Eintrag · Mittellateinisches Wb.
dimensio f.
dimensio, -onis f.MLWscript.: dimm-: p. 661, 26. -ssi(o): p. 661, 36. -nti(o): MLWConstant. Afric. theor. 7,3 p. 30bv. -nci(o): p. 661, 32. I actio dimetiendi — das (Ab-, Aus-, Ver-)Messen, Messung: A gener.: 1 in univ.: MLWEpist. pont. Rom. 539 (a. 1022) ut nullus terminos parroechie ... ab antiqua -edimensione per Astfalos disterminatos irritare presumat.de mensura temporum: MLWBeda temp. [] rat. 6,14 praecedens triduum ... absque ullis horarum -busdimensionibus, utpote necdum factis sideribus, aequali lance lumen tenebrasque pendebat (MLWWandalb. ad Otric. p. 569,31 adieci ... h. diurnarum vulgarem in nostris regionibus -emdimensionem. p. 571,21). 2 divisio — Unterteilung: MLWVita Athan. Neap. 1 p. 439,38 Italiam partem esse Europae ... ditissimam iuxta trifariam orbis terrarum -emdimensionem nemo ... ignorat. B mus. et geom.: MLWFrutolf. brev. 11,3 quodsi tria monochordorum genera mensurare disposueris, superficiem a magda usque ad magdam lineis protensis in tria dividas ..., sed priusquam eorum -emdimensionem incipiamus, rationes vocabulorum paucis absolvamus. (?) MLWbrev. 15 p. 105,24 secundae fistulae summitas duas octavas partes diametri praeoccupet, et inde usque ad plectrum in novem partes -odimensio fiat. MLWibid. al. C metr.: MLWBerno ton. prol. 11,9 in metro certa pedum -edimensione contexitur versus. II mensura — Abmessung: A spectat ad directionem i. q. extensio — Ausdehnung, (räumliche) Erstreckung, ‘Dimension’: 1 in univ. (in imag.: l. 24. 25.): MLWGerb. geom. 2,2 solidum corpus est, quidquid tribus intervallis seu -busdimensionibus porrigitur, id est, quidquid longitudine, latitudine altitudineque distenditur (sim. MLWHonor. August. cant. 5,17 p. 445C. MLWAlbert. M. metaph. 1,4,1 p. 47,59. cf. Macr. somn. 1,5,9). MLWGerhoh. Antichr. 1,7 Christus ... ecclesiam sanctam ex vivis lapidibus construxit, cuius ... -esdimensiones ad instar illius templi manifacti ... procuravit (MLWsim. 1,8 p. 317,30 spirituales -esdimensiones). MLWAnon. algor. Salem. p. 8,40 superficialis (numerus) duas habet dimm-es eqs. MLWAlbert. M. veget. 5,47 animalia ... augentur et deminuuntur secundum duos diametros suarum -um, hoc est secundum latitudinem et profunditatem. persaepe.spectat ad terminos: MLWForm. imp. 26 ut ... terram secundum -emdimensionem et conlaterationem superius nominatam ... archiepiscopus eiusque successores ... habeant. 34 secundum -ciones et conventiones. MLWChart. Austr. sup. I 82 p. 118,29 nomina ... terminorum ... capelle, exordia et fines, -esdimensiones atque emensiones ... confirmamus. al. 2 ?cursus — ?Verlauf: MLWAlbert. M. animal. 1,294 locus, a quo divertit nodus tornatilis a -ssione ossis, est paratus ad ligamenta fortia suscipienda. 3 regio (caeli) — (Himmels-)Richtung: MLWChart. Wirt. I 78 p. 87,27 (dipl. Ludow. Pii) ipsis (fratribus) ... ab eodem loco per quatuor -esdimensiones in qualibet -edimensione unum miliarium eiusdem nemoris ... constituentes. B spectat ad quantitatem: 1 intervallum, spatium — Intervall, Abstand: a gener.: MLWLibri Karol. 2,30 p. 313,20 non illic (sc. in divinis scripturis) metrorum scansiones et temporum certas -esdimensiones invenio (postea: temporum intervalla). MLWHrotsv. Pafn. 1,12 quid sunt spatia? :: -esdimensiones, quae numerantur inter planetas sive inter cordas. MLWRicher. Rem. hist. 3,51 reliquum ... spatium (sc. circuli) usque ad notium polum eisdem -busdimensionibus distinxit Gerbertus. b mus. (spectat ad vocum consonantiam): MLWRegino harm. inst. 4,12 ut omnes integri atque perfecti toni inter se differant aequis -busdimensionibus, id est octava sui parte. al. MLWBerno ton. prol. 9,2 si rata tonorum semitoniorumque -edimensione consonantiae bene conveniant, ne extra metam inferius aut superius canendi exordium sumat cantor. 2 magnitudo — Ausmaß, Größe: a gener.: MLWPs. Galen. puls. 28 (cod. Vr) non nullarum febrium -esdimensiones vel dimissiones (dimissiones, dimersionis, demisionis, dimisionis, -esdimensiones MLWvar. l.) vel imminentis spiritus impetus ... conscripsi. MLWGodesc. Aquens. sequ. 14,8b,10 ut in augmento caritatis, fidei, spei stayros sacrosanctae valeamus ... -esdimensiones comprendere. MLWAlbert. M. animal. 1,264 quod spondilis prima maioris sit -isdimensionis ab ante ad posterius. MLWmetaph. 11,1,12 p. 477,62 oportet, quod haec (sc. prima) materia accipiat quantitatem; sed haec est quantitas non determinatae -isdimensionis eqs. saepius.modus — Maß: MLWChart. Brand. A VI 1 p. 10,5 (a. 1160) obtuli ... sex mansos Hollandrensis -isdimensionis. b math., geom., mus.: MLWTrad. Frising. 1186 (a. 957/72) tradidit ... Isangrim ... curtifera iii per -emdimensionem iugerum hobas iiii et iugera xi, pratorum iugera xxx eqs. MLWAdalbold. sphaer. 5 hic (quadratus) ... in quadratura, dum unumquodque latus vii sit pedum, secundum laterum -emdimensionem (divisionem MLWvar. l.) aream xlviiii habebit. MLWBerno ton. prol. 11,6 ad quam (musicae rationem) ipsa rationabilis vocum -odimensio et numerositas pertinet. MLWTrad. Salisb. I 295 p. 413,8 quarum (vinearum) una integrę est -isdimensionis, altera dimidię. MLWMathem. var. Bubnov p. 250,4sq. xxvii incisionibus aequali [] laterum -edimensione ex ternis tertio naturalis producitur cubus; in his itaque -busdimensionibus describuntur ... numerorum termini eqs. saepe. Leithe-Jasper