familia

familia, -ae f. script. et form.:-mm-: MLWChart. Turic. 212 p. 103,14.-mul-: MLWMLW p. 66, 23. 67, 64.-le(a): MLW p. 67, 16.gen. sg. -as: MLWMLWMLWl. 42. 46. al.nom. et acc. pl. -a: MLWMLWMLW p. 66, 30. 32. 68, 16.plur. pro sing.: MLW p. 66, 25.metr. famī-: MLW p. 68, 11. I strictius de societate familiarium i. q. οἰκία, domus – Familie, Haushalt (de re v. HRG I. p. 1067sqq.; H. Fichtenau, Lebensordnungen des 10. Jhs. 1984. p. 113sqq.): A spectat ad personas uno patri vel patrono domus obnoxias i. q. domestici, famulitium, corpus famulantium (ancillarum, casariorum), clientela – Hausgenossenschaft, Dienerschaft (Mägde, Knechte), ‘Ingesinde’ (de re cf. Dt. Rechtswb. VI. p. 223): 1 in univ.: MLWLeg. Wisig. 4,5,1 p. 196,28 flagellandi ... eos (filios), quamdiu sunt in -afamilia constituti, ... potestas manebit (sc. parentibus). MLWDipl. Karoli M. 188 p. 253,7 pro nobis et filiis ac filiabus nostris seu cuncta -afamilia domus nostre et omni populo gentis nostrę (sc. orare). MLWAlbert. M. sacram. 253 p. 166,40 secundum quam (disciplinam oeconomicam) unum est caput -aefamiliae unius et non plura. saepe. 2 praevalente respectu sectantium, comitantium i. q. comitatus – Begleitung, Gefolgschaft: a gener.: MLWVita Wandr. 5 (MGMer. V p. 15,18) pergens itinere cum thoro et -afamilia plurima. MLWConst. imp. II 116,21 p. 155^a,32 in ... colloquio ... studeas (sc. archiepiscopus) interesse cum moderata -afamilia veniendo. MLWAlex. Min. apoc. 14,11 p. 306,22 (add. cod. C) pauca circumdatus (sc. rex) -afamilia (ex MLWEinh. Karol. 1 famulos ... paucae numerositatis habebat).de diabolum comitante turba: MLWConvers. Afrae 6 p. 58,10 quid tibi (sc. episcopo) cum ancillis meis (sc. diaboli), quas ego semper in mea -afamilia habui? b milit. de cohorte (‘Gefolgsmannschaft’): MLWLeg. Wisig. 9,2,9 p. 374,14 cum quidam illorum (sc. in exercitum vocatorum) laborandis agris studentes ... nec vicesimam quidem partem sue -efamilie secum ducunt. MLWAnnal. Pegav. praef. p. 235,16 barbari ... secundum ordinem -arumfamiliarum suarum (sc. defuncti Wolfi) ... strictis gladiis circa feretrum discurrebant (de re cf. H. Mitteis, SBMünch. 1950/VIII. p. 16sq.).de lixis (‘Tross’): MLWStatut. ord. Teut. p. 98,26 de bestiis et -afamilia magistri. p. 106,15 ad officium preceptoris pertinet pecunia ..., omnes fratres ... et eorum -afamilia domi manentes: cameli, somarii, currus, sclavi, artifices eqs. p. 115,12. 3 locut.: a mater -asfamilias i. q. domina – Hausfrau, -herrin: MLWVita Liutb. 8 ut ... a cunctis utriusque sexus domesticis amoris gratia pro matre colebatur -asfamilias. MLWVita Meinw. 147 p. 78,22 intrans occulte ... matremfamilias ... submurmurare audivit. 149 p. 79,2. b pater -asfamilias i. q. dominus – Hausvater, -herr: MLWArbeo Emm. 37 in conspectu patris -aefamiliae (patrisfamilias var. l.). MLWGesta Halb. p. 118,5 patresfamilias. MLWBerth. Ratisb. serm. 19 p. 101,13sqq. qui habet -amfamiliam, ... de illa reddet rationem, sive sit episcopus ... vel pater -asfamilias, de filiis et -afamilia sua. al.de filio (‘Sohn des Hauses’): MLWChart. Bern. I 5,131 p. 520,34 (c. 1217) si filius -asfamilias in potestate patris vel matris existens sine ipsorum consilio contraat. B spectat ad personas in dominatione, possessione vel potestate cuiuscumque domini fundi constitutas i. q. conservitium, corpus servientium, familiares cortis, ambacti, homines domestici – Dienstgenossenschaft, Dienstmannschaft, Hofgesinde, (Eigen-)Leute (t. t. in re feodali; de re v. K. Kroeschell, Haus und Herrschaft im frühen dt. Recht [Göttinger Rechtswissenschaftl. Studien LXX]. 