lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

hasal

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
38
Verweise raus
6

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

hasal st. m.

Bd. 4, Sp. 746
hasal
st. m., mhd. nhd. hasel f.; as. hasal, mnd. hasel, hassel, mnl. hasel m.; ae. hæsel m.; an. hasl m. — Graff IV,1060.
hasal: nom. sg. Gl 1,546,31 (M, 6 Hss.). 2,368,3. 700,36. 3,41,24. 466,16 (5 Hss., darunter clm 14 747, 9. Jh., Sg 299, 9./10. Jh.). 516,38. 4,49,31 (Sal. a 1, 2 Hss.). Beitr. (Halle) 86,392,12 (Wolf. Wiss. 50, 9. Jh.); dat. sg. -]e Gl 5,44,37; acc. pl. -]a 2,407,1. 466,62 (2 Hss.). — hasel: nom. sg. Gl 1,546,33 (M). 3,41,22. 27 (11 Hss.). 42,8. 55. 96,45 (SH A, 4 Hss.). 196,37 (SH B). 229,9 (SH a 2, 4 Hss.). 314,39 (SH e). 332,11 (SH g, 3 Hss.). 386,14 (Jd). 553,10. 4,32,48 (Sal. a 1). 130,11 (Sal. c). 138,9 (Sal. c). 179,17 (2 Hss.). 184,43. 47. 51. 214,3 (2 Hss.). 355,71. 5,34,34 (SH A). 45,17. Add. II,83,3. 97,10. Beitr. 73,255,11. Mayer, Glossen S. 118,2. Siewert, Gl. S. 171; gen. sg. -]is Gl 4,455,19; hasell: nom. sg. 3,41,29 (15. Jh.). — hasil: nom. sg. Gl 1,546,32 (M, 2 Hss.). 2,676,23. 3,41,25 (7 Hss.). 56,49. 96,46 (SH A, 4 Hss.). 229,9 (SH a 2). 269,26 (SH b, 2 Hss.). 297,21 (SH d). 466,16 (2 Hss.). 468,18. 676,21. 713,19. 4,32,47 (Sal. a 1). 49,31 (Sal. a 1, 3 Hss.). 184,47. 235,51. 344,7/24. BES 6,58,119. Hbr. I,181,147 (SH A). — heasil: nom. sg. Gl 3,41,25. — hasul: nom. sg. Gl 3,466,16. — hasl: nom. sg. Gl 3,41,29 (2 Hss.).
asel: nom. sg. Gl 3,196,37 (SH B, 12. Jh.).
Verschreibung: hasi: nom. sg. Gl 3,41,26; verstümmelt: .asul: dass. Mitt. a. d. Kgl. Bibl. III,24 (Berl. Lat. 4° 676, 9. Jh.). 1) Haselstrauch, Hasel(nuß), Corylus Avellana L., vgl. Marzell, Wb. 1,1199 f.: hasal corylus [Prisc., Inst. II,36,22] Gl 2,368,3. hasil [hic inter densas] corulos (Hs. corilus) [modo namque gemellos spem gregis, a, silice in nuda conixa reliquit, Verg., E. I, 14] 676,23. Siewert, Gl. S. 171. hasal corilus Gl 3,41,24 (auch hasala, hasalboum, beizzalboum, haganbuohha). 42,55. 56,49. 96,45 (8 Hss., 1 hasalboum). 196,37. 229, 9. 269,26. 297,21. 314,39. 332,11. 386,14. 466,16. 468,18. 553,10 (1 Hs. hasala). 713,19. 4,49,31 (5 Hss., 1 hasalboum). 138,9. 184,47. 214,3. 355,71. 5,34,34. Add. II,83,3. 97,10. Beitr. (Halle) 86,392,12. BES 6,58,119. Hbr. I,181,147. Mitt. a. d. Kgl. Bibl. III,24. corilus arbor Gl 4,184,47. 