lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fogt

as. bis ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
10
Verweise raus
20

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

fogt st. m.

Bd. 3, Sp. 1021
fogat
st. m., mhd. vog(e)t, voit, nhd. vogt; mnd. vōget, mnl. voget, vogaet, voocht; afries. fogid; an. fógeti; vgl. lat. (ad-) vocatus. — Graff III, 432.
fo-gat: nom. sg. Gl 1,761,29. 2,69,20. 4,198,17. Npw 34,1; dat. sg. -]e Nb 58,17 [66,13]; acc. sg. -] Gl 1,794,34; dat. pl. -]en 2,127,18 (M); acc. pl. -]a 316,65 (Re). 368,2; -gaht: nom. sg. 4,196,36; -kata: acc. pl. 2,316,65 (Jb). — uogat: nom. sg. Gl 2,354,22 = Wa 83,18. 4,332,41 (Oxf. Laud. misc. 275, 9. Jh.). — phogat: nom. sg. Np 34,1.
fogot: nom. sg. Gl 3,134,35 (SH A); gen. sg. -]es 2,253,40 (M).
fo-get: nom. sg. Gl 3,183,4 (SH B). 4,164,3 (Sal. c); gen. sg. -]es 2,253,40 (M); -]is Nb 99,8 [109,25]; -ged: nom. sg. Hildebrandt I, 281,152 (SH A). — uo-get: nom. sg. Gl 3,134,34 (SH A). 183,4 (SH B). 428,27 (v-). 4,30,12 (Sal. a 1; v-); acc. sg. 2,250,60 (M, vog&); -geth: nom. sg. 3,378,21 (Jd). 395,34 (Hildeg.; v-).
fogid: nom. sg. Gl 3,134,35 (SH A, 2 Hss.). — wogid: nom. sg. Gl 3,134,34 (SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh.).
vogt: nom. sg. Gl 4,30,12 (Sal. a 1, Ink., 15. Jh.).
voit: nom. sg. Gl 3,356,69 (Wien 901, 13. Jh.).
Vogt, zunächst juristischer Vertreter von nicht rechtsfähigen Institutionen (bes. Kloster, Bistum) vor Gerichten u. Behörden, Sachwalter, Verteidiger, dann auch: Schirmherr, Patron: rimor. ris. deP. i. scrutor. deP. causidicus fogat et aduocatus [Randgl. zu: rimari, Boeth., Cons. 1,2 p. 6,22] Gl 2,69,20. fogaten [actum est adversus eos (sc. haereticos) a] defensoribus [ecclesiae nostrae, Decr. Inn. XLIX p. 207] 127,18. voget ł tegan [Julianum tamen tunc] defensorem [mittens, qui Sabinensi ecclesiae postmodum in episcopatu praefuit, Greg., Dial. 1,4 p. 169] 250,60. fogata [hos ergo ... in causa vestri examinis quam cum districto iudice habetis] patronos (1 der 2 Hss. -us) [facite: hos ... defensores adhibete, oder zu: in illo conventu causa nostra discutitur, et tamen nos] patronos [modo non quaerimus, Greg., Hom. II, 32 p. 1592] 316,65. unde er sih uuarnoe souueles fogetis er uuelle . unde si sih temo uuola dinglicho eruuere Nb 99,8 [109,25]; hierher wohl auch: fogat advocati Gl 1,761,29 (ohne Kontext). fogata advocatos [Prisc., Inst. II,35,5] 2,368,2. voit advocatus 3,356,69. 378,21. 428,27. 4,30,12 (1 der 2 Hss. noch causidicus). 196,36. kinchziol advocatus 3,395,34 (Hildeg.). advocatus vel patronus 183,4. patronus 134,34 (im Abschn. De principatibus et militiis et aliis personis). Hildebrandt I, 281,152. causidicus Gl 4,198,17 (vgl. auch 4,30,12); — aus den vielfältigen Befugnissen u. Aufgaben eines Vogtes ergeben sich noch folgende Bed.-Spezialisierungen: Richter: malo mih fore souuelemo fogate du uuellest . umbe din guot . unde umbe din ambaht contende mecum quovis iudice Nb 58,17 [66,13]; übertr.: uogat [sed quia internus] iudex [mentem potius quam verba considerat, pro inimico nil postulat, qui pro eo ex caritate non orat, Greg., Hom. II, 27 p. 1565] Gl 4,332,41; — Anwalt, Beistand, Fürsprecher (oft auf Christus übertragen): defensorem fogat scermare [Randgl. zu: sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud patrem, Iesum Christum] iustum [1. Joh. 2,1] Gl 1,794,34 (Gl. wahrscheinlich zu advocatum gehörend). vuis min phogat uuider alle die . diu iu êr ahton capitis unde noh ahtent corporis NpNpw 34,1; — Beamter, Verwalter (?): fogetes [malignus spiritus eumdem parietem ... evertit, atque unum puerulum monachum cuiusdam] curialis [filium opprimens, ruina contrivit, Greg., Dial. 2,11 p. 233] Gl 2,253,40; — Beschützer (auch von Einzelpersonen), Vormund (vgl. DWb. XII, 2,438 f.): foget tutor Gl 4,164,3; — Stellvertreter, einer, der an jmds. Stelle tritt: uogat [nemo servum ecclesiasticum absque] vicarium (La. vicario, Hs. vicarius vicedominus) [libertum facere praesumat, Lex. Rib. 61,3 p. 110] Gl 2,354,22 = Wa 83,18 (oder Vok.-Übers. von vicedominus in der Bed. ‘Statthalter’, vgl. Duc. VIII, 315 ff. s. v. vicedominus).
Vgl. Buchberger 9,668 f.
Komp. after-, hûsfogat; Abl. vogetinne.
4057 Zeichen · 186 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    fogatst. M. (a)

