lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

Grütt

nur Dial. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MeckWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
3
Verweise raus
2

Eintrag · Mecklenburgisches Wb.

Grütt f.

Bd. 3, Sp. 321
Wossidia MeckWBNGrütt f. Grütze; a. Spr. selten görte f.: '1 tunne ghorte' (Ro 1385) UB. 20, 329. 1. Wird aus Gerste, Hafer und Buchweizen hergestellt und gerne genossen, bes. beliebt sind säute Grütt und rode Grütt, d. i. Johannisbeeren in Grütze gekocht, worüber Milch gegossen wird, namentlich in der Ernte Schö, Ha, Lu; doch geht die Wertschätzung nicht so weit, daß man sich daran für schwere Arbeit genügen ließe: nah 't Grüttäten lihrt ein wit nah kiken un langsam nah gahn Ro Rostock@RibnitzRibn; erst Fleisch und Speck macht daraus ein vollwertiges Gericht; darauf spielen folgende Belege an: De iß so thür: He mag nich Grütt noch Grapenbrade Mantz. Ruh. 24, 58; 'Ick kan wedder Speck darvOer kOepen noch Grtte' Laur. Schg. 4, 64; die Beliebtheit ersichtlich aus allerhand Wendungen, Anspielungen, Vergleichen: wenn ick dot bün, kriggt min Mann tweemal söt Grütt, eenmal, wenn 'ck dot bliw (bi de Gräffnitz), eenmal, wenn he wedder heirat't (1893) StaStargard@WulkenzinWulk; Sei freugen sick woll, dat Sei in dei Welt sünd un 'n Buk hebben, wo de Grütt in töwt NBrand; ähnl. vielfach; anbrennt Grütt versleiht am besten wird entgegnet, wenn bemängelt wird, daß der Grützbrei angebrannt sei RoRostock@DoberanDob; gewarnt wird aber vor dem hastigen Genuß heißen Breis: 'denn de althohastigen up de hete Grtte syn, vorbernen de Mundt' Gry. Wed. O 5a; dor steiht de Dod vör de Dör allgemeine Warnung in dieser Hinsicht; dient als Bild für Langsamkeit und Unfleiß: dee geiht üm de Arbeit rüm as de Hund (Katt) üm de heit Grütt Wa; andere Umstände: dee hett mit 'n Düwel Grütt kaakt heißt es zur Kennzeichnung eines schlechten Menschen Wo. Sa.; Abweisung eines Lästigen: gah hen un grüß din Lieschen un segg' ehr, wenn se söt Grütt kaakt, sall se di de Kell to licken gäben Wa; von einer Schwangeren sagt man: dei hett dick Grütt äten (1885) Ro; sehr geläufig für einen Dummkopf in verschiedener Anwendung: hest woll Grütt äten HaHagenow@LoosenLoos; dei hett Grütt laden macht viel Unsinn Wa; dei is so dœmlich, frett Grütt staats Pannkoken Ro; hei is dumm as Grütt (1885) GüGüstrow@BützowBütz; em is de Grütt anbrennt ist verrückt Wa; hei hett Grütt in 'n Kopp Ro; hei lääst sick de Grütt (den Verstand) ut 'n Kopp RoRostock@RibnitzRibn; abweichend: wi möten wedder ran an de Grütt an die Arbeit nach der Arbeitspause Wa; sprw. Redewendungen: dei sitt in de Eck as 'n Pott vull Grütt von einem Besuch, der nichts zur Geselligkeit beiträgt (1887) Ro Rostock@RibnitzRibn; frät mi de Grütt ok nich all' up — wenn ick utmuult heff, will ick ok noch weck Ma Malchin@Groß HelleGHelle; sprw.: dee giern Grütt mag, snackt von 'n groten Läpel RoRostock@DierhagenDierh; Bild vom Durcheinander in einer Schüssel mit Grützbrei und Fleischstücken: dat liggt as Grütt un Gaus'flick hier bezogen auf wirr durcheinander liegende Holzstämme (1887) SchöSchönberg@WarnowWarn; sprw.: wenn de Grütt (beim Kochen) de Noors heit ward, denn stiggt se ut 'n Kätel StaStargard@KrickowKrick; Satznamen zur Bezeichnung plumper Menschen sind Johann Tapp in de Grütt (1885) GüGüstrow@GülzowGülz; dat is sonn' Fall