Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gelosuht st. f.
st. f., mhd. gelsuht, nhd. gelbsucht; mnd. gēlsucht, mnl. geelsucht. — Graff VI,141 f.
kele-suht: nom. sg. Gl 2,560,59. 598,49; -sut: dass. 560,59. 4,360,12 (zu -t für -ht vgl. Braune, Ahd. Gr.13 § 154 Anm. 6); kela-suht: dass. 2,604,69 (M); dat. sg. -]i 730,61; -suh: nom. sg. 1,377,26 (M, clm 18 140; zu -h für -ht vgl. Braune, Ahd. Gr.13 § 161 Anm. 6; oder verschr.?); kelo-suhcte: dat. sg. 2,541,38; keli-suht: nom. sg. 506,15. Bei den Belegen mit k-Anlaut ist Verwechslung mit kelasuht möglich.
gele-suht: nom. sg. Gl 2,157,47. 337,12. 3,171,22/23 (SH A). 266,23 (SH b). 286,59 (SH b). 4,141,2 (Sal. c); dat. sg. -]i 2,256,20 (M, 2 Hss.); acc. sg. -] 1,631,51 (M, 3 Hss.); -suhth: nom. sg. 3,292,9 (SH c); -suth: dass. 171,23 (SH A). 307,28 (SH d). 343,29 (SH g, 3 Hss.). 4,56,29 (Sal. a 1, 3 Hss.); acc. sg. 1,631,51 (M); -sut: nom. sg. (?) 4,369,9; -sovth: nom. sg. 3,266, 23/24 (SH b). 286,59 (SH b); -soht: dass. Hildebrandt I,379,557 (SH A); -soth: acc. sg. Gl 4,280,34 (M); gela-suht: nom. sg. 2,393,16. 587,1 = Wa 100,38 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh.). 4,56,29 (Sal. a 1); dat. sg. -]i 2,258,1 (M, 3 Hss.). 433,49 (2 Hss.); gelo-socth: nom. sg. 3,223,14 (SH a 2); gel-suht: dass. 223,13 (SH a 2, 2 Hss.). 255,7/8 (SH a 2, 2 Hss.). 599,5. 4,56,30/31 (Sal. a 1, 3 Hss.). 4,261,18 (M); acc. sg. 5,10,9 (M); -sucht: nom. sg. 3,171,23 (SH A; 2 Hss., davon 1 -v-; vgl. Hildebrandt I,379,557). 223, 14 (SH a 2; -v-). 4,38,46 (Sal. a 1); dat. sg. -] Sudhoffs Archiv 57,10,26; -suth: nom. sg. Gl 4,167,15 (Sal. d).
gila-suht (clm 6 217, 13./14. Jh.), -such (clm 14 745, 14. Jh.; zu -ch für -cht vgl. Braune, Ahd. Gr.13 § 161 Anm. 6; oder verschr.?): acc. sg. Gl 1,631,52 (M).
In den folgenden Belegen könnten auch zwei Wörter vorliegen (vgl. DWb. IV,1,2,2 889; Gröger S. 331 Komp.): geleuua-suht: nom. sg. Gl 3,516,7/8; gelewe-suth: dass. 53,38. 171,22 (SH A; -v-). 223,12 (SH a 2; -v-). 255,7 (SH a 2). 481,39 (2 Hss.; davon 1 -v-); gelwe-: dass. 4,414,33.
Verschrieben: gelisunti: dat. sg. Gl 2,258,2 (M); gulonasuh: nom. sg. 560,60 (Köln LXXXI, 11. Jh., gvlpnbsxh in Geheimschrift; v unsicher, kann eher x, sicher aber nicht o sein, Steinm.; nach Wolf, Glossen S. 40 u. 24 v (= u) wohl aus einem e, -on- aus einem -ou- der Vorlage verschr., so daß gvlona letztlich als gelowa ‘gelb’ aufzufassen ist, also zwei Wörter vorliegen könnten; vgl. auch o.); helahesuth, elaheshut: dass. 3,235,55 (SH a 2); gelesonht: dass. 266,24 (SH b); geleshut: dass. 294,30 (SH d); gelehust: dass. 473,8; gelesath: dass. 504,23; gelsvlt: dass. 4,56,32 (Sal. a 1); keselsucht: dass. 358,14/15; verstümmelt: .elesuht: dass. 506,8.
