco (laqueo stigal) [, sicut avem nectit nodosis retibus auceps, Aldh., De virg. 1936] Gl 2,17,24 (2 Hss. fogallîm); hierher auch (?): lim stigal 4,123,4. 161,10; zum lat. Lemma vgl. Diefb., Gl. 552b. b) Lehm, Ton, Töpfererde: limo [cumque ... rex Aegpyti ... in aedificationibus urbim suarum in] luto [et latere subiugasset eos (die Israeliten), clamaverunt ad dominum suum, Judith 5,10] Gl 1,482,56 (1 Hs. leim). thaha von lime [vae qui contradicit fictori suo] testa de Samiis [terrae, Is. 45,9] 613,14 (4 Hss. leimo, 3 leim, davon 1 Hs. ohne thâha fona). griez lim creta 4,198,49 (vgl. Gl 5,107,12); c) mörtelähnliche Masse: [lim (uł) clam [ipse aedificabat parietem, illi autem liniebant eum luto absque paleis ... siquidem ... cecidit paries: numquid non dicetur vobis: Ubi est] litura (inpensa) [, quam linistis, Ez. 13,12] Gl 1,640,1 (1 Hs. phlastar). 4,281,4. Beitr. 63,455,39.] lim [nec] glus [lentescens murorum moenia pangit, nec durus scopulus calcis compage quadratur, Aldh., De virg. 1387] 2,16,45. 20,29; hierher vielleicht auch: lim glus 4,145,8; 2) enge Verbindung, Zusammenhalt, Festigkeit: mit lima [confortavit faber aerarius ... eum qui cudebat tunc temporis, dicens:] glutino [bonum est, Is. 41,7] Gl 1,611,60 (in 1 Hs. zweimal, 3 Hss. nur lîm). lim [cerneres ... ossa, nervos et medullas] glutino (Hss. glutinum, vgl. Wich-Reif, Stud. S. 104) [cutis tegi, Prud., H. o. horae (IX) 102] 2,495,24 = Wa 84,16. Wich-Reif, Stud. S. 104 (zu Gl 2,495,24; von Steinm. Beleg als lat. nicht berücksichtigt?). lim tenatitas firmitas continentia 4,27,21.
Komp. erd-, fogal-, ?hornlîm; vgl. auch lîn-, lîmboum.
Vgl. leim, leimo. [Schmidt]