lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

kuster

ae. bis Dial. · 8 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

RhWB
Anchors
8 in 8 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
25
Verweise raus
11

Eintrag · Rheinisches Wb.

Kuster

Bd. 4, Sp. 1786
Kuster, Küster im Rhfrk [im evangel. Geb. alt Kirchendiener], Mosfrk ohne Umlaut kušdər, –o- bis zur št/st-L., dann -osd-, –ǫ- bis zur NGrenze des Bistums Trier [Saarbr -išd-; Kobl-Stdt -ist-]; n. davon herrscht zunächst im Rip in echter MA. Offermann; doch ist das Wort im Veralten begriffen, u. køstər, –øzst-, –øyst-, –- ist heute herrschend geworden; noch um 1890 war O. das geläufige Wort, u. es gibt Orte, in denen es noch das geläufige Wort ist; Siegld -esd-; OBerg -st-; NBerg -ø-; SNfrk -- [Kref-Stdt -ȳə-]; Klevld --; Pl. -ərn, –ərə [SNfrk -ərə u. -ərš; Klevld -ərs] m.: 1. wie nhd., der Kirchendiener (scherzh. der Sankteswöhles ‘Sanktuswühler’ MGladb, Kemp). RA.: Der K. es de reite (rechte) Hangk vam Pastuər MGladb, — es de Selfkongk (Salbkante) van de Geslichhet (Geistlichkeit) SNfrk, Geld, Mörs, Köln, — den Handlanger van Goddes Wort Mörs. Sij (Seide), Sammet, Kattun, Gedröck, geadelt, gebedelt, gestohle, gekoff, Edelmann, Bedelmann, K., Pastor, Doktor, Apotheker, Kopmann, Major Blumenorakel Mörs-Rheinbg, Verbr. Siddeg (langsam), K., et git e Silenamt (Seelenmesse)! Aden-Borler; langsam, Herr Pater, sät de K., et ös en Sielemess! Kemp-Süchteln. De get en Dokter (Arzt udgl.) wie de Deiwel en K. Kobl-Stdt. Anhaulen (-halten) äs nen K. am Weg Sol. Et löck (läutet) zweimol, der K. iss dreimol Dür-Girbelsr. De K. hät sech (op)gehangen scherzh. er läutet Rip, Allg., — hängt am Streck Düss-Holthsn, — am Klockenseil Simm, — am Turm Wermelsk; do hängt sech der K. an den Streck ebd.; doə schleht de K. met de Schöppleəpel en et Döppe Kemp; de K. hot sich e Fläsch gekoicht (gekauft) er läutet zu früh zu Mittag Bitb-NWeis. Ech mag lüje (läuten), sät der K., du woər si Mor (Mutter) dot (lüje im Wortsp. zu lije ‘leiden’) Kref-Osterath; dat lot ek löjen (gelten), sagg de K., du was öm et Wiff gestorwen Rees-Ringenbg. K., komm mem Mädche on nem Jong! die Abendglocke soll die Liebespärchen nach Hause rufen Dür-Girbelsr. Et es alles mär ene Wett (Witz), sei de K., du blosden e met den Ärss de Lamp ut Mörs-Xanten; dat es Köns (Kunst), sei de K., du blosden hen de Kerz van achter üt Geld. Möt gou (guten) es got verkehren, sät de K., du trock (zog) he de Mottergottes et Kled ut Kref-Osterath. Nu, wat nu, seit de K., do stong de Kerk en Brand Elbf-Sonnborn. Domme Lüj, die ge Geld häbbe, sät de K. Geld-Straelen, Rees. En Ei es en Ei, seit der K., do nohm he et Gansei Mettm, Geld-Kevelaer, — sot den Her (Pastor) zom K., hen holt sech äwwer et deckst Daun-Neroth. Niet alles in et Papegatt (-loch), de K. (den Düwel), den [] well ok wat Geld, Mörs, Rees. Böste K., datste all wiər der Geldbüll ophas? zu einem kleinen Mädchen, das die Hosenklappe offen hat MGladb-Rheind. De K. kek (schaute) dör't Schlötelgat (Schlüsselloch), hej mennde (meinte), hej kreg de ganze Plat van de Pastor sinn Kuhw Geld-Schravelen. Wer war das? Antw.: De K. mät sin Söster (Schwester) Mörs-Rumeln. K.s kleine Kinderkes kacke kleine Kötteltjes Schnellsprechübung Klev, Rees. Dau bas su doll (hoffärtig) wie K.sch Gess (Ziege) mat dem neien Sel (Seil) Prüm. He bessert sek wie K.sch Kuh, met der Fott (Hintern) nom Trog tu Elbf. Ech trau Pistur net, geschwiəge dem K. MGladb-Giesenk. Ose leven Heər let (lässt) gene Pastor of K. verderve, he lett (lässt) lever en aut (alt) Wif sterve Heinsb-Süsterseel, Rees. He hat der K. utgedonn von einem, der spät aus der Kirche nach Hause kommt, sich unterwegs aufgehalten hat MGladb. Weə Ustere nüs Nöts (Neues) ahat, moss der K. pöəze (auf dem Rücken tragen) Aach-Warden, — hackele Aach-Merkst, — krämmere Heinsb, — schlefe (schleifen) Aach-Walh, — moss mem K. op der Abtritt gonn Köln-Stdt. Wa'j (was