Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
knetan st. v.
st. v., mhd. kneten, nhd. kneten sw. v.; as. knedan (s. u.), mnd. knēden, mnl. cneden; ae. cnedan; vgl. an. knoða sw. v. — Graff IV,580 f.
Praes.: chnit-: 1. sg. -o Gl 3,628,40; -e 630,29 (2 Hss.); chinito: dass. 4,172,7 (Sal. d). — knit-: 1. sg. -u Beitr. (Halle) 86,398,150 (Wolf. Wiss. 50, 9. Jh.); -o Gl 2,682,51 (k auf Rasur). 58. 3,220,59 (SH a 1; c-). 254,31 (SH a 2; c-). 292,32 (SH c; c-). 306,16 (SH d; c-). 4,239,17. 241,19. Thies, Kölner Hs. S. 178,23 (SH); -e Gl 3,254,31 (SH a 2); -on 30 (SH a 2). 285,48 (SH b, 2 Hss.; c-; zur Endg. vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 305 Anm. 4); -en Hbr. II,132,54 (SH a 1; c-); gnito: dass. Gl 3,615,23. — knetan: inf. Gl 4,254,14 (?, lat. part. perf.); knedon: 1. sg. 207,36 (sem. Trev., 11./12. Jh.).
Part. Praet.: ca-chnetan-: nom. sg. f. -iu Gl 1,363,16 (Rb; lat. abl., vgl. dazu Meineke, Bernstein S. 174); ki-: acc. sg. n. -az 274,52 (Jb-Rd; in Jb z auf Rasur); acc. sg. f. -a 426,26/27 (Rb); gi-: nom. sg. f. -iu 346,44 (vgl. Gl 5,90,24; M, 4 Hss., 1 Hs. -iv, 1 -chn&-); -chnetenaz: acc. sg. n. 327,36 (M). 2,253,25 (M, 2 Hss.); ge-chenetenu: nom. sg. f. 1,346,46/47 (M); gi-chnetin: Grdf. 324,23 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); ge-: nom. sg. f. -]vi 346,47 (M); ohne gi-: chenetiny: dass. 48 (M, clm 22201, 12. Jh.; zur Endg. vgl. Matzel § 63). — gi-knedan: Grdf. Gl 1,339,20 = Wa 74,13; -knedena: acc. pl. m. 4,206,54 (sem. Trev., 11./12. Jh.; das erste n aus d korr.).
Verschrieben: ontirton: 1. sg. Gl 3,285,49 (SH b; vgl. die Parallelhss.). — ki-chetinv: part. prt. nom. sg. f. Gl 1,346,48 (M); -chentani: dass.? 47/48 (M); -chetanaz: acc. sg. n. 463,37 (Rb); gi-chnetinin: nom. sg. f.? 346,46 (M, 2 Hss.).
kichnetan, kicnitan Gl 1,277,24 s. gnîtan.
etw. mit etw. (knetend) vermengen, etw. (durch-)- kneten: von Mehl: kichnetanaz (konstruiert zu melo?) [tulit igitur populus] conspersam [farinam antequam fermentaretur: et ligans in palliis, posuit super humeros suos, Ex. 12,34] Gl 1,274,52. 327,36. knetan conspersam [farinam, ebda.] 4,254,14. gichnetaniv [tollet sacerdos pugillum similae, quae] conspersa [est oleo, et totum thus ... adolebitque illud in altari, Lev. 6,15] 1,346,44 (vgl. Gl 5,90,24). olie cachnetaniu [fueruntque in ea (sc. oblatione) acetabulum argenteum ... phiala argentea ... utrumque plenum simila] conspersa oleo (Hs. oleo consparsa) [in sacrificium, Num. 7,13] 363,16; — im Part. Praet. bezogen auf ein Gebäck (bei gedanklichem Rückgriff auf die Teigbereitung): gichnetin ł gisprengit [tolle ... crustulam absque fermento, quae] conspersa (Hs. consparsa) [sit oleo, lagana quoque azyma oleo lita: de simila triticea cuncta facies, Ex. 29,2] Gl 1,324,23 (sprengen daneben als Vok.-Übers.). panis oleo conspersus giknedan in medio concauus et tortus ringiling [zu:] crustulam [ebda.] 339,20 = Wa 74,13. gichnetenaz [ad hoc usque perductus est, ut servo omnipotentis dei] infectum (Hs. -v, vgl. Schulte, Gregor S. 723,49) [veneno panem quasi pro benedictione transmitteret, Greg., Dial. 2,8 p. 225] 2,253,25. giknedena [si pro gratiarum actione oblatio fuerit, offerent] panes [absque fermento] conspersos oleo [, et lagana azyma uncta oleo, Lev. 7,12] 4,206,54; vielleicht in Verwechslung von frigere und fricare (vgl. Mikeleitis-Winter S. 112 f. u. Anm. 460; vgl. auch in ders. Hs. Gl 1,363,16 (s. o.), aber zu Berührungen mit gnîtan s. dort kichnetan uuirdit defricabitur Gl 1,277,24): inti semalun kichnetana oleie [(David) partitus est multitudini universae Israel ... singulis collyridam panis unam ...] et similam frixam oleo [2. Reg. 6,19] 1,426,26/27. inti kichnetanaz oleie semalun [(David) divisit universis per singulos ... tortam panis, et partem assae carnis bubalae,] et frixam oleo similam [1. Paral. 16,3] 463,37; — hierher auch (zu den Bed.-möglichkeiten von pinso im Mlat. u. zu den Alternativglossierungen vgl. Mikeleitis-Winter S. 114 f.; vgl. aber die Bed.angabe ‘zerstampfen’ bei Splett, Ahd. Wb. I,1,469 (dann unter Einfluß von gnîtan?): stamphon ł knito pinso [ohne Kontext] Gl 2,682,51. pinso .i. fruges confringo ł knito et a pinso pistum unde pistor nomen [ohne Kontext] 58 (vgl. Fasbender S. 25). pinso id est contero et comisceo et illido et comminuo vel knitu, quod proprie pistor facit [zu:] pinso [pinsui, Prisc., Inst. II,535,20] Beitr. (Halle) 86,398,150. cnito pinso Gl 3,220,59. 285,48 (Hss. noch (-)sas, 1 Hs. noch .i. ferio premo). 292,32 (Hs. noch (-)sas). 615,23. 628,40. 630,29. 4,172,7. 207,36 (Hs. noch (-)sis). 241,19. Hbr. II,132,54. Thies, Kölner Hs. S. 178,23. pinso ferio ł premo Gl 3,306,16. kniton ł cnvson (1 Hs. nur cnito) pinso -sis ferio premo [Hbr. II,414,319] 254,30. knito ł ribi pinso 4,239,17.
Abl. knet, knetârin.