hospes

hospes (o-), -itis m. (f.: MLWMLW p. 1119, 33. 41)script. et form.:hosbite: MLWEkkeh. IV. bened. I 54,19.-idem: MLW p. 1116, 7.sing. nom. -pis: MLWChart. Sil. D I 58 p. 35,36.gen. -i: MLW p. 1119, 25.plur. n. -ta: MLWMLWMLW p. 1119, 62. 63. 66.usu attrib.: MLWMLW p. 1116, 46. 72; adi.: MLW p. 1119, 60.sqq.confunditur c.:hospitium: MLW p. 1119, 25.hostis: MLWMLW p. 1117, 66. 1118, 7. al. I is qui hospitio suscipitur, ξένος – Gast, Besucher, Fremder: A proprie: 1 gener.: a spectat ad homines (Christum: MLWl. 7; animalia: MLWl. 14.sqq.) hospitaliter suscipiendos vel susceptos: α in univ.: MLWConc. Merov. p. 169,13 sectatores nos hospitalitatis esse ... Iesus admonet, cum se dicit in -demhospidem (-ehospite var. l.) receptum fuisse eqs. (spectat ad Vulg. Matth. 25,35). MLWVita Heinr. IV. 11 p. 38,2 cum non liceat imperatorem, saltim -emhospitem esse (sc. me) sinas (sc. papa) eqs. MLWChron. Pol. 1,23 p. 48,14 rex Bolezlavus ... fuit ... -tumhospitum susceptor benignus. MLWChart. Ror. 19 p. 167,21 comes propter habendum placitum Ror non veniet, nisi forte ut -shospes, non ut iudex eqs. al. v. etMLW p. 1120, 11.adde de animalibus (personatis: MLWl. 16; in imag.: MLWMLWl. 16. 17): MLWAlcuin. carm. 58,11 omnibus iste (cuculus) solet fieri gratissimus -shospes. MLWEcbasis capt. 343 suscipitur sermo, quem dixit barbarus -shospes (i. Vosagina canis). 628 quos (pisces) Indus liquerat -shospes (cf. ind. p. 44). ibid. al. β conviva, cenae, convivii particeps – Tischgenosse, Essensgast: MLWWett. Gall. 28 p. 272,26 partem ex eis (piscibus) ... dilectis -bushospitibus praeparare iussit. MLWCand. Fuld. Eigil. I 12 ut refectionem dignius propter -eshospites more solito praepararent ministri. II 14,67. MLWRimb. Anscar. 35 p. 69,34 mensa ante ipsos (pauperes) posita ... ad suum convivium cum -bushospitibus accedebat. MLWCaes. Heist. hom. exc. 165 cum prior quidam ... -eshospites collegisset et iam mensa esset preparata eqs. al. γ comes, assectator – Begleiter, Anhänger: MLWThietm. chron. 8,32 p. 530,20 cuius (pecuniae) magna pars -bushospitibus suis (sc. Bolizlavi) ac fautoribus distribuitur. MLWTransl. Conr. Const. 8 p. 444^b,62 nec mergi potuit navis, quamdiu -eshospites beati viri portavit. δ de -bus minus gratis (vel metuendis), hostibus: MLWWalahfr. imag. Tetr. 253 Vulgar Sarraque cenus malus -shospes Hiberis (v. notam ed.; MLWDonizo Mathild. 2,227 m. o-s)ospes. MLWBruno Magd. bell. 128 p. 122,12 in finibus vestris (sc. imperatoris) -eshospites cito non gratos habebitis nec res vestras ... invenietis. MLWEpist. Reinh. 94 extirpatores silvatici ... me ipsum (sc. lantgravium) severum -emhospitem recepissent eqs. al. b spectat ad peregrinos, advenas, extraneos sim.: α in univ.: MLWNotker. Balb. gest. 1,27 p. 38,9 quę (aedificia) cesar ... cunctis de toto orbe venientibus -bushospitibus ... construxit. MLWThietm. chron. 7,2 p. 400,14 omne, quod ibi (sc. in Longobardia) -eshospites exigunt, venale est. MLWVita Heinr. IV. 5 p. 21,17 -emhospitem suum et causam itineris indicavit molendinarius. MLWMetell. Quir. 12,11 -shospes introiveram (sc. Metellus) amabilis sacram domum Quirini (sed cf. ind.). MLWPhilo 150 (Festschrift A. E. Furtwängler. 