5,45,17. nux corili 4,235,51. corilus ł amidalus (vgl. 5 a) 3,676,21. cornus uł corilus arbor (vgl. 5 b) 4,184,51, hierzu sicherlich auch coristus arbor 43. avellane, -a 3,42,8 (hauptsächlich nespilboum, auch hasal[h]nuz, hasalboum, uueskinza). 516,38. abilina nux uł arbor nucaria 4,179,17. Mayer, Glossen S. 118,2. rinda haselis cortex corili Gl 4,455,19. hasale avellano 5,44,37. 2) Haselgebüsch, Stelle, an der Haselsträucher wachsen: hasil coriletum locus plenus corilis [Prisc., Inst. II,123,25] Gl 4,344,7/24 (vgl. 2,369,27 hasalahi). 3) zur Haselstaude Gehöriges, aus Haselholz Angefertigtes, Hasel- (lat. Adj.): hasel colurnus (statt corulnus) [Randgl. zu: ductus cornu stabit sacer hircus ad aram, pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis, Verg., G. II,396] Beitr. 73,255,11. 4) in bildl. Verwendung: (Wein-)Ranke, Schlinge für Schlange, wohl als Haselgerte verstanden: hasala [his nunc pro meritis Baccho caper omnibus aris caeditur et virides discindunt ore] chelydros (Varr. chelindros) [Prud., Symm. I,130] Gl 2,407,1. 466,62 (zur bildl. Verwendung s. Graff IV,1060, vgl. z. gl. St. Gl 2,500,35 celindros kraphilin. 36 uuinton. 527,40 hesilina staba). 5) übertr. auf bzw. vermengt mit: a) Mandelbaum, Prunus amygdalus Batsch 1801 = Amygdalus communis L., vgl. Marzell, Wb. 3,1092: hasal [florebit] amygdalus (Hss. amygdalum, vgl. Sab. 2,372) [Eccles. 12,5] Gl 1,546,31 (9 Hss., 1 mandal[h]nuz). hasal amigdalus [Randgl. zu: at si luxuria foliorum exuberat umbra, nequiquam pinguis palea teret area culmos, Verg., G. I,192] 2,700,36 (weder das G. I,187 stehende nux, noch Serv. zu Verg.: si in amygdali floribus folia semper abundaverint läßt eine sichere Entscheidung zwischen Mandelbaum und Haselstrauch zu). hasel amigdalum 4,32,48 (2 Hss., davon 1 zusätzlich arbor nucum, 3 Hss. hasala). 130,11 (geschr. amiodalum); b) Kornelkirsche, Herlitze, Cornus mas L., oder Spitzahorn, Acer platanoides L. (durch Verwechslung von mlat. cornus und ornus), vgl. Marzell, Wb. 1,1164 ff. und 72 f.: hasel cornus Gl 3,41,22 (hauptsächlich lîn-, lîmboum, auch erlizboum, tirnboum u. a.).
Abl. hasala, hasalah(i); hesilîn.
4437 Zeichen · 278 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    hasalst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    hasal st. m. , mhd. nhd. hasel f. ; as. hasal, mnd. hasel, hassel, mnl. hasel m. ; ae. hæsel m. ; an. hasl m. — Graff IV…

