Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
firkoufen sw. v.
sw. v., mhd. verkoufen, nhd. verkaufen; as. farkôpien, mnd. vorkôpen, mnl. vercopen; afries. forkapia. — Graff IV,374 f.
far-chauf-: 3. sg. -it Gl 1,72,5 (Pa); inf. dat. sg. -anne S 263,6 (B); 3. sg. prt. -ta Gl 1,101,4 (R). 2,99,19 (3 Hss., darunter clm 14747. clm 19417, beide 9. Jh.). 4,322,21 (mus. Salzb., 9. Jh.); fur-: dass. -ta 2,99,23/24 (clm 14407, 9. Jh.; vgl. Gl 5,100,17); for-: 3. sg. -it F 10,11; 3. pl. -ent 20,14; 3. sg. prt. -ta 10,14/15; ver-: part. prt. -t Gl 1,739,50 (14. Jh.; vs-); far-chauffit: 3. sg. 72,5 (K); fir-chouf-: inf. -en OF 4,2,22; 3. sg. prt. -ta Npw Cant. Deut. 30; 3. pl. prt.? -tun Gl 2,727,51 (M; Parallelhss. conj.); 3. pl. conj. prt. -tin 50/51 (M); part. prt. -it 1,739,48 (4 Hss., 1 Hs. uirchov-, 1 virchov-). 761,24/25. 807,29/30 (M); -et 5,21,22. S 156,1,19; fer-: 3. sg. prt. -ta Npw 108,21 (u-); part. prt. -it Gl 4,23,36 (Jc); -et NpNpw 104,17. Np Cant. Deut. 30; nom. sg. f. -te Gl 2,109,49 (Wien 361, 12. Jh.; u-; Raven I,95 3. sg. prt.); dat. sg. m. -temo Npgl 108,31; -ten Npw ebda.; fir-chouphtin: 3. pl. conj. prt. Gl 1,727,50 (M); -chouffit: part. prt. 807,29 (M, 2 Hss., 1 Hs. -cho-); -chof-: dass. -it 728,29 (u-); -t Mayer, Glossen S. 149,19 (Zürich Rhein. 20, 9. Jh.; -f- unsicher); ver-: 2. sg. conj. -est Gl 1,566,38 (M); part. prt. -et 739,50; fir-choff-: 2. sg. -es 2,729,32; -est ebda.
for-cauften: part. prt. dat. pl. Gl 2,145,76 (Frankf. 64, 9. Jh.); -couf-: 3. sg. conj. -e T 166,2; 2. sg. imp. -i 106,3; inf. dat. sg. -anne 99,2 (u-; -c- korr. aus k); 3. pl. prt. -tun 147,2; part. prt. -it 138,2; gen. pl. -entero 117,2; dat. pl. -enton 148,5; acc. pl. m. -enton 117,2; fur-: 3. sg. -it 77,1; 2. pl. imp. -et 35,4; 3. sg. prt. -ta 77,2; fir-: 3. sg. conj. -e Gl 2,497,57 = Wa 85,26 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.); -a 1,345,34 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.; u-); 2. pl. conj. -et O 3,14,104 (-k-); inf. -en 4,2,22 (DPV; -k-); part. prt. -it Gl 1,807,31 (M); fer-: 3. sg. prt. -ta 739,10 (Brüssel 18723, Gll. 10. Jh.; -k-; so auch Steinm. Anm. 5); part. prt. -it 761,24 (uerk-); fer-coft: dass. 4,302,67 = Wa 60,21 (Ess. Ev., 10. Jh.; f- aus Korr., Steinm.). — fer-kopton: part. prt. dat. pl. Gl 2,586,1 = Wa 100,3/4 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh. (?)).