2009. p. 593) miro ... modo letatur Ceno in huius -ishospitis (i. Philonis) adventu. al.usu attrib.: MLWConvers. Afrae 3 -eshospites amatores mei (sc. meretricis) manserunt et abierunt ad sacrificandum. β is qui manet deversorius – Logiergast: MLWGerh. August. Udalr. 1,1 l. 35 talem ... direxit Deus -emhospitem, qui istius rei discretionem cognoscebat. MLWThietm. chron. 7,5 villicus iniquitatis -emhospitem infirmum (i. vulneratum) inperatori ... prodidit. al. 2 eccl. de hospitalitate monasteriorum vel ecclesiarum (cf. H. C. Peyer, op. cit. [MLW p. 1122, 7] p. 116sqq.): a in univ.: MLWVita Filib. 37 (MGMer. V p. 602,7) quam (mediam libram olei) propter -eshospites ... temptaverat cellerarius reservare. MLWEpist. var. II 5,7 sicut patri ministratur monasterii, nisi -eshospites sint, ita omnibus aequaliter. MLWChart. Sangall. A 572 ut ipsa terrula ad domum peregrinorum serviat et ego (sc. Willeboldus) ibi in domum -umhospitum suscipiar et ... victum et vestitum habeam. saepe. b de susceptione peregrinorum vel de cura egenorum exercenda (cf. M.-L. Windemuth, op. cit. [MLW p. 1122, 66] p. 27sqq.): MLWConc. Karol. A 22^C,10 quartam (sc. partem elemosinae) -bushospitibus et peregrinis servet episcopus largiendo. MLWDipl. Karoli M. 215 p. 288,21 susceptio -umhospitum et peregrinorum semper apud eos (sc. monachos) indesinenter habetur (sim. MLWDipl. Conr. I. 6 p. 7,36. al.). MLWChart. Fuld. B 155 p. 234,20 quę (res) ... ad portam -umhospitum pertinent. MLWDipl. Arnulfi 114 p. 169,16 (spur.) quas (decimationes) concedimus in usus -umhospitum, peregrinorum et pauperum. MLWTrad. Garz. 62 Walchůnus magister -umhospitum (MLWChart. Neocell. Brixin. 33 p. 73,13). saepe. c de susceptione (clericorum) extraneorum vel coenobitarum alterius monasterii (usu attrib.: MLWl. 72): MLWVita Karoli M. 3,19 p. 93,1 decem marcas ... tam canonicis quam -bushospitibus clericis obtulit. MLWVita Landel. Ettenh. 3,2 (AnalBoll. 73 p. 108,22) ut ... multi clerici ... confluentes advenerint ac inibi (sc. in monasterio) pro -bushospitibus commanere coeperint. MLWTrad. Salisb. II 198^a nulli liceat ... aliquid inter -bushospitibus seu spiritalibus seu secularibus tribuere. MLWChron. Mont. Ser. a. 1212 p. 179,12 hic (Gernotus) in ecclesia Elwardisdorp nutritus, inde discedens Nienburg -shospes collectus est. saepe. 3 publ. et iur.: a spectat ad extraneos: α qui civis, oppidanus sim. non est, externus – Nichtbürger, Nicht-Ansässiger, Auswärtiger: MLWOtto Frising. gest. 2,29 p. 136,11 -shospes eras (sc. princeps), civem feci (sc. Roma). MLWChart. archiep. Magd. 421 p. 555,24 si civis contra -emhospitem et -shospes contra civem aliquam querelam habuerit eqs. MLWChart. Tirol. notar. I 928 Albertus ... peciit fieri laudum, quomodo ipse dictum vinum deberet observare, quia -shospes et extraneus esset (II 140). MLWActa civ. Wism. A 117 disceptatio, que de vigilibus contigit et -bushospitibus, sopita est.de -bus molendini (‘Mühlengäste’): MLWChart. Lac. 33 p. 15,15 (a. 1236) -eshospites molendini, qui hactenus molere consueverunt ibidem, nullatenus debent ... inpediri. β de mercatoribus: MLWChart. archiep. Magd. 300 p. 375,41 (a. 1159) -eshospites et transeuntes debitum persolvant theoloneum. MLWChart. Hans. 663 p. 229,38 -eshospites estivales cum venerint in terram, erunt sub antiqua pace. p. 230,6 -eshospites hyemales (inde MLWChart. Livon. A 413,2). 