1968. p. 29sqq.): 1 de societate ad cortem (tam saecularis quam ecclesiastici possessoris) pertinente (‘Hofgenossenschaft’; de re cf. P. Dollinger, Der bayerische Bauernstand. 1982. p. 226sqq. et passim; v. ind.): a praevalente respectu ordinis, condicionis, dignitatis: α in univ.: MLWDipl. Otton. III. 33 p. 433,7 qualiter ipsi (imperatores) ... coenobia ... omnemque -amfamiliam servilem et ingenuam illo pertinentem sub ... immunitatem susciperent. MLWChart. Ger. Col. 82 p. 81,27 homines, qui vulgariter ‘vriehigeisch’, id est libera -afamilia, dicebantur (sim. MLWChart. Col. II 88 p. 96,11 ‘vrieheig’). MLWChart. Salisb. II 749 p. 276,27 quod (castrum) ... archiepiscopus ... emit cum omnibus attinenciis ... et cum omni -afamilia superiore et inferiore omni. saepe.adde: MLWChron. Ebersh. 3 p. 433,35 his (sc. dictis) ... curtibus subiecta -afamilia trifarie secernitur: prima ministerialis, que etiam militaris directa dicitur, adeo nobilis et bellicosa, ut ... libere conditioni comparetur; secunda ... censualis et obediens, permagnifica et sui iuris contenta; tercia ... est, que servilis et censualis dicitur. β de ministerialibus, militibus (‘Ministerialen’, ‘Ritter’): MLWOtto Frising. chron. 7,8 p. 318,13 Sigehardus comes a -afamilia principum, qui ministeriales dicuntur ..., occisus est. MLWChart. episc. Hild. III 410 p. 194,4 hoc (sc. sacramenta recipere) predictorum militarium -afamilia cum aliis plebeis ... observabit. MLWChart. Stir. I 344 p. 331,30 excepta militari -afamilia. MLWDipl. Karoli M. 219 p. 294,7 (spur. s. XII.^ex.) nullum de militari -afamilia ... dampnet advocatus; ... qui militares vel alio nomine ministeriales optimo iure perfruantur. γ de litis q. d. (‘Halbfreie’, ‘Liten’): MLWDipl. Ludow. Germ. 93 p. 135,14 triginta (sc. mansos) ... cum -isfamiliis sexaginta, quae ... lazi (i. liti, q. d.; cf. Ahd. Wb. V. p. 655 s. v. ²laz; de re v. Dt. Rechtswb. VIII. p. 1348sqq.) dicuntur. MLWChart. Hersf. 35 p. 62,22sq. quicquid ... habeo in villa ..., et -asfamilias xxx, xv <d>e litis et xv de servis et illis xxx -isfamiliis xxx huobunnas (sc. donamus). MLWThangm. Bernw. 8 p. 761,33 ut triginta vel plures praecipuos curtiles cum litorum ac colonorum -isfamiliis ... compararet. saepe. δ de mancipiis, servis, censualibus, oboedientibus (‘Leibeigene’, ‘Hörige’): MLWTrad. Scheftl. 10 p. 15,16 (c. 782) cum omni -afamilia servorum et ancillarum. MLWForma mon. Sangall. 29,2 domus -uliaefamuliae, quae cum servitio advenerit (de re cf. B. Bischoff, Mittelalterl. Stud. I. 1966. p. 47). MLWWiduk. gest. 3,30 ut ... sui (sc. Ernusti) iuris -asfamilias supra millesimum numerum captivassent Avares. MLWChart. Osn. I 138 p. 118,35 tradidit ... libertus ... churtim ... et insuper septem -asfamilias ... censum solventes. persaepe.plur. neutr. per analogiam ad mancipia formatum, ut vid.: MLWCod. Karol. 59 p. 585,13 Greci ... emebant ipsa -afamilia et ... per eosdem Langobardos ipsa suscipiebant mancipia. p. 585,21. MLWLeo III. epist. 