Gelbsucht oder Aussatz, Lepra mit entsprechender Hautverfärbung; eine nähere Bestimmung der Krankheit auf Grund der Lemmata und Kontexte ist meist nicht möglich: toucnero, Randgl. qui morbus regius dicitur kelasuh [unde cesset] arcuato [vulnere contra nos insurgere scorpius, Jos., Praef.] Gl 1,377,26 (vgl. zu morbus regius Duc. 5,518). gelsuht qui regius morbus dicitur [zu: arcuato vulnere, ebda.] 4,261,18. gelesuht [quare ... conversae sunt universae facies in] auruginem [? Jer. 30,6] 631,51 (auch gil(i)uuî, gel(a)uuî). 4,280,34. 5,10,9. gelesuht [mala quem scabies aut] morbus regius [urget, Hor., Ars poet. 453] 2,337,12. gelasuht [contemptor aeterni dei, dum daemonum sordes colis,] morbo [laboras] regio (elephantico, dazu Glosse: morbo regio, elephantico. Regius morbus, et arcuatus, et ictericus, et elephanticus ...) [Prud., P. Laur. (II) 264] 393,16. 506,15. gelasuhti morbo ... regio [ebda.] 433,49. 541,38. 560,59. 587,1 = Wa 100, 38. kelesuht morbus regius [zu: ne regio morbo corrumperetur, Ruf., Hist. eccl. VI,9,5 p. 539, oder: vir corpore et anima leprosus et interior exteriorque morbo regio corruptus, ebda. X,26 p. 989] 598,49. kelasuht [ne] regio morbo (Hs. regius morbus) [corrumperetur, ebda. VI,9,5 p. 539] 604,69 (2 Hss. chelasucht). kelasuhti [quod post aliquantulum temporis computruerit] morbo regio [Vitae patr. p. 83 a] 730,61. gelewesvth regius morbus dictus quod vino bono et regalibus dapibus facile curetur [Summ. Heinr. X,27,557] 3,171,22. Hildebrandt I,379,557. regius morbus Gl 3,53,38 (Hs. regius et morbus). 255,7. 286,59 (Hs. nur regius). 307,28. 343,29. 481,39. 504,23. ł miletou ł gelewesvth aurugo 223,12. gelesuht aurugo 266,23. 292,9. 4,38,46. aurugo est color in auro ł gelesuht 3,294,30. si superflue humidus est febres et gelwesuth 4,414,33; — wohl die Gelbsucht: gelsuht ictericorum 3,599,5. morbus regius icterica passio 4,358,14 (Hs. reius). 360,12. ad ictericam passionem 369,9 (Hs. icteridam). gelesuht ictericos [-que iuvat cum vino saepius hausta (artemisia), Macer Flor. 1,15] 506,8. vō d’ gelsucht de yctericia Sudhoffs Archiv 57,10,26; — wohl der Aussatz, die Lepra: gelesuht elephantum [ohne Kontext] Gl 2,157,47. gelesuhti [quatuor monachi ... statim] elephantino [morbo percussi sunt, ut membris putrescentibus interirent, Greg., Dial. 3,15 p. 309] 256,20. mit gelasuhti ł propter duritiam .i. misalsuhti elephantino morbo [ohne Kontext] 258,1. helahesuth (verschr.) elefantia 3,235,55. geleuuasuht lanugo (entstellt aus aurugo, Steinm.) .i. elephantinus morbus 516,7; — eine fieberhafte Erkrankung (vgl. Höfler, Krankheitsn. S. 705, 3 d): gelasuht emetriteus 4,56,29. 141,2; — Fehlübers. durch Verwechslung mit kelasuht: gelesuht angina 3,473,8. 4,167,15.
Vgl. Höfler, Krankheitsn. S. 112. 542 f., bes. 705 f.
Abl. gelosuhtîg.