chrisma (cr-, -rys-), -atis
n. (f.: MLW
l. 9sqq.) (χρῖσμα)
MLW
script.: kr-: MLW
l. 72. car-: MLW
l. 59. -sima: MLWMarian. chron. a. Chr. 1059 crisima.
MLW
form. MLW
decl. I.: MLW
sing.: gen. -ae: Hildeg. Far. 103 (MGMer. V p. 195,5). MLW
acc. -am: MLW
l. 48.52. adde MLWConc. Merov. p. 180,6 cr-am
(M). Hildeg. Far. 103 (MGMer. V p. 195,9). MLW
abl. -a: MLWPontif. Rhen. sup. 357 cum cr-a
(cod. m.1). MLW
plur. sensu MLW
sing.: MLW
l. 24. p. 552,23. MLW
al. I
unguentum consecratum (ex oleo et balsamo confectum) —
ein (aus Öl und Balsam bereitetes) geweihtes Salböl, Chrisma, Chrisam (cf. MLWGloss. I 80,13 St.-S. cr-acrisma hcresamo. 81,13 cr-acrisma chrisamo. MLW
al.): A
strictius: 1
proprie: a
de natura, virtute: MLWHraban. epist. 3 p. 385,33 de iv carismatibus aecclesiae, id est baptismo et -echrisme, corpore et sanguine Domini. MLWAgnell. lib. pont. 125 ut pontifex spiritum sanctum per ... unctionem cr-iscrismatis daret. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,41 quam
(pestem paganitatis) ... in nobis abolevit -achrisma salutis. MLWFroum. carm. 10,6 pontificis manibus si spargit cr-tacrismata Christus MLW
eqs. MLWHonor. August. gemm. 3,85 -achrisma atque oleum baptizandis quasi coelestes vestes ... praeparantur. MLWAlbert.
M. sacram. 15 p. 11,80 -achrisma ..., quod est materia confirmationis, conficitur ex oleo et balsamo.
saepe. adde: MLWAlbert.
M. eccl. hier. 4,1 p. 635
b,32 quaedam ... sacramentalis operatio ..., quae a pluribus dicitur -achrisma.
v. et supra p. 521,65. b
de confectione, consecratione: MLWTrad. Frising. 65 p. 93,1 (a. 774) v. feria ante pascha, in qua -achrisma conficitur. MLWPontif. Rhen. sup. 176 benedicis -achrisma his verbis: ‘MLW
eqs.’ MLWOrdo Rom. ant. p. 51
b, 27 omnia, quę sint necessaria ad consecrationem -ischrismis MLW
eqs. MLWBebo ad Heinr. 1 p. 493,31 ad benedicenda cr-iscrismatis ole ique sacramenta duodenos cooperatores ... habuit
papa (MLWAlbert.
M. eccl. hier. 4,1 p. 636
b,44 oleum ... sanctum et infirmorum consecrantur simul sub -echrisme. MLW
al. v. et MLW
l. 25). MLWAnnalista Saxo MLWa. 1105 p. 739,59 cr-acrisma eorumdem
(pseudoepiscoporum) ... adnichilatum est. MLWAlbert.
M. eccl. hier. 4,2 p. 639
a,2sq. ponit -achrisma consecrandum episcopus super altare et -achrisma erat velatum duodecim alis.
persaepe. v. et MLW
l. 27. p. 553,61. adde: MLWEpist. var. III 22 p. 175,4 garrientes inquirunt
Graeci, quare -achrisma nostrum ... ex aqua fluminis conficiamus. MLWGreg. VII. registr. 8,1 p. 511,17 quod ... vestra
ecclesia (sc. Armenica) non ex balsamo ... -achrisma, sed ex butyro conficiat. c
de distributione, repositione: MLWForm. Marculfi 1,1 p. 39,22 episcopus ... sanctam cr-amcrismam (sancta -achrisma MLW
sim. MLW
var. l.) ... sine pretium concedat. MLWCapit. reg. Franc. 78,17 ut presbiteri sub sigillo custodiant cr-acrisma et nulli sub praetextu medicinae vel maleficii donare praesumant MLW
eqs. 81,17 unam
ampullam ad -amchrismam, alteram ad oleum ad cathecuminos inunguendum MLW
eqs. MLWGerh. August. Udalr. I 4 p. 392,21 ad sacrarium venit
episcopus -achrisma ... clericis dispensandum. MLWChron. Cosmae app. II p. 254,14 -achrisma baptizandi ... episcopus ... abnegare si presumpserit. MLWCatal. thes. Germ. I 6,13 (Mittelalterl. Schatzverz. I. 1967) ampulle v ad cr-acrisma ex argento. MLW
al. (v. MLW
ind.). MLWCarm. Bur. B 8,7,2 sanctum -achrisma datur venum. MLWChart. Nuremb.404 p. 247,7 cr-acrisma (car-carisma MLW
var. l.) ... a diocesano suscipietis episcopo.
saepe. d
de usu (
cf. MLWAlbert.
