lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

Klus'

nur Dial. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MeckWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
4
Verweise raus
5

Eintrag · Mecklenburgisches Wb.

Klus'

Bd. 4, Sp. 405
Wossidia Klus' Klus, Klüs' f. setzt das mlat. clūsa Klause, enge Wohnung fort 1. a. Spr. Klause, Zelle eines Einsiedlers: 'So kame wi an der hemmel clus' Red. Ost. 714; 'KAerken, Capellen, Klse, Altare' Slüt. Katech. B 3b; 'up Kercken undt Klusen' (1634) Kühl 242. Dim. Klüschen kleine Wohnung; Kämmerlein Mantz. Ruh. 11, 72; Dä. 237b. FN. Klüschenbarg GüGüstrow@BützowBütz. Br. Wb. 2, 814; Da. 107a; Me. 3, 188. 2. Klus, Kluust f. fensterloser Verschlag neben der Grotdäl, als Schlafraum für zwei Personen dienend, aber nur für ein Bett Platz bietend, Alkoven; bis rund 1890 um Ro verbreitet; Abraum in der Küche, worin die Dienstboten schlafen (1885) Ro; ein in die Wand gemauertes Bett RoRostock@PapendorfPap; darin die Mägde des Sommers schliefen, während sie im Winter die Kammer benutzten Bram; Dor kümmt in de oll lütt Klus' Bi helligen Middag sonn' Schummerlicht Egg. Trems. 36; berührt sich mit Knuust (s. d. 1) Höcker, Auswuchs: Knuust Alkoven RoRostock@RövershagenRöv, anderseits Kluust Auswuchs PaParchim@GoldbergGoldb; auffällig ist der Umlaut bei Babst: Ick sprunk uht mine Klühß in splinter naakten Hemden Int. 4, 2; Un steeg up Söcken die na Vieck eer Klühß hinup Allerhant 1, 26. Syn.: Alkaben, Büser, Butz, Kabuz, Kus. S. Pessl. Wortatlas 51a. Zss.: Bedd'-, Schitklus'. 3. Klüs', Pl. Klüsen f. die zwei Löcher für die Ankerketten in der vorderen Bordwand; freudiger Ausruf eines Schiffsjungen: Ick seh Warnmünn' dörch de Klüs', nu schit ick den Schipper in de Kombüs' Wo. Seem. 1, 55; bei guter Fahrt des Schiffes rullen de Dalers in de Klüsen für den Kapitän (1895) RoRostock@RibnitzRibn; bei längerer Fahrt kamen de Vierschillingsstück in de Klüs' für die Matrosen (1900) ebda; dörch de Klüs' is de Düwel gahn, hett de Ankerkäd' nich hollen künnt Wo. Sa. Auf eine früher vorkommende Strafe für Seeleute deutet die Rda. aus dem Kartenspiel einen vör de Klüs' halen jem. zum Verlieren bringen RoRostock@KlockenhagenKlock; Wustr; diese galt anscheinend nur dem Schiffsjungen: lat di nich vör de Klüs' halen Wo. Seem. 1, 54. Auch vor dem Fockmast an jeder Schiffsseite gibt es eine Klüs', wodurch die Haltetaue gehen, mit denen das Schiff an Land festgemacht wird RoRostock@WustrowWustr. Übertr. Augen: ick hau di 'n poor in de Klüsen ebda. Kluge Seem. 460. Zss.: Anker-, Sidenklüs'. Aus dem ndl. kluus (kluis), woher sich das -ü- erklärt; zu Grunde liegt gleichfalls das mlat. clūsa in der Sonderbedeutung 'Engpaß, Enge'. Me. 3, 192.
2352 Zeichen · 61 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. modern
    Dialekt
    Klus

    Elsässisches Wb. · +3 Parallelbelege

    Klus [Klûs Dehli. ; Klýs Str. Lohr Büst Wh. ; Pl. –ə] f. 1. Schleuse, Stauung; tiefer Graben, durch den das Wasser aus e…

Verweisungsnetz

11 Knoten, 8 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Kompositum 7 Sackgasse 2

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit klus

46 Bildungen · 37 Erstglied · 2 Zweitglied · 7 Ableitungen

klus‑ als Erstglied (30 von 37)

klûsâra

AWB

klus·ara

? klûsâra sw. f. ; vgl. mlat. clusaria. — Graff IV,566. Verschrieben ( ? ) : clouzarun: nom. pl. Gl 5,97,23 ( Sg 299, 9. Jh.; z. -ou- für u …

Klusch

RhWB

Klusch -ū:- = Klause s. ebd.

klusen

DWB

klüseln , klusen , s. kläuseln , klausen .