818 p. 283,18).de fabris: CMLWhart. Westph. IV 1599 p. 760,3 (a. 1280) ut ... alium -emhospitem possint fabri acquirere, qui eis serviat suam geldam. γ de fugitivis: MLWLeg. Wisig. 9,1,9 p. 356,20 si accepta ex incognito elemosina confestim alibi pertransierit fugitivus, calumnia illi, qui quasi peregrinum ad horam -emhospitem (hospitio var. l.) suscepit, moveri ... non poterit eqs. b spectat ad homines glebae adscriptos vel tributarios i. qui censui vel servitio obnoxius est, censualis, colonus, vassus q. d. – Zins-, Dienstpflichtiger, Hintersasse, Landsasse, Vasall (cf. Wartburg, Frz. etym. Wb. IV. p. 492^a; de re v. G. L. von Maurer, Gesch. d. Fronhöfe. I. 1862. p. 34sqq. II. p. 72sqq.; cf. et MLW p. 1129, 26sqq.): α in univ.: MLWIoh. Neap. gest. 42 p. 426,24 corpora ... sanctorum ... multis terris et -bushospitibus donatis ... collocavit pontifex. MLWDipl. Arnulfi 145 quae (sc. res) in in (sic) illa villa sunt, quę ad -eshospites pertinent et ad Sc<l>avos liberos. MLWChart. episc. Hild. I 208 p. 191,9 (a. 1134) cui (sc. Clusae) ... ęcclesię totius adiacentis villę -es, agros agrorumque reditus et decimas ... roboramus (sim. 486 p. 462,23 [epist. papae]). MLWChart. eccl. Erf. 35 p. 21,27 quatuor Sclavi de ... villula, -eshospites Ludevici comitis. MLWDipl. Conr. III. 101 p. 180,29 ut ... de mansis -umhospitum duo denarii ad usum ... marchionis persolvantur. MLWChart. Sil. D I 93 p. 64,7 illi, qui -eshospites dicuntur, ... solvere debent: eqs. al. v. et MLW p. 1120, 40. β de liberis (vel locupletibus) colonis: MLWChart. Brixin. 74 p. 82,17 (a. 1229) quicumque servus habens in redditibus ad xv marcas et in domo propria -shospes existit, ... habeat dextrarium cum coopertura. MLWRegistr. Mog. p. 34,1 magister fori ... percipiet de hiis, qui vocantur liberi -eshospites, ... iii pullos et xxx ova (de iuribus liberorum -um v. notam ed.). γ de nominatim allatis -bus: MLWChart. Stir. I 713 (c. 1190) testes ... Rutperht de Salburch, -shospes noster (sc. Adilheidis) eqs. (item in enumeratione testium: MLWTrad. Scheftl. 378 Fridericus -shospes noster [sc. delagatoris] et servus eius. MLWTrad. Patav. 1001 p. 337,26 Marquart iuvenis o-sospes. MLWChart. Raitenh. 133 Henrico -ehospite [sc. praesente]. al.). al.?in cognomine: MLWChart. scrin. Col. A I p. 109,8 (a. 1070) in qua (domo) manet Ulricus (H-s)(Hospes) et uxor sua. p. 302,19 Gerardus (H-s;Hospes v. notam ed.). c spectat ad homines contra fas fidemque hospitii tractatos: MLWWipo gest. 13 p. 34,13 quidam (sc. Ravennates) in domibus -eshospites suos agressi sunt. MLWHeinr. Lett. chron. 26,10 irruit ... Esto super ... -emhospitem suum et interfecit eum. al. d spectat ad iure hospitationis utentes: MLWHariulf. chron. 3,13 p. 124,24sqq. (chart. a. 869) abbas ... precatus est, ut propter -umhospitum oppressionem facere iuberemus (sc. rex) praeceptum ...; libera sit iam dicta villa ab omni oppressione -umhospitum (hostium var. l.). e spectat ad homines per sortem -es effectos: α in univ.: MLWLex Sal. Pipp. 81,1 ipse (sc. per festucam designatus) in casa ipsius (sc. qui festucam iactavit) manere debit et tres -eshospites ibidem suscipere debit. 