Wohl abgekürzt geschrieben: f chouf-: 1. sg. -o Gl 4,23,35 (Jc); f chouf-: 3. sg. -it 32 (Jc; kaum part. prt., vgl. Z. 35 u. Krotz S. 629,821. 823); vgl. auch f kiltit Gl 2,50,3 in ders. Hs. — verschrieben: fir-choufer: part. prt. Gl 1,761,25; -choutfit: dass. 739,51; fi-chouffit: dass. 807,30 (M, 10. Jh.). — fi-caufen: inf. Gl 3,6,38 (Voc.; fircaufen, Steinm.); zum Fehlen des ausl. -r vgl. Braune Ahd. Gr.14 § 120 Anm. 2). [Verstümmelt: fer..: 3. pl. prt. Wa 63,9 (Düsseld. B 80, 10. Jh.; Ausg. konjiz. ferkoftun).] 1) jmdn., etw. verkaufen, feilbieten: a) mit Akk. d. Pers.: [thia othera vurthun thes menas sculdige that sia iro brothar ferkoftun alii (sc. die anderen Söhne Jakobs) vero per malitiam venditores fratris fuerunt [Greg., Hom. II,38 p. 1638] Wa 63,9;] (von Tieren) kant ł uirchofit werdent [nonne quinque passeres] veneunt [dipondio, et unus ex illis non est in oblivione coram deo? Luc. 12,6] Gl 1,728,29. firchouffit uuerđ (1 Hs. nur firchouffit) [nonne duo passeres asse] veneunt [: et unus ex illis non cadet super terram sine patre vestro? Matth. 10,29] 807,29. nu freuue dih, tohter, uuanda du e firchoufet uuari, daz tu dines mannes diu uuarist: nu hastu auer die friheit uone gote imfangen gaude, filia, quia venundata fueras, ut esses ancilla viri S 156,1,19. mittiu her ni habata uuanan gulti, gibot inan ther herro zi uorkoufanne inti sina quenun inti kind inti elliu thiu her habeta inti uorgeltan iussit eum dominus venundari et uxorem eius et filios et omnia quae habebat et reddi T 99,2 (vgl. b). neuuas daz fone diu . daz sie iro got ferchoufet (Npw firchoufta) . unde betan habeta (Npw unde betan hat) in iro fiendo handen? nonne ideo quia deus suus vendidit eos NpNpw Cant. Deut. 30. diabolus stuont a dextris Iudę . der diuitias uuolta geuuunnen mit uendito (ferchouftemo) Christo NpglNpw 108,31 (Npw mit demo ferchouften Christo). du, herro, herro, ube mih Iudas uerchoufta unde der Iudo cruizigota, tuo du sament mir gnada Npw 108,21; in einem Bilde (von der personifizierten Seele): fircoufe [malit adulterium fulvo et se munere vilem] vendat [nocticolae spurcis conplexibus Indi, Prud., Ham. 634] Gl 2,497,57 = Wa 85,26; — erweitert: mit zi + Dat. d. Pers.: ze scalche uuard er (d. i. Joseph) ferchoufet in servum venundatus est NpNpw 104,17; b) mit Akk. d. Sache/abstr. Akk.: uuernari ther uuin farchaufit caupo qui vinum vendit Gl 1,72,5. non veniet. iđ. futurum tempus indicatiui. ni uircoufa [zu: suburbana autem eorum] non veneant [, quia possessio sempiterna est, Lev. 25,34] 345,34. ferkoufta [quare hoc unguentum non] veniit (venundatus est) [trecentis denariis, et datum est egenis? Joh. 12,5] 739,10, z. gl. St. firchoufit vvart (1 Hs. nur firchoufit) 48. uuirthid fercoft 4,302,67 = Wa 60,21. uerkoufit uuirdit [omne, quod in macello] venit [, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam, 1. Cor. 10,25] 1,761,24. 5,21,22. uerchoufte piderbi quia [plerumque] rerum distractarum reditus [ampliorem summam pro pretio dato reddiderit, Conc. Anc. XXXIV p. 121] 2,109,49 (vgl. Kralik, Arch. S. 112 ff.; 1 Hs. pidiu dero intprottanon ehto urgift). forcauften [de rebus ecclesiasticis eo tempore] distractis [, quo ipse ecclesiae viduantur episcopis, ebda., Überschr.] 