lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

lehan

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
6
Verweise raus
3

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

lêhan st. n.

Bd. 5, Sp. 734
lêhan
st. n., mhd. lêhen, nhd. lehen; as. lêhan, mnd. lêen, mnl. leen n. m.; afries. len; ae. lǽn f.; an.n. — Graff II,123 f.
lehan: nom. sg. Gl 2,354,9 = Wa 83,6. 3,237,1 (SH a 2). 274,29 (SH b, 2 Hss.). 285,45 (SH b, 3 Hss.). 47 (SH b). 300,31 (SH d; --). 686,35. 4,40,14 (Sal. a 1, 4 Hss.). 133,2 (Sal. c). 197,49. 220,32 (fragm. S. Emm., 9. Jh.). Hbr. II,117,31 (SH a 1). Thies, Kölner Hs. S. 170,13 (SH); gen. sg. -]es Gl 2,521,17; acc. sg. -] 753,35. Mayer, Glossen S. 96,15 (2). 97,9; dat. pl. -]um Gl 1,388,13 (Rb); acc. pl. -] 560,20 (Rb). 689,21 (Sg 299, 9. Jh.). 702,58 (M, 5 Hss.). — lehin: nom. sg. Gl 2,379 Anm. 10. 3,117,26 (SH A, 3 Hss.). 212,41 (SH B). 220,11 (SH a 1). 306,53 (SH d). 407,10 [HD 2,26]; gen. sg. -]s 2,534,47; dat. sg. -]e 1,375,4 (Sg 295, 9. Jh.); -]a ebda. (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); dat. pl. -]an 4/5 (Sg 9, 9. Jh.); acc. pl. -] 702,59 (M, 3 Hss.). — lehen: nom. sg. Gl 3,117,25 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -). 220,12 (SH a 1). 225,58 (SH a 2, 2 Hss.). 236,11 (SH a 2). 237,1 (SH a 2, 3 Hss.). 252,49 (SH a 2, 3 Hss.). 317,35 (SH e). 325,18 (SH f). 335,3 (SH g, 2 Hss.). 342,59 (SH g, 3 Hss.). 351,32. 494,33. 4,40,15 (Sal. a 1, 5 Hss.). — lehn: nom. sg. Meineke, Ahd. S. 27,68 (Sal. a 1); gen. sg. -]es Gl 2,414,17 (2 Hss.); lechnes: dass. 474,19 (clm 18922, 11. Jh.; zu -ch- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 154 Anm. 4).
lean: nom. sg. Mayer, Griffelgl. S. 71,293 (Vat. Ottob. lat. 3295, 9. Jh.; oder acc.?). — lein: nom. sg. Hbr. I,230,424 (SH A). Thies, Kölner Hs. S. 179,20 (SH). — len: nom. sg. Gl 3,380,37. 39 (beide Jd). []
liehen: nom. sg. Gl 3,236,11 (SH a 2, Wien 2400, 13. Jh.; zu -ie- vgl. Weinhold, Alem. Gr. § 64, ders., Bair. Gr. § 91 u. WMU 2,1113 s. v. lêhenschaft; oder verschr.?). 1) geliehenes Land, Lehnsgut: lehan [similiter et de] benefitio (Hs. beneficium) [hominis, si forte res proprias non habuerit, mittatur in bannum, Cap. Legi Rib. add., MGh LL sectio II, I p. 118,10] Gl 2,354,9 = Wa 83,6. lehin feudum 379 Anm. 10 (davor eigin allodium). 3,380,39 (danach lenman feodalis). praestatio 117,25 (im Abschn. De hortis et agris). 212,41 (davor gidregide possessio, uatereigen patrimonium, danach eigen praedium fundus). 407,10 [HD 2,26]. Hbr. I,230,424. feodum beneficium [Hbr. II,295,47.1] Gl 3,236,11. praedium possessio 285,45 (zur Glossierung vgl. Gl 3,306,52 eigan praedium possessio u. LMA 1,2067 s. v. Besitz). beneficium 351,32 (davor eigen praedium et allodium). 380,37; hierher vielleicht auch, Vok.-Übers. (?): lehen beneficium 494,33 (in einem Heilmittelglossar). 2) Schenkung, Wohltat: uuehsal lehanum sinem [si ... reddidistis] vicem beneficiis eius (sc. König Jerobaals) [, qui pugnavit pro vobis (sc. die Bewohner von Sichem), Jud. 9,16] Gl 1,388,13. lehan, dazu am Rand wiederholt lehan [adversarius in pectore tuo Christum conatur occidere ...] donativum [, quod militaturus acceperas, hostilia castra suspirant, Hier., Ep. XIV,2, PL 22,348] Mayer, Glossen S. 96,15, z. gl. St. lêhan 97,9; hierher vielleicht als Vok.-Übers.: lehan [de omnibus enim non credentes propter] veneficia (Hs. beneficia) [, tunc vero primum cum fuit exterminium primogenitorum (sc. der Ägypter), spoponderunt populum dei esse, Sap. 18,13, vgl. Fischer-Weber 2,1026 Anm.] Gl 1,560,20 (zum lat. Lemma vgl. auch Mlat. Wb. I,1441,72). 3) Darlehen: hertom lehan mutuo Gl 4,220,32 (in einer Alternativgl.). 4) Zinsen, Gewinn: a) eigentl.: lehnes [nos ...] faenoris (usurae) [... nescii, ... te, Christe, solum novimus, Prud., H. matut. (II) 45] Gl 2,414,17. lechnes faenoris (Glosse: usurae) [ebda.] 474,19. 521,17. 534,47. lean giodagon [ne hoc quoque praetereundum duximus, quosdam lucri turpis cupiditate captos usurariam exercere pecuniam, et] fenore [velle] ditescere [Halitg., De vitiis 4,34 p. 686 D] Mayer, Griffelgl. S. 71,293; b) übertr.: Vorteil, Gewinn: lehan [admonuit autem eos ... et de praelio ..., ut ... et] beneficia [pro his plurima consecuti sunt, 2. Macc. 8,20] Gl 1,702,58. 5) geschuldete Leistung, Schuldenlast: a) eigentl.: lehan [perseverate ... conservare ad nos fidem ... et remittemus vobis] praestationes (tributa) [multas, et dabimus vobis donationes, 1. Macc. 10,28] Gl 1,689,21; b) übertr. im geistigen Sinn: lehina [finito Pentateucho Moysi, velut grandi] foenore [liberati, Jos., Praef.] Gl 1,375,4 (1 Hs. analêhan). lehan fergilt [sed quia satisfeci vestris auribus ... tu modo ... debitum] faenus exsolve [, ut te de Martino tuo ... plura referentem ... audiamus, Sulp. Sev., Dial. 1,22 p. 175,21] 2,753,35. 6) Glossenwort: lehin fenus quaestus usura Gl 3,220,11 (1 Hs. noch uuuohhar). 237,1 (vgl. Hbr. II,298,82; 3 Hss. usus statt usura). 274,29. 300,31. 317,35. 325,18. 335,3. Hbr. II,117,31. beneficium Gl 3,225,58. 686,35. 4,40,14. 133,2. 197,49. Meineke, Ahd. S. 27,68. fenus Thies, Kölner Hs. S. 170,13. praestatio Gl 3,285,47. []Thies, Kölner Hs. S. 179,20. praestatio tributum [Hbr. II,420,438] Gl 3,252,49. 306,53. 342,59.
Komp. ana-, antlêhan; Abl. lêhanôn; vgl. lêhanlîhhEn.
5155 Zeichen · 323 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    lêhanst. n.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    lêhan st. n. , mhd. lêhen, nhd. lehen; as. lêhan, mnd. lê e n, mnl. leen n. m. ; afries. len; ae. lǽn f. ; an. lán. — Gr…