klûsenære

Lexer

klusen·aere

klûsenære stm. BMZ md. klûsenêre, s. v. a. klôsenære Myst. Ulr. Wh. 256 c . Wh. v. Öst. 59 a . Eilh. 3992. 4039. Pass. K. 93,11. Heinr. 2351…

klûsenærinne

Lexer

klûsenærinne , klûsenærîn stf. s. v. a. klôsenærinne Kol. 273,1046. H. v. N. 358. clûsnerinne Jer. 10825 ( var. clûserinne). clûsenêren Elis…

klûsenerse

AWB

klusen·erse

klûsenerse mfrk. sw. f. ; mnd. clûsenersche ( s. v. klûsenerinne ), mnl. clusenersse; z. Bildung vgl. Henzen, Wortb. § 96. klusenerse: nom. …

клуша

RDWB2

клуша перен. , презр. Heimchen am Herd idiom., abwert.

Klusie

Meyers

Klusie , s. Clusia .

Klusil

FiloSlov

Klusil , m согласный , м , смычный → FiloSlov Klusillaut, m → FiloSlov Okklusivlaut, m → FiloSlov Verschlusslaut, m

Klusillaut

FiloSlov

Klusillaut , m согласный , м , смычный → FiloSlov Klusil, m → FiloSlov Okklusivlaut, m → FiloSlov Verschlusslaut, m

klûsin

EWA

klopfônAWB sw.v. II, Gl. 2,92,33 (9. Jh.). 691,36 (Anfang des 11. Jh.s) und im T, OT: ‚klopfen, anklopfen; pertemptare, pulsare‘ (mhd., nhd.…

klûsinarissa

EWA

klûsinarissaAWB f. ōn-St., Gl. 3,379,23 (12./13. Jh., mfrk.) klusenerse: ‚Klausnerin; inclusa‘ (mndd. klūsenersche; frühmndl. clu- senersse …

Klusĭoideen

Meyers

Klusĭoideen , Unterfamilie der Guttiferen, Holzpflanzen des Tropengebietes mit gegenständigen, oft immergrünen Blättern, bisweilen von epiph…

Klus'lock

MeckWB

klus·lock

Klus'lock n. herabsetzend für Klus: rückspringende Wand in der Stube mit Bettstelle Wi; Kluustlock Art Alkoven mit Gardinen Wa Wred .

kluspern

SHW

klusp-ern Band 3, Spalte 1451-1452

Kluspel

RhWB

klus·pel

Kluspel -o-, meist Pl. -ələ, Demin. -øspəlχə Aach-Bardenbg (s. Wk. IV 7) m.: Kotklümpchen, an den Haaren des Viehs haftend.

klusper

PfWB

klus·per

klusper Adj. : ' wählerisch im Essen '. Der isch awwer kluschbeʳ (glušbəʳ) [ NW-Lambr ]; vgl. kläusper .

klus als Zweitglied (2 von 2)

tempelklûs

MNWB

tempel·klus

° tempelklûs , f. : ungestörte Stätte der geistl. Einkehr, (bildl., von Maria:) „ Se is god sones eyn wonehuͮs Se ys god geystes eyn tempelk…

vȫrklûs

MNWB

voer·klus

°vȫrklûs , f. , Vorklause, zum Kloster gehöriges Nebengebäude (Zeno T. 21).

Ableitungen von klus (7 von 7)

beklûse

BMZ

beklûse swv. versehe mit einer klûse. ze Margenburch pin ich beseʒʒen und bechlaust, dâ pin ich wirt und wol behaust Suchenw. 29,77. di wurd…

beklûsen

Lexer

be-klûsen swv. BMZ mit einer klûse versehen, in eine kl. einschliessen Such. Pass. K. 543,93.

geklûse

BMZ

geklûse swv. schließe in eine klûs ein, verschließe. swenn er ze soume geklûset sînen gewin Helbl. 5,46.

geklûsen

Lexer

ge-klûsen swv. BMZ ein-, verschliessen Helbl.

klûse

Lexer

klûse , klûs stswf. BMZ kliuse Erinn. 23 : s. v. a. klôse, klause, einsiedelei Erinn. Walth. Trist. Mai , Pass. (337,24. K. 94,7. 114,71). K…

verklûse

BMZ

verklûse swv. schließe in eine klûs ein. mîn frowe ist zwir besloʒʒen, dort verklûset, hie verhêret Walth. 93, 31. den wîn hât in dem herzen…

verklûsen

Lexer

ver-klûsen swv. BMZ ein-, um-, verschliessen, tr. Walth. 93,31. dâ ist der schalc verklûset Mart. 3,62. 147,73. ich bin niht sô verklûset Ha…