Eintrag · Köbler Mhd. Wörterbuch
herzoge sw. M., st. M.
herzoge , sw. M., st. M.
- nhd.
- „Heerzieher“, Heerführer, Führer des Heeres, Truppenführer, Feldherr, Herzog, Reichsfürst, Landesherr
- ÜG.:
- lat. dux PsM
- Vw.:
- s. erz-
- Hw.:
- vgl. mnl. hertoge, mnd. hērtōge
- Q.:
- LAlex, PsM, RAlex, RWchr, StrAmis, ErzIII, Enik, Berth, DSp, HTrist, GTroj, SHort, Kreuzf, HvNst, Ot, EckhII, EckhV, BDan, Hiob, HistAE, MinnerII, EvA, Tauler, Seuse, WernhMl (FB herzoge), Ack, Alph, ÄJud, Albert, Anno, Athis, BairFreibr, BdN, Bit, Dal, Dietr, Diocl, Eheb, Eilh, En, Er, Eracl, ErnstB, ErnstD, Exod, Flore, Furstengesl, FvSonnenburg, Gen (1060-1080), GenM GrAlex, Greg, HagenChr, Herb, HMBvT, HvM, HvP, JJud, JSigen, JTit, JvR, KarlSchott, Kchr, KochEvL, Konr, KvWEngelh, KvWHvK, KvWPart, KvWSchwanr, KvWTroj, KvWTurn, KvWWelt, Lanc, Lannz, Loheng, Lucid, MGHConst, Mügeln, MüOsw, Nbu, Neidh, NibA, NibB, NibC, OrtnAW, OvW, Parz, PsM, PleierGar, PleierMel, PleierTand, Rab, Rcsp, Ring, Rol, RosengA, RosengD, Roth, RSp, Rumelant, RvEBarl, RvZw, SalMor, SchwSp, Sigen, Spec, StatDtOrd, SteiermLdr, StrKarl, Tannh, Tit, Trist, TristMönch, Tund, TürlWh, UrbBayÄ, Urk, UvEtzAlex, UvEtzWh, UvS, UvZLanz, VEzzo, Virg, VMos, WälGa, Walth, Wh, Wig, Wigam, WolfdA, WolfdB, WolfdD, Wunderer
- E.:
- ahd. herizogo 23?, sw. M. (n), Heerführer, Herzog, Herrscher, Fürst; germ. *harjatugō-, *harjatugōn, *harjatuga-, *harjatugan, sw. M. (n); s. idg. *koros, *kori̯os, M., Heer, Krieg, Pokorny 615; idg. *deuk-, V., ziehen, Pokorny 220; vgl. idg. *deu-?, V., ziehen, Pokorny 220; s. heri, ziohan
- W.:
- nhd. Herzog, M., Herzog, Führer eines Heeres, DW 10, 1256
- L.:
- Lexer 86c (herzoge), Hennig (herzoge), WMU (herzoge 36 [1257] 1360 Bel.), LexerHW 1, 1277 (herzoge), MWB 2, 1474 (herzoge), Benecke/Müller/Zarncke III, 935a (herzoge), LexerN 3, 239 (herzoge), DRW