in de Grütt (1887) MaMalchin@RemplinRempl; eine Hexe hieß um 1668 'Rönne dörch de Grütte' GüGüstrow@KussowKussow; ein Spieler des Abobibospiels heißt Grütt in 'n Grapen Ro; in Rdaa. ersetzt Grütt den Begriff Maus im Sinne einer zerquetschten Masse: ick hau di to Grütt (1887) Wa; ick hau di tau Grütt un Maus LuLudwigslust@LaupinLaup; de sünd jo woll tau Grütt un Maus fruren Stillfr. Sl. 184; ick kak di tau Grütt un Graus (1887) MaMalchin@ChemnitzChemn; ick hau di tau Grütt un Pottschör WiWismar@KirchdorfKirchd; Vergleich: Hackels as Grütt feucht geschnitten (1887) HaHagenow@RedefinRed; jem. durch plumpes Auftreten schaden: 'Wy willen yw nicht treden in de grütte' Omich. im Nd. Jb. 54, 45; eine Vielrednerin wird gekennzeichnet: se maakt ümmer half Grütt, halben Gruben Wa; wenn bestes Essen nicht mehr anschlägt, wird das so ausgedrückt: dor helpt nich Grütt noch Gaus'flick (1887) HaHagenow@RedefinRed; auf die Frage wat gifft 't tau äten? gibts zur Antwort: Grubengrasgrütt (1887) ebda; Kinderreime: Wenn 't rägent, ward 't natt, Wenn 't snig't, ward 't witt, Wenn 't hagelt, gifft 't Grütt Wa; im Kneifreim: kaakt Grütting Wo. V. 3, 364; 77; im Reiterlied: Pott vull dicke Grütt 439; im Abobiboreim: Grütt in 'n Grapen, Dor sall dei Ruhklas ut schrapen HaHagenow@BelschBelsch; im Reiterlied: Dor äten se de söte Grütt Wo. V. 3, 453; im Wiegenlied: Stäk uns' N. in de söte Grütt 69 c; im Spiel mit dem Kinde sagt die Amme: büst nich kettelig, kannst Grütt kaken RoRostock@RibnitzRibn; wenn 's dem Kinde aufstößt, singt die Mutter ihm zu: de Grütt, de Grütt kaakt œwer Pa; in der Parodie zu 'Vom Himmel hoch da komm ich her': Da bring' ich Grütt un Mähl mit her WaWaren@MalchowMalch; konkret Filzläuse: dei hett Grütt an 'n Sack (1885) Ro. 2. Das bekannte Balltreibspiel Kulsœg' wird eröffnet mit dem gemeinsam gesprochenen Reim Rühr üm, rühr üm, de Grütt brennt an, De Swinhöderjung' de slöppt so lang', wobei alle Spieler ihren Stock in das Mittelloch (den Kätel) stecken und mehrmals um dieses herumgehn; dann springen sie schnell zu einem der Außenlöcher; wer keins mehr erwischt, ist Treiber StaStargard@BrunnBrunn. Andere Fassungen: Hal üm, hal üm, de Grütt is gor, De Grütt de kaakt all dusend Johr Barg; Rög' üm, rög' üm, dei Grütt verbrennt Schö Schönberg@SelmsdorfSelmsd; Rühr, rühr üm dei Grütt, Lat s' ok nich verdarben, Grotmudder geiht up Slarben Klütz; hat der Treiber die Kugel ins Mittelloch geschlagen, dann ruft er: Lüd', Lüd', dei Grütt brennt an, Dei Swiensknecht kümmt mit 'r Grüttkell an RoRostock@VölkshagenVölksh. Ein Greifspiel aus Wa@Malkwitz: die Kinder treten auf Ziegelsteine in einem größeren Kreis, eins in die Kreismitte. Dieses fragt: Wo brennt dei Grütt an? Darauf antworten die Spieler, indem jeder seinen Platz mit einem andern vertauscht: Hier brennt dei Grütt an. Währenddessen sucht das Kind aus der Mitte einen der kurze Zeit frei liegenden Ziegelsteine zu erreichen; gelingt ihm das, so muß der verdrängte Spieler die Mitte einnehmen. Zss.: Baukweiten-, Bäwer-, Bottermelks-, Gasten-, Hawer-, Hes'-, Hul-, Kliben-, Kliester-, Klüter-, Mähl-, Manna-, Mudder-, Pladder-, Quäl-, Snider-, Swaden-, Weitengrütt. — Mnd. görte, grütte f. — Br. Wb. 2, 529; Dä. 163b; Kü. 1, 626; Me. 2, 504.
5975 Zeichen · 51 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. modern
    Dialekt
    Grüttf.