du) geft, si'j quitt, of gej et an de K. of an de Pastor geft Emmerich. He hät op Pabst studiert un es op em K. hangen gebliewen er hat es im Studium nicht weit gebracht Lennep-Radevormwald. Wann et op den Her (Pastor) rent (regnet), dröppst (dröppt, dröppelt) et op de K. wenn der Grössere etwas verdient, fällt auch für den kleinen Mann etwas ab Trier, Allg. Den lo es gout fir K. er hat eine lange Nase (zum Kerzenauslöschen) Merz-Brotd; du bös got für K., du moss emmer et letzte Wort han Grevbr-Kapellen. Du pifs (pfeifst, rauchst) och Pastorentubak, de os noch ze schlech für de K. Schleid-Hellenth. — Im Kinderld. Neckverse: K., beschmier mich met Moster (Senf)! Trier, — göff mer en Döppche M.! Mehring. Kläpp, K.; Kor, K.! Mörs-Xanten. K.sch Wiffke, Stenkgat (-loch), krieg de Kann on drenk dech wat! Erk-Brempt. De K. bröjt (brät) de Mettworst op de Röster! Klev. Ech wet (weiss) jet, dat de Pastuər en Get (Ziege) hät; der K. hät er zwei! Grevbr, MGladb. — Bimbam, beijere, de K. löst (mag) gen Eiere; wat löst (mag) hej dann? Speck en de Pann. O, wat en leckere (leckersche, verschnuppte, verschlochene) K. es et dann (en l. K.mann)! Klevld, SNfrk, Berg, Köln, Aach, — wat löst de leckere K. dann? Broje Mettworst üt de Pann! Klev-Warbeyen, — Speck en de Pann, Water en de P. O, du leve Buərmann! Kemp-Amern. Bimbam, beieram, de K. mag ken Eieram. Wat mag e dann? Speck en de Pann. O, de domme K.mann! Eusk, — de K. fresst de Eier, he giət miər de Schalen, ech sall se em bezahlen! Waldbr-Heischd. Pater noster, schlih de K. hanner'n Uhr, dat e flegt bäs op de Kur, vom K. bas an (in) de Sakristei un zum Pastur sät: ewell sein eich hei (un schreit: owei, owei)! Trier, Bitb, Prüm, — [] bas an de Kur, dat e flegt bas op de Mast (Mist), dat e stenkt wie e Pest! Bitb-Feilsd. Hopp, Peddsche, no de Müəhle, Pastur, de rick (reitet) et Füəle, de K. rick op de bongte (bunten) Koh, so geht et trapp, tr. de Müəhle zo MGladb, Grevbr, Erk. Hopp, Pardje, Mölle; de K. op et Fölle, de Paster op dij bonte Kouh on dor dann mät no Holland tu; te H. öm de Kerkhoff, wor dij bonte Kouh de fette Melk gof Mörs-Wallach. — Im Rätsel. De K. met si Söster, Pastuər met sin Mad (Magd), die genge en der Gad (Garten); doə soəhche se veer Äppel hange, jedder diehn (tat) sech ene fange, do bliəf noch ene hange; wie hatt dat tougegange? die Schwester des K. war die Magd des Pastors MGladb. De Pastor met sin Söster, de K. met sin Frauw soəhge vier Appele op enne Bom sette; ilker plöckte enne af, en dor blef der noch enne op sette? dem K. seine Frau war die Schwester des Pastors Geld, Klev, Sülzt. Wenn de K. an et Lüən (Läuten) ös, wor steiht hei dan möt de Fott op an? Op de ächterste Hembskläpp Mörs, Klev, Dür, Prüm. Wat micht de K., wann e leit (läutet)? En Faust Trier, Bitb, Prüm. Wor stätt (steht) de K. et kortst för, wenn e lüt? vor dem Hemd Geld. Waröm steht op den Kerktorm enen Hahn en gen Huhn? sonst müsste der K. jeden Morgen die Eier herunterholen Klev, Allg. Wurun (woran) denkt de K., wenn e leit? Un et Oflossen Trier-Schleidw, Daun-Leudersd. Wat es en Seldenhet? Ene fromme K., ene demütige Magister on ene zefrieə Bur Grevbr. De sibbe Weltwonder: ene wisse Kaminsfeger, ene schwatze Möller, ene Möler (Maler) ohne Honger, ene Magister ohne Kender, ene brave Bäcker, ene fromme K., ene Advekat Rheinb-Lüftelbg. — Kösters Kämpke der Friedhof Klevld. Löchte, l. Lämpken steht op K.s Kämpke, hät ken Bott (Knochen) of Ben, steht dor ganz allen (allein)? Der Grabstein. — 2. übertr. a. persönl. α. scherzh. Kuhstallknecht (Schweizer) Saarbr-Sulzb. — β. verächtl. ruade K. einer mit rotem, aufgedunsenem Gesicht Barm-Rittershsn. — γ. scherzh. Spatz Trier-Buw. — δ. des Kuckucks K. Wiedehopf Malm-Vith. — b. sachl. Kösterchen ganze Kartoffel, gekocht u. in einer grossen Schüssel gebraten Prüm-Daleiden Dasbg Preischd.
7589 Zeichen · 173 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Altenglisch
    kusterst. M. (ja)