81,2 testes iurati dicere debent, quod in casa ipsius, qui furtunam suam donavit, ille, in cuius lesum fistucam iactavit, ibidem mansissent et tres -eshospites aut amplius (sim. MLWLex Sal. Karol. 46,2). β is qui iure hospitalitatis (temporibus imperii Romani deficientis) partem terrae sortitus est – einer der (zu spätrömischer Zeit) nach dem Hospitalitätsprinzip Land erhalten hat, Siedler (de re v. Hoops, RGA ²VII. p. 25sqq. et Der Neue Pauly V. s. v. ‘Hospitalitas’ [p. 744]; v. et ThLL. VI/3. p. 3024,25sqq.): MLWPaul. Diac. Lang. 2,32 reliqui (sc. nobiles Romanorum non iam occisi) ... per -eshospites (hostes var. l.) divisi ... tributarii efficiuntur (sim. 3,16 populi ... adgravati per Langobardos -eshospites [hospicia var. l.] partiuntur). v. et MLW p. 1124, 30. f de armigeris vel mansuetis cultoribus terrarum australium i. q. colonus advena, is qui immigravit – Einwanderer, Zugezogener (de re v. LexMA. V. p. 137 s. v. ‘Hospites’): MLWChron. Pol. 1,16 p. 35,20 quicumque probus -shospes apud eum (regem) in militia probabatur, non miles ille, sed regis filius vocabatur. p. 39,2 (vs.) viduate mihi (sc. Poloniae post mortem regis) ... condolete, milites, desolati respondete ‘heu nobis’, -eshospites. al. MLWChron. reg. cont. I a. 1199 p. 168,28 (rec. I) quorum (Theutonicorum) ibi (sc. in Pannonia) copia magna est, qui et -eshospites ibi vocantur. MLWHeinr. Lett. chron. 7,2 p. 19,17 peregrini ... sani et incolumes Wysbu pervenientes a civibus et -bushospitibus ibidem existentibus lete suscipiuntur. al. 4 milit. (de militibus passim et alibi agitur, e. g. MLWMLWMLWl. 13. 17. 19.[dub.]): a socius, foederatus – Bundesgenosse (usu attrib.): MLWThietm. chron. 6,91 cum commotio inter suos (sc. Bolizlavi) et -eshospites Pezineigos fieret, eosdem ... iussit interfici omnes. b in comitatu regis i. q. nobilis, satelles – Vornehmer, Gefolgsmann (cf. H. Helbig, Vortr. u. Forsch. XVIII. 1975. p. 510): MLWOtto Frising. gest. 1,32 p. 51,11sqq. in ... regis acie -eshospites, ... qui aput eos (Ungaros) principes dicuntur, latus principis ad muniendum ambiunt; omnes pene tetri ... procedunt, nisi quod iam ab -bushospitibus, quos nunc solidarios dicimus, educati ... -eshospites nostros impugnandi peritia ... imitantur. c de vitam degentibus pignoris vice i. q. obses – Geisel: MLWChron. Fred. cont. 19 gentem ... ex parte tributaria esse praecepit Karolus atque quam plures -bushospitibus ab eis accepit. MLWHist. Daret. p. 197,20 dederunt (sc. Graeci et Troiani) invicem mutuo -eshospites (o- var. l.) et sepelierunt mortuos suos. al. MLWCod. Karol. 16 p. 513,36 ut iubeas (sc. Pippinus rex) ipsos o-esospites (obsides var. l.) ... Desiderio regi restituere. al. MLWAnnal. Amand. a. 776 (MGScript. I p. 12,19) subiugati Saxones dederunt ... -eshospites, ut fierent christiani. a. 798 (p. 14,12) Carolus ... -eshospites capitaneos mdc ... per Franciam divisit. al. B translate vel in imag. et alleg. (per compar.: MLW p. 1119, 13): 1 de hominibus (de mente: MLWl. 53; de sanctis: MLWl. 54.sq.): a de homine ad breve tempus in terra habitante (‘Gast auf Erden’; cf. Vulg. Hebr. 11,13): MLWTrad. Frising. 