6 p. 97,1 in qua (insula) -afamilia et peculia Neapolitanorum non parva invenerunt Mauri. ε de mercennariis (‘Tagelöhner’): MLWChart. select. Waitz 16 p. 38,23 (dipl. Heinr. V.) si alicuius canonici serviens, proprius vel precio conductus, qui in cotidiana sua -afamilia et in convictu suo sit, aliquid ... peccaverit eqs. MLWChart. Xant. 183 siquis contra ... illos ..., qui sunt cottidiana et certa -afamilia canonicorum ..., quicquam habuerit questionis eqs. al. ζ de -familiis divisis: MLWTrad. Fuld. I 44,3 in villa, que Grozelfingen dicitur, una -afamilia et semis. 44,16 -efamilie viii et dimidia. 44,26 -efamilie xliii et iv medie. al. b praevalente respectu sedis, habitationis, domesticitatis: α in univ.: MLWErmenr. ad Grim. 28 p. 566,18 quorum (Columbani Gallique) -afamilia tantis terrarum spatiis dirempta talis est, ut una sit. MLWChart. Burgel. 75 p. 93,25 ut secularis -afamilia allodio sive curie deserviens recipiat ecclesiastica sacramenta. MLWCod. Bald. app. p. 245,6 cum omni -afamilia, servis ... et ancillis, tam curtilibus quam villanis. saepe. β expressius de -familia foris habitante, extranea q. d.: MLWEpist. var. I 33,12 ut ... inutilia opera omittantur, quibus fratres ultra modum fatigantur et -aefamiliae foris dispereunt. MLWDipl. Loth. I. 44 p. 134,5 super familias eorum (monachorum) intus vel foris consessas (inde MLWDipl. Otton. I. 120). al.in imag. (de membris sim. servientibus): MLWBerth. Ratisb. serm. 19 p. 101,16 regat (sc. qui exteriorem -familiam non habet) ... sollicite interiorem, videlicet -amfamiliam sensuum et membrorum, ne sit indisciplinata. γ de -familia corti regali obnoxia: MLWLeg. Wisig. 5,7,19 si de illis augeatur ... acies ..., qui ex -isfamiliis fisci per regias auctoritates libertatis gratiam meruerunt. MLWHincm. ord. pal. 381 ut ... omnes actores regis praescirent, ubi ... rex illo vel illo tempore ... manere debuisset ...; ne ... -afamilia regalis per negligentiam ... opprimeretur (de re cf. notam ed.). MLWDipl. Otton. I. 391 p. 533,18 ea conditione, qua et nostra imperialis -afamilia habet licentiam ... predia regalibus -isfamiliis mutuo dandi. al. δ de -familia in coenobio, ecclesia cohabitante (tam de clericis quam de laicis; ‘Klosterfamilie’, ‘Gotteshausleute’): MLWTrad. Patav. 35 (a. 791/800) Aso et testes tota -afamilia sancti Stephani. MLWConc. Merov. p. 114,23 ut -aefamiliae Dei leviorem quam privatorum servi opere teneantur. MLWGerh. August. Udalr. 2,10 ex -afamilia episcopi ... similarius quidam eqs. (item de operariis [coenobii]: TMLWrad. Neocell. Frising. 41 testes ... de -a:familia ... Ekkehart coriarius, Chunrat pellifex eqs. persaepe). MLWDipl. Ludow. Germ. 74^a p. 108,7 (interp.) ut nullus iudex publicus ... in ... teloneo vel fredo de -isfamiliis (famulis var. l.) ecclesie ... aliquod ius habeat. persaepe. c praevalente respectu iuris, ordinis (de re cf. P. Dollinger, op. cit. [MLW p. 65, 60] p. 35. 227sqq. et ind. s. v. ‘Hofrechte’): MLWTrad. Welt. 14^a (c. 1040) quali (sc. lege) utuntur (sc. ii), qui in eiusdem ęcclesię -afamilia liberioris conditionis esse iudicantur. MLWLex fam. Worm. 438,7 lex erit -efamilie eqs. (438,9 ius erit -aefamiliae eqs. 438,11. ibid. al.). MLWChart. Nuremb. 70 p. 48,18 eas (filias) ... ab omni iure censuali et beneficiario eximentes honestioris -familię nostrę ius eis dedimus (sc. episcopus Bambergensis). persaepe.adde: MLWLex fam. Worm. praef. cum consilio cleri et militum et totius -aefamiliae has iussi (sc. Burchardus) scribere leges. 