Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gifelgen sw. v.
sw. v., mhd. gevelgen. — Graff III, 499 f.
ge-felgin: inf. Gl 2,487,2 (Sg 134, 10. Jh.).
ki-falgta: part. prt. acc. pl. f.? Gl 1,299,10 (Sg 295, 9. Jh.); -falcton: 3. pl. prt. 295,35 (Jb-Rd); -ualg-: 1. pl. (conj.?) -ames 2,24,13 (clm 14 417, 9./10. Jh); inf. -an 199,17 (clm 3767, 9. Jh.; -n unsicher, Steinm.). 250,59 (M); -en Mayer, Glossen S. 4,14; -valcta: 3. sg. prt. Gl 2,421,62. Beitr. (Halle) 85,229,19 (-c- unsicher, Anm. z. St.); -uualctos: 2. sg. prt. Gl 2,742,5 (Ja; nach Schatz, Ahd. Gr. § 166 verschr.). — gi-ualg-: 3. sg. -it Gl 2,110,46 (M, 6 Hss., davon 2 -v-). 432,2 (2 Hss.); 3. sg. conj. -e 128,64 (M, 4 Hss., davon 3 -v-); 3 pl. conj.? -an 193,20 (M, 4 Hss., davon 1 Hs. -v-); inf. -an 106,5 (M, 3 Hss., davon 2 -v-). 123,44 (M, 5 Hss., davon 2 -v-, 1 Hs. -valg-). 163,19 (clm 6277, 9. Jh.). 178,40 (M, 5 Hss., davon 2 -v-). 251,11 (M). 419,27; -en 178,41 (M); inf. dat. sg. -ane 4,529,14 (clm 6413, 9./10. Jh.); -ualcta: 3. sg. prt. 2,602,58 (M); -valch-tun: 3. pl. prt. 604,49 (M); -valigan: inf. 106,6 (M, Wien 2723, 10. Jh.; igan übergeschr.; -i- nach g- undeutlich, vielleicht -o-, Steinm.).
Verstümmelt: gi-valc|: 3. sg. prt. Gl 2,602,58 (M). 1) etw. beanspruchen; sich etw. aneignen: a) materielle Güter sich aneignen; Nahrung, Geld beanspruchen: unrehto kifalcton [filii autem Israel praevaricati sunt mandatum, et] usurpaverunt [de anathemate, Jos. 7,1] Gl 1,295,35. kivalcta [nullam ciborum] vindicavit (Glosse: vindicavit, usurpavit) [gratiam, Prud., H. ieiun. (VII) 188] 2,421,62. giualgit [haud ullam tuus] signat (Glossen: signat, vindicat, curat) [deus pecuniam, Prud., P. Laur. (II) 100] 432,2. Beitr. (Halle) 85,229,19; b) auf etw. Abstraktes Anspruch erheben, sich ein Amt, Herrschaft, einen Namen anmaßen: givalgan [nec unquam posse veneranda] attrectari (Hss. attrectare) [mysteria, a quibus se ipsi ... privaverunt, Decr. Sir. VII p. 192] Gl 2,123,44. giualgan [dum tanti sibi onus officii praecipitatione] arrogant [Greg., Cura 3,25 p. 76] 193,20. kiualgan [quis est ille vir rusticus, qui ... officium apostolici nostri domini sibimet indoctus] usurpare [praesumit? Greg., Dial. 1,4 p. 168] 250,59. giualgan [hanc nempe, quae sacratum] praeferre [nomen ausa est, Prud., H. a. somn. (VI) 110] 419,27. giualcta [sed nec planctus ex more defunctis exhibebatur aut luctus, quia hoc sibi totum] vindicaverat [fames, Ruf., Hist. eccl. III, 6,13 p. 205] 602,58. unrehto kiuualctos [ut eiiciam te de omni dominatione: quam tibi per deiectionem primi hominis] usurpasti [Mombr. I, 142,28] 742,5; mit refl. Dat.: imo givalgan (1 Hs. nur givalgan) [si quis episcopus ... depositus iuste super certis criminibus, ausus fuerit] attrectare [ministerium dudum sibi commissum, Can. apost. XXIX p. 114] 106,5. imo gefelgin praeferre [Prud., H. a. somn. (VI) 110] 487,2 (s. o.); c) ein Zeugnis in Anspruch nehmen, heranziehen: kifalgta [aliud est si contra se postea ab apostolis] usurpata [testimonia probaverunt, Praef. in Pentat. p. XVII] Gl 1,299,10; d) etw. Geistiges sich zu eigen machen: kiualgames [praesertim cum, audacius ut aliquid] usurpemus [, ipsa fides nostra ... sine hac triplici sapientia esse non possit, Ambr. super Luc. Prol. 5] Gl 2,24,13. 2) etw. vertreten, verteidigen: givalge [nemo ergo eorum terminos audax temerator excedat, nec aliquid in illorum contumeliam partibus suis, quae sibi non videntur concessa,] defendat [Decr. Bonif. IV p. 215] Gl 2,128,64. 3) etw. entweihen, beflecken, herabsetzen: giualgit [quicunque virginitatem custodiens, aut continentiae studens, velut horrescens nuptias] temerat (1 Hs. temperat temerat) [Conc. Gangr. LXVII p. 124] Gl 2, 110,46. giualgan [ne] temerare [sacra regimina quisquis his impar est audeat, Greg., Cura 1,3 p. 4] 163,19. Mayer, Glossen S. 4,14. ni giualgan (5 Hss. nur giualgan) ne temerare [ebda.] Gl 2,178,40. kiualgan temerare (Hs. temerari) [ebda.] 199,17. giualgen giuuarttan [quousque hoc cuncti ... Langobardi cognoscerent, quatenus locum sacrum] temerare [ulterius non auderent, Greg., Dial. 1,4 p. 173] 251,11. givalchtun [propterea et divinas scripturas absque ullo timore] contemerant [et corrumpentes eas emendare se dicunt, Ruf., Hist. eccl. V, 28,15 p. 505] 604,49. 4) Glossenwort: kilouꝑ ficpoū uas unte in den niuorun po&is orde das seltonost| cigiualgane ist cutinna Gl 4,529,14 (Federprobe).