8 p. 35,1 (a. 755) -emhospitem mundi me fateor (sc. Starcholfus). MLWHraban. carm. 4,3,21 quaecumque facit parvi bona temporis -shospes, salva manent sursum cum pietate Dei. MLWFroum. carm. 24,12 plus gaudendum de morte beata; -shospes adisse tuis cur gemis hospitiis (in epitaphio)? MLWCarm. imag. 29,4,3 -ishospitis hic more in magno vixit (sc. Benno episcopus) honore. al. b de mente: MLWSalom. III. carm. I 1,233 postliminio deserta cubilia longo regrediens (sc. mens) visit proprii nova domatis -shospes. c de sanctis: MLWMirac. Nazar. 2 (Festgabe W. Berschin. 2002. p. 217) ut ad novi -ishospitis (i. s. Nazarii) tumbam deberet portari puella paralytica. MLWVita Sev. Col. 18 oppidum ... a pretiosi -ishospitis nomine s. Severini castellum vocatum.adde de mortuo: MLWMetell. exp. Hieros. 5,154 tumulatur episcopus, dignus clavigeri laribus cęlestis haberi -shospes. 2 de Christo (diabolo: MLWl. 61; daemonibus: MLWl. 68) hominis animam spirit. visitante vel inhabitante: MLWAmalar. off. 1,23,10 per ... abrenuntiationem expulsus est prior -shospes (i. diabolus), per confessionem credulitatis introeat secundus (i. Christus); ... propter continuationem expulsionis prioris -ishospitis et introductionis secundi eqs. 1,25,1 in prima oratione mundatur et serenatur habitaculum -ishospitis. MLWCand. Fuld. Eigil. I 12 gaudebat ... speculator (i. episcopus), quod Christum suscipere meruisset in -ehospite. MLWSigeh. Maxim. 6 p. 26^E virtute Maximini daemonibus effugatis ... evigilantes (sc. mulieres) crudeli -ehospite caruerunt (sim. MLWMetell. Quir. 27,6 cuncti ... diris -bushospitibus [i. daemonibus] sunt vacuati).adde: MLWWalahfr. carm. 66,3,4 Christo simul -ehospite gaude (sc. ecclesiae visitator). 3 de rebus: a corpor.: α de gladio in corpus misso: MLWAbbo Sangerm. bell. 2,524 Domini ... quia christum tundere presumpsit (sc. unus Danorum), ventum de pectore iecit -ehospite continuo iaculator principis ense. β de oculis extra suos locos positis: MLWWolfhard. Waldb. 1,17^c orbes (i. oculi) ... domesticas domunculas deserentes ..., penitus exurgentes genarum receptaculo vicinarum tetri effecti sunt -eshospites (sim. 3,6^b oculus ... genae caecus unitus est -s)hospes. b incorpor.: MLWArabs 327 (ed. P. Gatti, Arabs. 2009. p. 106; s. XII./XIII.) non manet -shospes amor, peperit quem prodiga dextra.usu attrib.: MLWTheod. Trev. mirac. Celsi 4 p. 407^C cum illum (sc. homunculum) cernerent omnes ... propriis incedere plantis, quem eatenus non ignorabant -ehospite gressu uti fustiumque subsidio inniti (cf. Arator act. 1,256).per compar.: MLWHeinr. August. planct. 1624 vita super terram vapor est ...; transit ut -shospes, avis vel ventus, missile, navis. 4 de animalibus: MLWAldh. ad Acirc. 45,1 p. 112 quamvis agricolis non sim (sc. locusta) laudabilis -shospes eqs. 67,1 p. 122 -shospes praeruptis habitans (sc. castor) in margine ripis eqs. MLWTeod. Trev. mirac. Celsi 11 p. 408^F infesti -ishospitis (sc. araneae) improbitate perculsus ... illico surrexit Burchardus. MLWVita Bard. 19 p. 337,9 carne inposita scutis ... providit -bushospitibus suis (sc. volucribus). II is qui hospitium praebet, aedium dominus, pater familias, parochus – (Haus-)Wirt, Hausvater, -herr, Gastgeber (fem. i. q. hospita – Gastgeberin, Wirtin: MLWMLWl. 33. 41): A usu subst. (fere de hominibus; de rebus: MLWMLWl. 33. 41): 1 gener.: a in univ.: MLWArbeo Emm. 16 p. 49,19 in o-iospiti ( -ishospitis, hospitii, hospicii var. l.) sui scuriam, ubi grana condere videbatur, deductus est. MLWWett. Gall. 9 -shospes Willimarus presbyter visitatur a servo Dei Gallo. 