M. eccl. hier. 4,2 p. 639
a,8 episcopus ... utitur eo
(-e) fere in omni operatione hierarchica): α
spectat ad homines: MLWAmalar. bapt. 44 linitur caput eius
(baptizati) sacro -echrisme, unde sacerdotes et reges unctos esse novimus in veteri testamento. MLWCapit. reg. Franc. 302 p. 457,2 inunxit eum
(Karolum regem) Hincmarus archiepiscopus de -echrisme ... in fronte usque ad sinistram auriculam. MLWNicol. I. epist. 117,3 utrum ... diaconibus debeant, cum ordinantur, manus cr-iscrismatis liquore perungui. MLWPontif. Rom.-Germ. p. 100
b,51 mittat -achrisma in caput episcopi in modum crucis. MLWIoh. Canap. Adalb. 3 p. 6,10 (ed. J. Karwasińska. 1962) archiepiscopus ... dat sibi
(puero) confirmationem ... cr-iscrismatis (ch-chrismatis, kr-krismatis MLW
var. l.). MLWRituale Rhenaug. 48 p. 122,25 (Spicil. Friburg.
V. 1959) accipe cr-acrisma cum vasculo et infunde illud ... super aquam baptismatis. MLW
al. (v. MLW
ind.). MLWAlbert.
M. sacram. 63 p. 44,46 confirmo te -echrisme salutis. MLWeccl. hier. 4,1 p. 635
a,28 ‘de perficiendis ... in myro’, id est -echrisme, ... quia usus eius est in ordine, confirmatione et baptismo MLW
eqs. persaepe. apud Israelitas: MLWCarm. biblioth. 6,12,5 quoniam servat non chrysma salutis
Saul. MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 332 Synagoga ... -ischrismis in donis genus omne sacrans Aaronis MLW
eqs. v. et p. 551,63. de abusu: MLWLeg. Lang. p. 498
b,4 ut presbiter, qui sanctum -achrisma donaverit ad iudicium subvertendum, ... manum amittat. Ord. iud. Dei B VIII 3
f si per cr-acrisma bibitum ... peccatum tegere ... voluerit. MLWConc. Karol. 38,20. MLW
al. v. et p. 551,50. β
spectat ad res: MLWEpist. pont. Rom. sel. I 2 p. 34,6 quando sacras imagines ... pinguntur, prius a sacro cr-ecrisme unguntur. MLWConc. Karol. 56
B,24 christiana religio ... sacrosancto -echrisme ea
(altaria) perunguit. MLWThietm. chron. 7,72 mare demonibus cultum inmissis quatuor lapidibus sacro cr-ecrisme perunctis ... purgans
episcopus. MLWHonor. August. gemm. 1,163 per parietes ecclesiae crucem de -echrisme facit cum pollice MLW
eqs. MLW
al. 2 a
in imag.: MLWEkkeh. IV. bened. I 11,37 -echrisme de pingui fidei det
Christus corda perungui. MLWAlbert.
M. miss. 3,4,11 p. 87
b,16 tangit
Christus Deum, a quo sicut a fonte fluunt gratiarum -tachrismata, et ... nos, in quos profluunt ... charismata gratiarum. MLW
al. b
alleg.: MLWHonor. August. gemm. 3,83 -ischrismis ampulla est urna cum manna. MLWAlbert.
M. eccl. hier. 4,8 p. 662
a,5 per -achrisma significatur Christus (MLW
sim. 4,13 p. 674
b,14). MLW
al. c
meton.: α
consecratio unguenti sacri —
Chrisamweihe: MLWHonor. August. gemm. 3,85 ‘gloria in excelsis’ ad -achrisma cantatur. β
unctio, consignatio chrismalis —
Salbung, Bezeichnung mit Chrisam: de baptismate: MLWAmarc. serm. 1,124 (ed. K. Manitius. 1969) mori plures linquit sine cr-ecrismate
sacerdos malignus. de confirmatione: MLWAltfr. Liutg. 1,26 quos
(baptizatos) ... cum sancta -ischrismis inpositione confirmavit.
de consecratione episcopali: MLWCarm. de Cunone 102 novum scisma non imposuit tibi cr-acrisma. B
latius de materia -is: MLWNicol. I. epist. 99,94 quod in illorum
(Graecorum) patria -achrisma oriatur et ab illis per totum mundum tribuatur. MLW
fort. MLW
add. in nom. propr.: MLWCarm. Bur. B 123,6,9 cuius
(Antichristi) precessores ... stant in Monte C-isChrismatis (Cr-Crismatis
B). II
unguentum (medicum) —
(Heil-)Salbe: MLWPaul. Aegin. cur. 37 cr-acrisma (
3,5,5 χρῖσμα) ad cefaleam. III
charisma —
Gnadengabe (cf. MLWGloss. I 80,19 St.-S. 311, 45. MLW
al.): MLWSedul. Scot. carm. 2,28,20 -tachrismata laetitiae. 2,77,15 -tachrismata pacis.
cf. p. 522,18. Schmidt