Verweisungsnetz

37 Knoten, 38 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Hub 1 Wurzel 1 Kompositum 33

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit hasal

19 Bildungen · 19 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Ableitung von hasal

ha + -sal

hasal leitet sich vom Lemma ha ab mit Suffix -sal.

hasal‑ als Erstglied (19 von 19)

hasala1

AWB

hasala 1 st. f. ; vgl. mhd. nhd. hasel f. — Graff IV, 1060. Erst seit dem 12. Jh. und nur im Nom. Sing. belegt. Als Fem. analog zu anderen B…

hasala2

AWB

hasala 2 ( st. sw.? ) f. , mhd. hasel f., nhd. hassel, hasel m. u. f. — Graff IV,1061. hasal-: nom. sg. -a Gl 3,361,29; -o ( zu -o vgl. Brau…

hasalah(i)

AWB

hasal·ahi

hasalah ( i ) st. n. — Graff IV,1061. hasalahi: nom. sg. Gl 2,369,27 ( clm 18 375, 9. Jh., Glosse 11. Jh. ). 3,466,18; hasel-ach: nom. sg. 3…

hasalberi

KöblerAhd

hasal·beri

hasalberi , st. N. (ja) nhd. Heidelbeere? ne. blueberry E.: s. hasal, beri (2) L.: Splett, Althochdeutsches Wörterbuch 1, 56

hasalboum

AWB

hasal·boum

hasalboum st. m. , mhd. haselboum, nhd. haselbaum . hasel-boum: nom. sg. Gl 3,41,30. 4,49,32 ( Sal. a 1 ); -bovm: dass. 3,352,45; -bAvm: das…

hasalgans

AWB

hasal·gans

hasalgans st. f. — Graff IV,220. hasel-gans: nom. sg. Gl 3,29,17. 29. 37 (-gās); -gens: dass. 38/39; hasil-gans: dass. 36 ( 3 Hss. ); hesel-…

hasal[h]nuz

AWB

hasal [ h ] nuz st. f. , mhd. haselnuz, nhd. haselnuß; as. hasalnota ( vgl. Gallée, Vorstud. S. 128 ), mnd. hasel-, hasselnote, mnl. haselno…

hasal[h]nuzkerno

AWB

hasalhnuz·kerno

hasal [ h ] nuzkerno sw. m. hasel-nuze-chernen: dat. sg. Nc 753,27 [95,5]. Haselnuß ( kern ), Frucht des Haselstrauches : unde uzer adamante…

hasalhuon

AWB

hasal·huon

hasalhuon st. n. , mhd. haselhuon, nhd. haselhuhn; mnd. has(s)elhôn ( vgl. Lasch-Borchling, Mnd. Hwb. I,2,243 ). — Graff IV,959. Nur im Nom.…

hasalhōn

KöblerAs

hasal·hōn

hasalhōn , st. N. (a) nhd. Haselhuhn ne. hazelhen (N.) ÜG.: lat. Phasianus Gl Hw.: vgl. ahd. hasalhuon* (st. N. a, iz/az) Q.: Gl (= Brill, R…

hasalmusicha

EWA

hasalmusichaAWB f. ō- oder n-St., nur in Gl. des 10. und 11. Jh.s: ‚Haselwurz; asa- rum‘ (Asarum europaeum L.) (nhd. mdartl. veraltet haselm…

hasalmusihha

AWB

hasalmusihha f. hasal-musicha: nom. sg. Gl 5,29,27 ( clm 18 192, 11. Jh. ). Mayer, Glossen S. 50,8 ( clm 4541, 10. Jh. ). Haselwurz, Asarum …

hasalnuz

KöblerAhd

hasal·nuz

hasalnuz , st. F. (i) nhd. Haselnuss, Mandel?, Walnuss? ne. hazel-nut ÜG.: lat. amygdala Gl, avellana Gl, iuglans Gl, nux Gl Q.: Gl (11. Jh.…

hasalnuzkerno

KöblerAhd

hasalnuz·kerno

hasalnuzkerno , sw. M. (n) nhd. Haselnusskern, Haselnuss ne. hazel-kernel ÜG.: lat. nucleus N Q.: N (1000) I.: Lüt. lat. nucleus? E.: s. has…

hasaluuurz

AWB

hasaluuurz st. f. , mhd. nhd. haselwurz; as. hasaluuort st. m. ( s. Gallée, Vorstud. S. 128 ), mnd. haselwort; ae. hæselwyrt f. — Graff I,10…

hasalworz

KöblerAhd

hasalworz , st. F. (i) Vw.: s. hasalwurz*

hasalwurz

KöblerAhd

hasal·wurz

hasalwurz , st. F. (i) nhd. Haselwurz ne. hazelwort ÜG.: lat. (acidula) (F.) (2)? Gl, (aizon)? Gl, albucium? Gl, asarum Gl, avella? Gl, avia…

hasalīn

KöblerAhd

hasalīn , Adj. nhd. „haseln“, Hasel..., aus Haselholz seiend, vom Mandelbaum stammend ne. of hazel ÜG.: lat. (amygdalinus) Gl, (chelydrus) G…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „hasal". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 8. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/hasal/awb?formid=H00874
MLA
Cotta, Marcel. „hasal". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/hasal/awb?formid=H00874. Abgerufen 8. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „hasal". lautwandel.de. Zugegriffen 8. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/hasal/awb?formid=H00874.
BibTeX
@misc{lautwandel_hasal_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„hasal"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/hasal/awb?formid=H00874},
  urldate      = {2026-05-08},
}