Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gersta sw. f.
sw. f., mhd. nhd. gerste; as. gersta, mnd. gerste, garste, mnl. gerste; ae. gerst. — Graff IV,265.
kerst-: nom. sg. -e Gl 3,680,67 (Innsbr. 711, 13. Jh.); gerst-: dass. -a 1,606,34 (M, 3 Hss.). 2,720,48. 3,16,25. 111,23 (SH A). Hildebrandt I,206,458 (SH A). Gl 3,505,30. 572,2. 614,7. 615,32. 4,203,22. Beitr. 73,216; -e Gl 3,111,23 (SH A). 351,48. 371,3 (Jd). 616,53. 617,10. 4,216,59. Mayer, Glossen S. 123,4; -] Gl 3,111,33 (SH A). 4,189,20. 5,4,29; [gen. sg. -on Wa 21,4. 14. 25,1. 8 (= 20. 25). 26,25 (K). 28,7. 26. 27. 29. 30. 31. 32. 38. 29,6. 9. 24. 26. 27. 31. 32. 34. 36. 37. 30,2. 7. 8. 9. 10. 11. 14. 15 (alle M). 34 (= 40). 35. 31,20. 21. 32,1. 3. 4. 9. 13. 17 (alle M). []23. 33,17. 19 (= 32. 35. 36). 20 (M). 29 (K). 34,3. 5. 6. 7. 15. 16. 18. 20 (2). 24. 26. 29. 31. 32. 35. 36. 37. 39 (2). 40. 35,2. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 14. 18. 27 (2). 36. 36,2. 4. 5. 6. 7. 9. 10. 11. 12. 13. 17. 18. 19. 21. 22. 23. 35. 38,22. 25. 36. 39. 40,18. 41,17. 28. 34. 35. 42,29. 32. 34. 35. 37. 38 (alle M); -an 33,10]; -un O 3,7,25; acc. pl. -in Beitr. 85,227.
gersda: nom. sg. Gl 3,501,1 (Mülinensche Rolle);
gsst: dass. 5,5,8 (Oeningen 1, 13. Jh.); [greston: gen. sg. Wa 35,22 (M)].
Verschrieben: gerta: nom. sg. Gl 2,703,4 (Paris 9 344, 11. Jh., in Geheimschrift: gfrtb).
die Getreideart Gerste, Hordeum distichon L. oder H. polystichon Hall., vgl. Marzell, Wb. 2,887. 894; zur Problematik der botan. Nomenkl. ebda. 885: als Pflanze u. als Körnerfrucht, zur menschl. u. tier. Nahrung u. zum Brauen verwendet: gersta [(der Bauer) ponet triticum ..., et] hordeum [, et milium, et viciam, Is. 28,25] Gl 1,606,34. [tum demum crassa magnum] farragine (Hs. farrago) [corpus crescere iam domitis sinito, Verg., G. III,205] 2,703,4. [exercete, viri, tauros, serite] hordea [campis, Verg., G. I,210] 720,48. gersta hordeum quod prae ceteris frumenti generibus antea fiat aridum; idem et canterinum. Cuius genera sunt tria: primum exacticum, alterum disticum, tertium trimense [Summ. Heinr. IV,11,458] 3,111,23. Hildebrandt I,206,458. gerstin [clara Lateranus luce ... infundet iumentis] hordea [lassis, Juven. 8, 154] Beitr. 85,227. gersta (h)ordeum Gl 3,16,25. 351,48. 371,3. 501,1. 505,30. 572,2. 614,7. 615,32. 616,53. 617,10. 680,67. 4,203,22. 216,59. Beitr. 73,216. gerst ordeum frumentum Gl 4,189,20. Mayer, Glossen S. 123,4. [Ratuuard an themo seluon tharpa (soll geben) ... tuenthic muddi gerston Wa 30,34 (= 40). fan themo ambahte to Balehornen sculun kumen ... ii pund hraro gerston 35,36. themo koka fier modios gerston 42,29]. hert ist gerstun kornes hut [vgl. qui bene hordacei fuisse referuntur propter nimium austeriora legis edicta, Beda u. Alcuin zu Joh. 6,5] O 3,7,25; als Syntagma Part. Praet. + Subst.: Gerstenschrot, -grütze; auch Gerstenmehl (?): gestamphtiu gerst [tulit autem mulier, et expandit velamen super os putei, quasi siccans] ptisanas (Hs. typsanos) [: et sic latuit res, 2. Reg. 17,19] Gl 5,4,29. gestanphtiu gerst typsane [ohne Kontext] 5,8. [Azelin uan Bierahurst (soll geben) ... en malt gerstan gimalan uppan spikera Wa 34,10, ähnlich 26,25];
ferner: [Wa 21,4. 14. 25,1. 8 (= 20. 25). 28,7. 26. 27. 29. 30. 31. 32. 38. 29,6. 9. 24. 26. 27. 31. 32. 34. 36. 37. 30,2. 7. 8. 9. 10. 11. 14. 15. 35. 31,20. 21. 32,1. 3. 4. 9. 13. 17. 23. 33,10. 17. 19 (= 32. 29. 35. 36). 20. 34,3. 5. 6. 7. 15. 16. 18. 20 (2). 24. 26. 29. 31. 32. 35. 36. 37. 39 (2). 40. 35,2. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 14. 18. 27 (2). 36,2. 4. 5. 6. 7. 9. 10. 11. 12. 13. 17. 18. 19. 21. 22. 23. 35. 38,22. 25. 36. 39. 40,18. 41,17. 28. 34. 35. 42,29. 32. 34. 35. 37. 38].
Komp. kerngersta; Abl. girstîn.