lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

chrisma

nhd. bis lat. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
8
Verweise raus
1

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

chrisma n.

Bd. 2, Sp. 551
chrisma (cr-, -rys-), -atis n. (f.: MLWl. 9sqq.) (χρῖσμα) MLWscript.: kr-: MLWl. 72. car-: MLWl. 59. -sima: MLWMarian. chron. a. Chr. 1059 crisima. MLWform. MLWdecl. I.: MLWsing.: gen. -ae: Hildeg. Far. 103 (MGMer. V p. 195,5). MLWacc. -am: MLWl. 48.52. adde MLWConc. Merov. p. 180,6 cr-am (M). Hildeg. Far. 103 (MGMer. V p. 195,9). MLWabl. -a: MLWPontif. Rhen. sup. 357 cum cr-a (cod. m.1). MLWplur. sensu MLWsing.: MLWl. 24. p. 552,23. MLWal. I unguentum consecratum (ex oleo et balsamo confectum)ein (aus Öl und Balsam bereitetes) geweihtes Salböl, Chrisma, Chrisam (cf. MLWGloss. I 80,13 St.-S. cr-acrisma hcresamo. 81,13 cr-acrisma chrisamo. MLWal.): A strictius: 1 proprie: a de natura, virtute: MLWHraban. epist. 3 p. 385,33 de iv carismatibus aecclesiae, id est baptismo et -echrisme, corpore et sanguine Domini. MLWAgnell. lib. pont. 125 ut pontifex spiritum sanctum per ... unctionem cr-iscrismatis daret. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,41 quam (pestem paganitatis) ... in nobis abolevit -achrisma salutis. MLWFroum. carm. 10,6 pontificis manibus si spargit cr-tacrismata Christus MLWeqs. MLWHonor. August. gemm. 3,85 -achrisma atque oleum baptizandis quasi coelestes vestes ... praeparantur. MLWAlbert. M. sacram. 15 p. 11,80 -achrisma ..., quod est materia confirmationis, conficitur ex oleo et balsamo. saepe. adde: MLWAlbert. M. eccl. hier. 4,1 p. 635b,32 quaedam ... sacramentalis operatio ..., quae a pluribus dicitur -achrisma. v. et supra p. 521,65. b de confectione, consecratione: MLWTrad. Frising. 65 p. 93,1 (a. 774) v. feria ante pascha, in qua -achrisma conficitur. MLWPontif. Rhen. sup. 176 benedicis -achrisma his verbis: ‘MLWeqs.’ MLWOrdo Rom. ant. p. 51b, 27 omnia, quę sint necessaria ad consecrationem -ischrismis MLWeqs. MLWBebo ad Heinr. 1 p. 493,31 ad benedicenda cr-iscrismatis ole ique sacramenta duodenos cooperatores ... habuit papa (MLWAlbert. M. eccl. hier. 4,1 p. 636b,44 oleum ... sanctum et infirmorum consecrantur simul sub -echrisme. MLWal. v. et MLWl. 25). MLWAnnalista Saxo MLWa. 1105 p. 739,59 cr-acrisma eorumdem (pseudoepiscoporum) ... adnichilatum est. MLWAlbert. M. eccl. hier. 4,2 p. 639a,2sq. ponit -achrisma consecrandum episcopus super altare et -achrisma erat velatum duodecim alis. persaepe. v. et MLWl. 27. p. 553,61. adde: MLWEpist. var. III 22 p. 175,4 garrientes inquirunt Graeci, quare -achrisma nostrum ... ex aqua fluminis conficiamus. MLWGreg. VII. registr. 8,1 p. 511,17 quod ... vestra ecclesia (sc. Armenica) non ex balsamo ... -achrisma, sed ex butyro conficiat. c de distributione, repositione: MLWForm. Marculfi 1,1 p. 39,22 episcopus ... sanctam cr-amcrismam (sancta -achrisma MLWsim. MLWvar. l.) ... sine pretium concedat. MLWCapit. reg. Franc. 78,17 ut presbiteri sub sigillo custodiant cr-acrisma et nulli sub praetextu medicinae vel maleficii donare praesumant MLWeqs. 81,17 unam ampullam ad -amchrismam, alteram ad oleum ad cathecuminos inunguendum MLWeqs. MLWGerh. August. Udalr. I 4 p. 392,21 ad sacrarium venit episcopus -achrisma ... clericis dispensandum. MLWChron. Cosmae app. II p. 254,14 -achrisma baptizandi ... episcopus ... abnegare si presumpserit. MLWCatal. thes. Germ. I 6,13 (Mittelalterl. Schatzverz. I. 1967) ampulle v ad cr-acrisma ex argento. MLWal. (v. MLWind.). MLWCarm. Bur. B 8,7,2 sanctum -achrisma datur venum. MLWChart. Nuremb.404 p. 247,7 cr-acrisma (car-carisma MLWvar. l.) ... a diocesano suscipietis episcopo. saepe. d de usu (cf. MLWAlbert. M. eccl. hier. 4,2 p. 639a,8 episcopus ... utitur eo (-e) fere in omni operatione hierarchica): α spectat ad homines: MLWAmalar. bapt. 44 linitur caput eius (baptizati) sacro -echrisme, unde sacerdotes et reges unctos esse novimus in veteri testamento. MLWCapit. reg. Franc. 