2 de societate nobiliorum, primorum sim.: a in univ.: MLWTrad. Frising. 1093 (a. 937/57) cum consensu ... nobilium virorum et totius principalitatis -familię, clericorum atque laicorum (sim.1227). 1123 commutationes ... fieri decreverunt episcopus et vir nobilis ... cum presentia testium nobilium ac canonicorum et -leaefamileae confirmatas. saepe. b de magistratibus aulae i. q. cohors, stipatio, satellites – Gefolge, ‘Entourage’, Hofstaat: α spectat ad -familiam imperialem, regalem: MLWRahew. gest. 3,33 p. 207,11 comes Ekkebertus ... cum quibusdam aliis nobilibus et regalis -aefamiliae militibus. MLWArnold. Lub. chron. 5,26 p. 204,18 omnes meliores et ipsa imperatoris -afamilia tota cum domno Conrado cancellario ... iter ... susceperunt. MLWChart. Aquens. 84 l. 13 (dipl. Heinr. VII.) de consensu tam militum quam ministerialium ... necnon et tota imperii -afamilia. MLWChart. Friburg. 54 (dipl. Heinr. VII.) cum de nostro (sc. regis) ... sit comes consilio et de nostra sit -afamilia.adde de -familia curiae ducalis: MLWChart. Stir. II 375 p. 487,1 (a. 1239) qui (testes) sunt ... capellanus noster, Heiricus scriba Stirie ..., Otto ... camerarius et alii de -afamilia curie nostre multi. saepius. β spectat ad -familiam papae (de re v. LexMA. IV. p. 256): MLWOrd. canc. pap. 3,15 omnes illos excommunicationi subicimus, qui de curia nostra et -afamilia nostra cum aliquo de curia nostra vel etiam cum quocunque extraneo ... fecerint pactionem de dando ... aliquid sibi. 6,4 tenebatur vicecancellarius sequi ipsum (papam) concomitantibus notariis omnibus tamquam peculiaris et specialis -afamilia papae (ad capellam papae q. d. alluditur, quae illis temporibus etiam -afamilia papae appellabatur). II latius: A universitas, communio, turba – Gemeinschaft, Schar, ‘Gesellschaft’ (fere de hominibus): 1 in univ.: MLWVita Eucher. 4 (MGMer. VII p. 48,16) domine princeps (i. Karolus M.) ..., suggessionem (sic) -aefamiliae tuae, plebis Aurelianorum, quaesomus, aspectum minacem ne aperias, sed libenter adimpleas postolata. MLWWandalb. Goar. 2,7 p. 51,1 Reginarius ..., cum ... omnes Romanae nationis ... homines ... odio execraretur ... ac, si quos forte ex eadem -afamilia comprehendere potuisset, crudeliter nonnunquam afficeret. MLWEpist. Teg. I 81 propter famelicam -amfamiliam et moribundam, quę cottidię confluit ad nos undique eqs.de rebus (personatis): MLWEpist. Meginh. 1 p. 192,15 generosa virtutum -afamilia te ... per ingenii acumen in curie suę principatum vocat. MLWCarm. Bur. 75,2,8 sanguis aret, ... minuuntur gaudia, nos deterret iam senectus, morborum -afamilia. 2 spectat ad communionem fidelium (Iudaeorum: MLWl. 59): a de ecclesia universali: MLWLiber diurn. 85 p. 104,8 ut ... omnipotens (sc. Deus) ... pauperem sublimaret ... dispensatoremque suae constitueret -aefamiliae. MLWHraban. univ. 7,2 p. 187^B iuxta allegoriam ... -afamilia Christi plebs est christiana, quae in sancta versatur ecclesia. MLWHincm. Remig. 28 p. 325,26 blasphemiam in Deum ... caveamus studentes, ne aecclesiasticam -amfamiliam crudeliter tractemus. MLWAlbert. M. sacram. 68 p. 47,26sqq. in -afamilia David triplex erat distinctio ...; ergo triplex debet esse distinctio in -afamilia Christi respondens illi. MLWAlex. Min. apoc. 4,7 p. 62,10 ut ... iniustitiae germina in Dei -afamilia crescere non permittat summus pontifex (16,15 p. 348,6). al.huc spectare vid.: MLWAnscar. pigm. pag. 21 transfer, Domine, iniquitatem ⌊famuliae humilis⌋ (MLWAlcuin. [PL 101,536^C] -aefamiliae huius) sub alarum tuarum umbra sperantis eqs. b de congregatione fidelium: MLWMirac. Pirmin. 