12 p. 263,26 ut habeamus (sc. Gallus eiusque comes) aliquid ad porrigendum -ihospiti nostro. 14. MLWNotker. Balb. gest. 1,14 p. 18,8 Karolus ... dixit ad antistitem: ‘semper, -shospes optime, ... omnia facis emundari’. MLWMetell. exp. Hieros. 2,545 gratior -shospes aditur ... civis urbis, cui nomen Marasin. al. v. et MLWMLW p. 1120, 26. 28.per prosop.: MLWEpist. Meginh. 1 p. 192,18 ipsa -shospes tua multiformis Colonia, seu mavis Babilonia, ... voluptatibus ... te (sc. G.) ... sollicitat. b dominus epuli, convivator – Gastgeber einer Tischgesellschaft: MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,18 ut devotum cum te conspexerit -shospes, dicat: ‘amice, veni eqs.’ (spectat ad Vulg. Luc. 14,10). c translate in ludo scacchorum: MLWCarm. var. III C 8,48 liquerit istorum (peditum) tabulam (i. campum) dum quisque priorem, recte, quae sequitur, mox erit -shospes. ea. 2 publ., iur., canon.: a in univ.: MLWChart. civ. Ratisb. 44 p. 15,22 (a. 1192) honesti viri, qui appellantur -eshospites, id est wirte. MLWChart. Brixin. 74 p. 82,4 quod (sc. relinquere arma in hospitio) si quis non faceret monitus ab -ehospite, lib. v solvat eqs. MLWChart. Babenb. 232,30 si quis invito -ehospite domum ipsam ingressus fuerit eqs. b de dispensatore, curagendario (‘Hausverwalter’): MLWChart. Salisb. I 384 p. 532,29 (a. 1167) quod abbas et eius successores talem -emhospitem in eadem domo constituant, qui eqs. MLWChart. Raitenh. 62 ne aliquę collecte aut ... census sub nomine nostro (sc. ducis) ... ab -ehospite domus suę (sc. fratrum) de Burchusen ... exigatur. c de receptore rei raptae (‘Hehler’): MLWConst. imp. II 196,27 (dipl. Frid. II.) quicumque scienter emerit rem predatam vel furtivam vel -shospes fuerit, id est scienter receptor eqs. d de hospitationis locum spatiumque praebente (‘Einlagerwirt’; de re v. HRG I. p. 902): MLWChart. Hersw. 262 p. 218,32 (a. 1274) si ... ecclesia ... defectum sustineret aliquem, Everhardus de Brochus fide data promisit venire Wartberg ad demonstratum -emhospitem nequaquam inde recessurus nisi defectu ... restaurato (sim. p. 218,36 fratres ... promiserunt venire Wartberg ad demonstratum -em)hospitem. B usu adi. i. q. hospitalis – gastlich, wirtlich, Gast- (ad I spectare potest MLWl. 66): MLWMetell. exp. Hieros. 6,728 concurrit in arma veredus -ahospita rura premens, olim quę prodidit amens. MLWYsengrimus 1,137 -ahospita tecta ... inire. 1,91 -a non audet Reinardus in ora (sc. lupi) salire. MLWCarm. de Frid. I. imp. 473 an teneant cives promissa dolo firmata remoto ..., si servent -ahospita iura. 501. III in lusu verborum tam pro persona hospitium praebente quam pro persona illud quaerente: MLWAldh. virg. II 2516 Loth ... -shospes -bushospitibus (o-ospitibus var. l.) praebens umbracula lecti (spectat ad Vulg. gen. 19,8). MLWEupolemius 1,55 -ehospite cum grato postquam consederat -shospes eqs. MLWPhilo 182 (Festschrift A. E. Furtwängler. 2009. p. 594) surgunt a scacis ad mensas -shospes et -shospes (cf. MLW p. 1116, 45). adde: MLWChart. Argent. I 618,11 (a. 1245/60) quicunque -shospes domus debet -emhospitem extraneum premunire ita, quod cultellos suos deponat in civitate. ibid. al.Konstanciak