302 p. 457,2 inunxit eum (Karolum regem) Hincmarus archiepiscopus de -echrisme ... in fronte usque ad sinistram auriculam. MLWNicol. I. epist. 117,3 utrum ... diaconibus debeant, cum ordinantur, manus cr-iscrismatis liquore perungui. MLWPontif. Rom.-Germ. p. 100b,51 mittat -achrisma in caput episcopi in modum crucis. MLWIoh. Canap. Adalb. 3 p. 6,10 (ed. J. Karwasińska. 1962) archiepiscopus ... dat sibi (puero) confirmationem ... cr-iscrismatis (ch-chrismatis, kr-krismatis MLWvar. l.). MLWRituale Rhenaug. 48 p. 122,25 (Spicil. Friburg. V. 1959) accipe cr-acrisma cum vasculo et infunde illud ... super aquam baptismatis. MLWal. (v. MLWind.). MLWAlbert. M. sacram. 63 p. 44,46 confirmo te -echrisme salutis. MLWeccl. hier. 4,1 p. 635a,28 ‘de perficiendis ... in myro’, id est -echrisme, ... quia usus eius est in ordine, confirmatione et baptismo MLWeqs. persaepe. apud Israelitas: MLWCarm. biblioth. 6,12,5 quoniam servat non chrysma salutis Saul. MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 332 Synagoga ... -ischrismis in donis genus omne sacrans Aaronis MLWeqs. v. et p. 551,63. de abusu: MLWLeg. Lang. p. 498b,4 ut presbiter, qui sanctum -achrisma donaverit ad iudicium subvertendum, ... manum amittat. Ord. iud. Dei B VIII 3f si per cr-acrisma bibitum ... peccatum tegere ... voluerit. MLWConc. Karol. 38,20. MLWal. v. et p. 551,50. β spectat ad res: MLWEpist. pont. Rom. sel. I 2 p. 34,6 quando sacras imagines ... pinguntur, prius a sacro cr-ecrisme unguntur. MLWConc. Karol. 56B,24 christiana religio ... sacrosancto -echrisme ea (altaria) perunguit. MLWThietm. chron. 7,72 mare demonibus cultum inmissis quatuor lapidibus sacro cr-ecrisme perunctis ... purgans episcopus. MLWHonor. August. gemm. 1,163 per parietes ecclesiae crucem de -echrisme facit cum pollice MLWeqs. MLWal. 2 a in imag.: MLWEkkeh. IV. bened. I 11,37 -echrisme de pingui fidei det Christus corda perungui. MLWAlbert. M. miss. 3,4,11 p. 87b,16 tangit Christus Deum, a quo sicut a fonte fluunt gratiarum -tachrismata, et ... nos, in quos profluunt ... charismata gratiarum. MLWal. b alleg.: MLWHonor. August. gemm. 3,83 -ischrismis ampulla est urna cum manna. MLWAlbert. M. eccl. hier. 4,8 p. 662a,5 per -achrisma significatur Christus (MLWsim. 4,13 p. 674b,14). MLWal. c meton.: α consecratio unguenti sacriChrisamweihe: MLWHonor. August. gemm. 3,85 ‘gloria in excelsis’ ad -achrisma cantatur. β unctio, consignatio chrismalisSalbung, Bezeichnung mit Chrisam: de baptismate: MLWAmarc. serm. 1,124 (ed. K. Manitius. 1969) mori plures linquit sine cr-ecrismate sacerdos malignus. de confirmatione: MLWAltfr. Liutg. 1,26 quos (baptizatos) ... cum sancta -ischrismis inpositione confirmavit. de consecratione episcopali: MLWCarm. de Cunone 102 novum scisma non imposuit tibi cr-acrisma. B latius de materia -is: MLWNicol. I. epist. 99,94 quod in illorum (Graecorum) patria -achrisma oriatur et ab illis per totum mundum tribuatur. MLWfort. MLWadd. in nom. propr.: MLWCarm. Bur. B 123,6,9 cuius (Antichristi) precessores ... stant in Monte C-isChrismatis (Cr-Crismatis B). II unguentum (medicum)(Heil-)Salbe: MLWPaul. Aegin. cur. 37 cr-acrisma (3,5,5 χρῖσμα) ad cefaleam. III charismaGnadengabe (cf. MLWGloss. I 80,19 St.-S. 311, 45. MLWal.): MLWSedul. Scot. carm. 2,28,20 -tachrismata laetitiae. 2,77,15 -tachrismata pacis. cf. p. 522,18. Schmidt
6879 Zeichen · 461 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Chrisma