145,76. eganon ferkopton [tum summa cura est fratibus, ut sermo testatur loquax, offerre] fundis venditis (Hs. vetitis, veti auf Rasur, vgl. Steinm.) [sestertiorum milia, Prud., P. Laur. (II) 75] 586,1 = Wa 100,3/4. firchoffes [sed quando vendis, semel dic pretium speciei quam] distrahis [Vitae patr. p. 583a] 729,32. firchoft [potuit enim istud (sc. kostbares Salböl)] venundari [multo, et dari pauperibus, Matth. 26,9] Mayer, Glossen S. 149,19. gengit enti forchaufit al so huuaz so aer habet enti gachaufit den acchar vendit universa quae habet et emit agrum illum F 10,11 = T 77,1. nio do nist uns ioh iu hear kanoga .. diu halt za dem iz (d. i. olei) forchaufent enti chaufet iu ite potius ad vendentes et emite vobis F 20,14. therde ni habe forcoufe sina tunihun inti coufe suuert qui non habet vendat tunicam suam et emat gladium T 166,2. ir (thegana) ouh thaz ni wollet, thaz ir zi thiu giganget odo ouh zi thiu giloufet, thaz ir es wiht firkoufet [vgl. gratis accepistis, gratis date, Matth. 10,8] O 3,14,104. quad (Judas), man sia (d. i. die Salbe) mohti scioro firkoufen filu diuro [vgl. quare hoc unguentum non vendidit, Marg. nach Joh. 12,5] 4,2,22; T 99,2 s. unter a; — erweitert: mit fona + Dat.: ibv uuaz .. fona vverchvn listaro ze farchaufanne .. si quid vero ex operibus artificum venundandum est S 263,6; — mit uuidar u. Dat.: bihiu ni uuirdit thiu salba forcoufit uuidar thriuhunt pfennigon inti gigeban thurftigon? quare hoc ungentum non venit trecentis denariis et datum est egenis? T 138,2; — ferner: F 10,14/15 = T 77,2 (vendere); c) mit Nebensatz: kahaloteru odo kaeiskoteru unprutti des man dana uona deru chirichun mit unrehtu farchaufta odo pinam [de his, quae pertinent ad ecclesiam, quaecunque, ... presbyteri vendiderunt: placuit,] rescisso contractu [, ad iura ecclesiastica revocari, Conc. Anc. XXXIV p. 121] Gl 2,99,19. 4,322,21 (vgl. zum Rechtsverfahren Kralik, Arch. S. 112 ff.). firchouphtin [duo fratres monachi abierunt in proximam civitatem, ut] distraherent [quae manibus suis per totum annum operati essent, Vitae patr. p. 495a] 2,727,50. furcoufet thaz ir in hehti habet inti gebet elimosinam vendite quae possidetis et date elimosinam T 35,4; ferner: 106,3 (vendere); d) ohne Akk.: samaso giburita in then tagon Lodes: azzun inti truncun, couftun inti forcouftun, pflanzotun inti zimbrotun edebant et bibebant, emebant et vendebant T 147,2; — im Part. Praes., substant.: (ther heilant) uzuuarf alle forcoufenton inti thie coufenton in themo temple, ... nidargoz then scaz, inti thie stuola forcoufentero thio tubun forsturzta eiciebat omnes vendentes et ementes in templo, ... cathedras vendentium columbas evertit T 117,2 (2); ferner: 148,5 (vendere); e) Vok.-Übers. durch Wortverwechslung im Lat.: verchofest [non] ventiles (2 Hss. vendes) [te in omnem ventum, et non eas in omnem viam, Eccli. 5,11] Gl 1,566,38 (vgl. dazu Matzel S. 65; 9 Hss. kuolen, 1 Hs. koufen). 2) Glossenwort: farchaufta distraxit Gl 1,101,4. fircaufen vendere 3,6,38. ferchoufit venit [venditur, CGL IV,577,26] 4,23,32. ferchoufo veneo [vendor, CGL IV,577,27] 35. ferchoufit venundata 36.
Abl. firkoufento, -kouflîh, -koufâri, -koufida, -koufunga. [Seeger]