8 inimici privati sunt lumine oculorum, ut ... discerent, quam tenebrosum cor contra -amfamiliam Dei confessoris haberent. MLWRadbert. corp. Dom. 12,68 prius ... quam corpus consecratione fiat, oblatio sacerdotis est, sicut ipse confitetur vel cunctae -aefamiliae offerentium ea. MLWThietm. chron. 8,13 p. 508,27 tuam pauperem -amfamiliam a summo pastore tibi commissam ... custodi eqs.adde: MLWChart. archiep. Magd. 324 p. 421,30 (a. 1167) ne confederacio ..., que stabiliter facta est inter -amfamiliam sancte Coloniensis et Magdeburgensis ecclesie, ... possit dissolvi. 3 spectat ad sanctos: MLWAldh. virg. I 12 qui (sc. natrix) beatam caeli -amfamiliam et almae civitatis municipes lugubriter conturbavit. MLWAnnal. Quedl. a. 996 p. 73,24 Liudolfus episcopus ... huic mundo subtractus coelesti adnumeratur -aefamiliae. B cognatio, parentela, prosapia, stirps – Verwandtschaft, Geschlecht, Stamm: 1 in univ.: WMLWiduk. gest. 1,30 erat ... Isilberhtus nobili genere ac -afamilia antiqua natus. MLWEpitaph. var. II 22,20 ipse pater primus precedit in ordine fratri ..., pariter transvexa -afamilia celo eqs. MLWOtto Frising. gest. 1,20 p. 33,6 ex ... nobilissima Gwelforum -afamilia originem trahens (sc. Heinricus dux). MLWBurch. Ursb. chron. p. 124,9 imperator convocavit ad se ... nobilissimos de -afamilia eorum, qui dicuntur Frangentes-panem. al.adde: MLWChron. Fred. 2,40 Pompegianus dux ..., cuius -afamilia hodiequae apud Anciocinam perseverant (sic) eqs. al. 2 de maritis i. q. coniuges – Ehepaar: MLWTrad. Frising. 521 p. 445, 33 (a. 825) quedam secularis -afamilia, ambo ... pro remedium animarum suarum cogitaverunt eqs. C collegium – Berufsgemeinschaft, ‘Zunft’: MLWOrd. canc. pap. 3,14 cavendum est ..., ne breviatores et alii de -afamilia notariorum et tocius cancellarie ... aliquid exigant. III meton.: A res familiaris, hereditas – Vermögen, Erbe: LMLWex Raet. Cur. 2,22^tit. de -afamilia hercisconde (de hac formula cf. ThLL. V/2. p. 745,7sqq.). 2,23 cum ... inter heredes -aefamiliae dividuntur. MLWLamb. Tuit. Herib. 1 congeritur dos, census, -afamilia et patrimonium. B mensura terrae unam -familiam alentis – Land für eine Familie: MLWBeda hist. eccl. 1,25 p. 45,6 insula non modica, id est magnitudinis ... -arumfamiliarum dc^rum. 4,3 p. 207,4 rex ... donavit terram l -arumfamiliarum ad construendum monasterium. ibid. al. IV per confusionem: A c. famula i. q. ancilla – Magd: MLWTrad. Frising. 1315a^tit. (a. 957/77) Adalpreht, qui dedit ⌊-amfamiliam suam Irmingardam⌋ (postea: ancillam suam Irmigart). B c. famulus i. q. servus – Knecht: MLWLex Baiuv. 10,4 si ... ignem posuerit in domo ita, ut ... non perarserit et a -isfamiliis (-afamilia, famulis var. l.) liberata fuerit eqs. v. et MLW p. 66, 72.huc spectare vid.: MLWTrad. Patav. 61^a (a. 804/06) coram domino episcopo ... et coram cunctis -isfamiliis (ni leg. famulis) sancti Stephani et Vvalentini. MLWChart. Rhen. med. I 98 p. 102,1sq. qualiter ... commutationes fieri iussi a -isfamiliis nostris ... per consensu et fratrum vel predictis -isfamiliis, id est Iohannes, Adalbertus, Engofredus ... Teodrada, Willibertus eqs.Konstanciak