Verweisungsnetz

9 Knoten, 8 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 7 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit lehan

10 Bildungen · 9 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

lehan‑ als Erstglied (9 von 9)

lêhanguot

EWA

lehan·guot

lêhanguot* n. a-St., Gl. 4,469,7 (Hs. 14. Jh., Zeit des Gl.eintrags unbekannt): ‚Le- hen, Lehnsgut; feodum‘ (mhd. lêhenguot, frühnhd. leheng…

lêhanhêrro

AWB

lehan·herro

lêhanhêrro sw. m. , mhd. lêhenherre, nhd. lehen-, lehnsherr; mnd. lê e nhêre, mnl. leenhere. — Graff IV,993. leh-herro: nom. sg. Gl 3,427,2…

lêhanlîchûn

EWA

lêhanlîchûnAWB adv. (erstarrter sw. Akk. Sg.f.), Gl. 1,536,65/66 (Hs. 1. Hälfte des 12. Jh.s, Zeit des Gl.eintrags unbekannt, bair.): ‚leihw…

lêhanlîhhn

AWB

lêhanlîhhEn adv. (-lîhhEn schon als verselbständigtes Suffix mit verlorengegangenem Kasusbezug? ); mnd. lê e nlĩken; vgl. mhd. lêhenlich adj…

lehanlīchūn

KöblerAhd

lehanlīchūn , Adv. Vw.: s. lēhanlihhūn*

lêhanman

AWB

lehan·man

lêhanman st. m. , mhd. lêhenman, nhd. lehen-, lehnsmann ; mnd. lê e nman, mnl. leenman. — Graff II,740. len-man: nom. sg. Gl 3,380,40 ( Jd )…

lêhanôn

AWB

lêhanôn sw. v. , mhd. lêhenen, nhd. lehnen; as. lēnon ( s. u. ), mnd. lê e nen, mnl. lenen; afries. lena, lenia; an. lána; vgl. ae. lǽnan. —…

lehan als Zweitglied (1 von 1)

*plehan

KöblerGerm

*plehan , st. V. Vw.: s. *plegan