    Etym. Wb. des Deutschen (Pfeifer)

    Chrisam m. n., Chrisma n. ‘geweihtes Salböl’, ahd. kris(a)mo, kres(a)mo m. (8. Jh.), mhd. kris(e)me, kres(e)me, krisem, …

  2. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Chrisma

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Chrisma , Salboel, mit Balsam vermischtes Olivenöl, von den Bischöfen an jedem grünen Donnerstag geweiht und zum Gebrauc…

  3. Latein
    chrisman.

    Mittellateinisches Wb.

    chrisma (cr-, -rys-) , -atis n. (f.: l. 9sqq.) ( χρῖσμα) script. : kr-: l. 72. car-: l. 59. -sima: Marian. chron. a. Chr…

Verweisungsnetz

11 Knoten, 7 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 7 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit chrisma

8 Bildungen · 8 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

chrisma‑ als Erstglied (8 von 8)

Chrismageld

Meyers

chrisma·geld

Chrismageld ( Chrismales denarii ), das Geld, das die Priester dem Bischofe für von ihm empfangenes Chrisma zu entrichten haben.

Chrismāle

Meyers

Chrismāle (griech.), ein weißes Tuch, das dem Getauften, Gefirmten etc. um die Stirn gebunden wird, damit das Salböl nicht herabfließe.

chrismalis

MLW

chrisma·lis

chrismalis (cr-) , -e . neutr. -al (subst.): l. 67. 1 adi. : a ad confectionem vel conservationem chrismatis destinatus — für die Bereitung …

Chrismarĭum

Meyers

Chrismarĭum ( Chrismatarium , lat.), Gefäß für das Chrisma; Reliquienkästchen; auch der Ort, wo die Firmung vollzogen wird.

chrismatarius

MLW

* chrismatarius (cr-) , -a, -um . 1 adi.: ad chrisma conservandum aptus — zur Aufbewahrung des Chrisams bestimmt , Chrisam- : Agnell. lib. p…

chrismatio

MLW

chrisma·tio

* chrismatio (cr-) , -onis f. consecratio, consignatio chrismalis — Weihe, Bezeichnung mit Chrisam : Vita Poppon. 22 p. 307,13 pro ... conse…

chrismato

MLW

* chrismato (cresmeto) , -are chrismatare . chrismate ungere, consignare — mit Chrisam salben, bezeichnen : Dipl. Karoli M. 118 p. 165,36 si…