    Mecklenburgisches Wb. · +1 Parallelbeleg

    Grütt f. Grütze; a. Spr. selten görte f.: '1 tunne ghorte' (Ro 1385) UB. 20, 329. 1. Wird aus Gerste, Hafer und Buchweiz…

Verweisungsnetz

6 Knoten, 4 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 4 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gruett

61 Bildungen · 59 Erstglied · 1 Zweitglied · 1 Ableitungen

Zerlegung von gruett 2 Komponenten

gru+ett

gruett setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

gruett‑ als Erstglied (30 von 59)

Grüttblaum

MeckWB

gruett·blaum

Grüttblaum f. 1. achillea millefolium, Schafgarbe Schill. Kr. 1, 28 a ; Gillh. Nds. 4, 181 a ; Marz. 1, 805; Wi Kirchd ; so benannt, weil di…

Grüttbüdel

MeckWB

gruett·buedel

Grüttbüdel m. eig. der Beutel, in dem ein Pudding aus Grütze gekocht wird; übertr. auf den dicken Leib einer Schwangeren Wa; geläufiger die …

Grüttbuer

MeckWB

gruett·buer

Grüttbuer m. Dummkopf (1890) Ha Pich ; Pl. Grüttbuern Scherzname der Einwohner von Plau.

Grütteblō¹me

WWB

gruette·blome

Grütte-blō¹me f. [verstr.] 1. Wiesenschaumkraut (Cardamine pratensis). — 2. Gemeine Schafgarbe (Achillea millefolium) ( Mün Al ). — 3. Gödde…

Grüttebrī

WWB

gruette·bri

Grütte-brī m. [verstr.] Brei aus (Hafer-)Grütze; volkstümliches Mittel gegen Ausschlag ( Tek Hb).

Grüttebǖdel

WWB

gruette·buedel

Grütte-bǖdel m. [verstr.] Grützbeutel, Balggeschwulst. Dä hät Güärtbuils am Kopp ( Unn Si).

Grüttegē²st

WWB

gruette·gest

Grütte-gē²st m. Göddegoist „elend aussehender Mensch (wie dem Grabe entstiegen)“ ( Hal Bh).

Grüttekasper

WWB

gruette·kasper

Grütte-kasper m. Güöttkasper „der hinter Mutters Töpfe nicht hinweggekommen“ ( Lhs On).

Grüttekop

WWB

gruette·kop

Grütte-kop m. [verstr.] 1. Kopf, Sitz des Verstandes ( Dor Wl ). — Ra.: Dat krich ek in mīn’n Göätkop nit in das begreife ich nicht ( Dor Wl…

grüttekōrn

MNWB

gruette·korn

grüttekōrn Getreide zur Grützebereitung (: brôtkōrn ). kōrnampt, ~blâ, ~blôme, ~bȫne, ~busch, ~dê(i)lere, ~drēger, ~êver, ~vat, ~vorke, ~gel…

Grüttemeªl

WWB

Grütte-meªl n. Grützmehl, Buchweizenmehl (z.B. für Pfannkuchen) oder Gerstenmehl (sehr grobes, geschrotetes Mehl) (WMWB).

Grüttemette

WWB

gruette·mette

Grütte-mette n. [Höx] Schlachtgericht aus Graupen und Fleischresten ( Höx Dr ), „Brei, welcher beim Wursten von Grützen gekocht wird“ ( Höx …

Grüttemüᵉlen

WWB

Grütte-müᵉlen f. [verstr.] 1. (von Hand betriebene) Mühle, in der Grütze hergestellt wird. — 2. Person, die Unsinn redet ( Bek Al).

Grüttemüᵉler

WWB

Grütte-müᵉler m. [verstr.] Besitzer einer Grützemühle; Grützemacher (Lippe OESTERH).

grütten

MeckWB

gruet·ten

grütten Grütze herstellen Mi 29 b ; mit 'n Grüttgang ward grütt't Ro Ribn .

Grüttepap

WWB

gruette·pap

Grütte-pap m. [verstr. Münsterl] Brei aus (Hafer-)Grütze; Gerstenbrei (WMWB).

Grüttessoppe

WWB

gruette·s·soppe

Grütte-ssoppe f. [verstr.] Brei aus Grütze, Suppe aus Milch und Grütze; Haferschleimsuppe ( Tek Me ). Görtensuppe un Schwattbrout zum Frühst…

gruett als Zweitglied (1 von 1)

Aantengrütt

MeckWBN

Wossidia Aantengrütt f. koll. wie Aantenflott Arch. 1960, S. 158.

Ableitungen von gruett (1 von 1)

grütte

MNWB

~görte , -grütte , f. , Hafergrütze. —