    Köbler Afries. Wörterbuch

    kuster , st. M. (ja) Vw.: s. kostere

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    KUSTERstm.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +4 Parallelbelege

    KUSTER stm. küster. lat. custos. nhd. chorherr MS. 2,187. vgl. guster.

  3. modern
    Dialekt
    Kuster

    Schweizerisches Idiotikon · +1 Parallelbeleg

    Kuster Band 3, Spalte 556 Kuster 3,556

Verweisungsnetz

32 Knoten, 30 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 2 Kognat 2 Kompositum 20 Sackgasse 4

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit kuster

20 Bildungen · 15 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

Ableitung von kuster

kust + -er

kuster leitet sich vom Lemma kust ab mit Suffix -er.

Zerlegung von kuster 2 Komponenten

kus+ter

kuster setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

kuster‑ als Erstglied (15 von 15)

Kusterdüppchen

RhWB

Kuster-düppchen kusdərdebχən Daun-Strohn n.: K. spillen ein Knabensp., wobei es gilt, einen auf einen grösseren Stein aufgesetzten kleinern …

kusteren

ElsWB

kust·eren

kustere n [khùtərə M. ] grübeln: [tàs e net so líχt tsə màχə, tyo mùs mr k.]

Kusterflöte

RhWB

kuster·floete

Kuster-flöte kostərflēt Prüm-Ihren Stdt f.: verächtl. ausgelassenes, flatterhaftes, in Reden u. Bewegungen übertrieben lebhaftes Frauenzimme…

Kustergëlt

Idiotikon

Kustergëlt Band 2, Spalte 253 Kustergëlt 2,253

kusterhof

KöblerMhd

kuster·hof

kusterhof , st. M. nhd. Küsterhof Q.: Urk (1365) E.: s. kuster, hof (1) W.: nhd. DW- L.: DRW

kusterinne

Lexer

kuste·rinne

kusterinne , gusterinne , -în , -in stf. BMZ custrix Dfg. 164 c . wie daʒ unser frouwe kusterîn wart in eime klôster Germ. 3. 236 a , 18. ku…

kusterliute

KöblerMhd

kuster·liute

kusterliute , st. M. Pl. nhd. „Küsterleute“, zu einer Küsterei gehörige Bauern Q.: WeistGr (1380) E.: s. kuster, liute (2), W.: nhd. DW- L.:…

kusterîe

MWB

kusterîe stF. dem Küster / der Küsterin zugeordnetes Amt, ‘Küsterei’, Vermögensverwaltung eines Klosters; ausführliche Belegdokumentation au…

kusterīe

KöblerMhd

kusterīe , st. F. nhd. Küsterei, Küsteramt, Küsterverwaltung, Vermögensverwaltung eines Klosters Hw.: vgl. mnl. costerīe, mnd. köstærīe* Q.:…

kusterīeambehte

KöblerMhd

kusterīe·ambehte

kusterīeambehte , st. N. nhd. „Küsteramt“ Hw.: vgl. mnd. köstæreambacht*, köstærīeambacht* Q.: RqvII (FB kusterīeambet), Urk (1376) E.: s. k…

kuster als Zweitglied (5 von 5)

nāchkuster

KöblerMhd

nāchkuster , st. M. nhd. Unterküster Q.: Urk (1288) E.: s. nāch, kuster W.: nhd. DW- L.: WMU (nāchkuster 956 [1288] 1 Bel.)

oberkuster

KöblerMhd

ober·kuster

oberkuster , st. M. nhd. „Oberküster“ Q.: Urk (1292) E.: s. obere, kuster W.: nhd. DW- L.: WMU (oberkuster 1646 [1292] 1 Bel.)

underkuster

KöblerMhd

under·kuster

underkuster , st. M. nhd. Unterküster Hw.: vgl. mnl. ondercoster, mnd. underköstære* Q.: Urk (1282) E.: s. under, kuster W.: nhd. (ält.) Unt…

Wī(n)kuster

Idiotikon

Wī(n)kuster Band 3, Spalte 555 Wī(n)kuster -ü- 3,555