    Köbler As. Wörterbuch

    fogat , st. M. (a) nhd. Vogt ne. bailiff (M.), steward (M.) ÜG.: lat. vicedominus GlP Hw.: vgl. ahd. fogat (st. M. (a)) …

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    fogtst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    fogat st. m. , mhd. vog(e)t, voit, nhd. vogt; mnd. vōget, mnl. voget, vogaet, voocht; afries. fogid; an. fógeti; vgl. la…

Verweisungsnetz

25 Knoten, 27 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 2 Kompositum 20

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fogat

4 Bildungen · 2 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

fogat‑ als Erstglied (2 von 2)

fogatun

LDWB1

fogatun [fo·ga·tụŋ] m. (-s) großes Feuer.

fogatus

KöblerAhd

fogatus , M. nhd. Vogt, Beistand, Schirmherr, Richter, Rechtsbeistand ne. bailiff, advocate, patron Hw.: s. fogat Q.: Urk (795)

fogat als Zweitglied (2 von 2)

afterfogat

AWB

after·fogat

afterfogat st. m. , mhd. aftervoget, nhd. aftervogt; mnd. achtervōget. — Graff III, 432. after-uogeth: nom. sg. Gl 3,378,22 ( Jd ). Untervog…

hūsfogat

KöblerAhd

hūs·fogat

hūsfogat , st. M. (a) nhd. Mesner, Küster, Aufseher, Hausverwalter ne. sacristan ÜG.: lat. aedilis Gl Q.: Gl (12. Jh.) I.: Lüt. lat. aedilis…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „fogat". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 9. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/fogat/awb?formid=F01850
MLA
Cotta, Marcel. „fogat". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/fogat/awb?formid=F01850. Abgerufen 9. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „fogat". lautwandel.de. Zugegriffen 9. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/fogat/awb?formid=F01850.
BibTeX
@misc{lautwandel_fogat_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„fogat"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/fogat/awb?formid=F01850},
  urldate      = {2026-05-09},
}