Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fogt st. m.
st. m., mhd. vog(e)t, voit, nhd. vogt; mnd. vōget, mnl. voget, vogaet, voocht; afries. fogid; an. fógeti; vgl. lat. (ad-) vocatus. — Graff III, 432.
fo-gat: nom. sg. Gl 1,761,29. 2,69,20. 4,198,17. Npw 34,1; dat. sg. -]e Nb 58,17 [66,13]; acc. sg. -] Gl 1,794,34; dat. pl. -]en 2,127,18 (M); acc. pl. -]a 316,65 (Re). 368,2; -gaht: nom. sg. 4,196,36; -kata: acc. pl. 2,316,65 (Jb). — uogat: nom. sg. Gl 2,354,22 = Wa 83,18. 4,332,41 (Oxf. Laud. misc. 275, 9. Jh.). — phogat: nom. sg. Np 34,1.
fogot: nom. sg. Gl 3,134,35 (SH A); gen. sg. -]es 2,253,40 (M).
fo-get: nom. sg. Gl 3,183,4 (SH B). 4,164,3 (Sal. c); gen. sg. -]es 2,253,40 (M); -]is Nb 99,8 [109,25]; -ged: nom. sg. Hildebrandt I, 281,152 (SH A). — uo-get: nom. sg. Gl 3,134,34 (SH A). 183,4 (SH B). 428,27 (v-). 4,30,12 (Sal. a 1; v-); acc. sg. 2,250,60 (M, vog&); -geth: nom. sg. 3,378,21 (Jd). 395,34 (Hildeg.; v-).
fogid: nom. sg. Gl 3,134,35 (SH A, 2 Hss.). — wogid: nom. sg. Gl 3,134,34 (SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh.).
vogt: nom. sg. Gl 4,30,12 (Sal. a 1, Ink., 15. Jh.).
voit: nom. sg. Gl 3,356,69 (Wien 901, 13. Jh.).
Vogt, zunächst juristischer Vertreter von nicht rechtsfähigen Institutionen (bes. Kloster, Bistum) vor Gerichten u. Behörden, Sachwalter, Verteidiger, dann auch: Schirmherr, Patron: rimor. ris. deP. i. scrutor. deP. causidicus fogat et aduocatus [Randgl. zu: rimari, Boeth., Cons. 1,2 p. 6,22] Gl 2,69,20. fogaten [actum est adversus eos (sc. haereticos) a] defensoribus [ecclesiae nostrae, Decr. Inn. XLIX p. 207] 127,18. voget ł tegan [Julianum tamen tunc] defensorem [mittens, qui Sabinensi ecclesiae postmodum in episcopatu praefuit, Greg., Dial. 1,4 p. 169] 250,60. fogata [hos ergo ... in causa vestri examinis quam cum districto iudice habetis] patronos (1 der 2 Hss. -us) [facite: hos ... defensores adhibete, oder zu: in illo conventu causa nostra discutitur, et tamen nos] patronos [modo non quaerimus, Greg., Hom. II, 32 p. 1592] 316,65. unde er sih uuarnoe souueles fogetis er uuelle . unde si sih temo uuola dinglicho eruuere Nb 99,8 [109,25]; hierher wohl auch: fogat advocati Gl 1,761,29 (ohne Kontext). fogata advocatos [Prisc., Inst. II,35,5] 2,368,2. voit advocatus 3,356,69. 378,21. 428,27. 4,30,12 (1 der 2 Hss. noch causidicus). 196,36. kinchziol advocatus 3,395,34 (Hildeg.). advocatus vel patronus 183,4. patronus 134,34 (im Abschn. De principatibus et militiis et aliis personis). Hildebrandt I, 281,152. causidicus Gl 4,198,17 (vgl. auch 4,30,12); — aus den vielfältigen Befugnissen u. Aufgaben eines Vogtes ergeben sich noch folgende Bed.-Spezialisierungen: Richter: malo mih fore souuelemo fogate du uuellest . umbe din guot . unde umbe din ambaht contende mecum quovis iudice Nb 58,17 [66,13]; übertr.: uogat [sed quia internus] iudex [mentem potius quam verba considerat, pro inimico nil postulat, qui pro eo ex caritate non orat, Greg., Hom. II, 27 p. 1565] Gl 4,332,41; — Anwalt, Beistand, Fürsprecher (oft auf Christus übertragen): defensorem fogat scermare [Randgl. zu: sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud patrem, Iesum Christum] iustum [1. Joh. 2,1] Gl 1,794,34 (Gl. wahrscheinlich zu advocatum gehörend). vuis min phogat uuider alle die . diu iu êr ahton capitis unde noh ahtent corporis NpNpw 34,1; — Beamter, Verwalter (?): fogetes [malignus spiritus eumdem parietem ... evertit, atque unum puerulum monachum cuiusdam] curialis [filium opprimens, ruina contrivit, Greg., Dial. 2,11 p. 233] Gl 2,253,40; — Beschützer (auch von Einzelpersonen), Vormund (vgl. DWb. XII, 2,438 f.): foget tutor Gl 4,164,3; — Stellvertreter, einer, der an jmds. Stelle tritt: uogat [nemo servum ecclesiasticum absque] vicarium (La. vicario, Hs. vicarius vicedominus) [libertum facere praesumat, Lex. Rib. 61,3 p. 110] Gl 2,354,22 = Wa 83,18 (oder Vok.-Übers. von vicedominus in der Bed. ‘Statthalter’, vgl. Duc. VIII, 315 ff. s. v. vicedominus).
Vgl. Buchberger 9,668 f.
Komp. after-, hûsfogat; Abl. vogetinne.