catholicus, -a, -um. (καθολικός)
MLW
script.: ka-: MLW
l. 67. 69. saepe. cha-: MLW
l. 25. p. 380,37. MLW
al. -to-: MLW
l. 25. p. 381,29. saepe. -tto-: MLWNadda Cyriac. I prol. 45. -log(us): MLWGloss. I 72,19 St.-S. MLW
cod. MLW
c. -iqu(us): MLW
l. 35. karolicos:
p. 381,30. MLW
form. nom. MLW
acc. MLW
sg. -os, -on:
p. 381,27.30. MLW
superl.: p. 380,1. 381,48. MLW
metr.: cā-:
saepe, MLW
e. g. p. 380,18. -thō-: MLWTit. metr. I 1,12,13. MLWEugen. Vulg. calend. 114 (MLWAnalBoll. 84. p. 364). I
sensu christiano: A
strictius MLW
i. q. christianus, orthodoxus —
christlich, katholisch, orthodox: 1
spectat ad universalitatem MLW
i. q. christianitatis communis, omnes christianos amplectens —
der Christenheit gemeinsam, alle Christen umfassend (cf. MLWGloss. I 73,19 St.-S. -uscatholicus universalis vel chirliher. II 522,15 -ocatholico gemeinsam. IV 5,41 -uscatholicus allicher kilaupfto. MLW
al.): MLWLiber diurn. 73 p. 73,15 contra -amcatholicam fidem et orthodoxam religionem (MLWLex Sal. Pipp. prol. 1 gens Francorum ... ad -amcatholicam [ cato-catolicus, cha-chatholicus MLW
var. l.]
f. conversa. MLWConc. Karol. 23 p. 204,16 si non ex ... herese reversus fuerit in veram et -amcatholicam ...
f. MLWRod. Camer. Lietb. prol. p. 841,3 ea fides ..., quod eius cultus per omnis mundi terminos emanavit, -acatholica vel universa vocatur.
persaepe). MLWForm. Marculfi 2,17 p. 88,9 expers aecclesiae cato-aecatolicae (cath-catholicae
A 2.3) communionem et pacis. MLWConc. Karol. 3
B,15 p. 28,3 status sanctae -aecatholicae atque ... apostolicae ecclesiae (MLWOrd. coron. imp. 14,14 p. 40,1 -amcatholicam et apostolicam unam esse veram ecclesiam.
saepe. v. et vol. I. p. 764,27sqq.). MLWDipl. Pipp. 16 p. 23,1 pro statu ecclesię ... populoque -ocatholico (MLWForm. Flav. 43 p. 481,26 -quocatholiquo). MLWChart. Bund. 17 p. 22,6 a cunctorum -orumcatholicorum fidelium consortio extraneus. MLWMeginh. Fuld. Alex. praef. quomodo ... ad veram et -amcatholicam christianam religionem se converterint
Saxones. MLWDipl. Heinr. II. 64 p. 79,22 -acatholica totius orbis terrarum ecclesia.
persaepe. de ecclesiis patriarcharum: MLWConc. Karol. 44
A p. 487,22 oeconomum ... -aecatholicae et magnae ecclesiae sanctae Sophiae. MLWNicol. I. epist. 84 p. 442,12 qui -ascatholicas Alexandrinorum, Antiochenorum vel Hierosolymorum gubernatis ecclesias. 2
spectat ad confessionem, doctrinam sim.: a
de hominibus: α
fidei christianae adhaerens, fide christiana commotus, pius —
dem christlichen Glauben anhängend, christlich gesonnen, fromm: MLWForm. Wisig. 10 -acatholica mens. MLWAldh. virg. I 2 p. 230,2 -ascatholicas Christi bernaculas. MLWWillib. Bonif. praef. p. 2,27 petentibus relegiosis ac -iscatholicis viris. MLWDipl. Ludow. Germ. 63 quę
(possessiones) ... a -iscatholicis viris ... collatę fuerint monasterio. MLWEpist. Teg. I 34 tutori Dei ęcclesie, -ocatholico pastori. MLWBerth. (?) annal. praef. p. 267,21 orator vere -uscatholicus. MLWCosmas chron. prol. p. 4,2 a temporibus ... primi ducis -icatholici.
saepe. MLW
c. sensu probitatis: Trad. Mar. MLWRatisb.116 p. 210,1 (QuellErörtBayerGesch. I. 1856; MLWs. XII.MLW
ex.) septem testibus, -iscatholicis viris, ... iurantibus
(cf. notam MLW
ed.). β
fidem rectam professus —
den rechten Glauben bekennend: MLWSteph. Edd. Wilfr. 12 -icatholici episcopi (MLWPaul. Diac. Lang. 4,42 per omnes civitates ... duo episcopi erant, unus -uscatholicus et alter Arrianus. MLWAlex. Min. apoc. 9 p. 141,26. MLW
al.). MLWConc. Karol. 22
C,15 si
gyrovagi sint -icatholici an non. MLWVita Sev. Col. 2 convenientibus ad ... concilium ... -iscatholicis et orthodoxis ... doctoribus. MLW
al. de patribus, auctoribus orthodoxis approbatis: MLWEpist. var. III 3 p. 134,30 -oscatholicos ecclesiae doctores (MLWHincm. ord. pal. 4. MLW
al.). MLWHraban. epist. 23 de ... fontibus -orumcatholicorum expositorum. MLWConc. Karol. 57
C,6 p. 780,1 de -orumcatholicorum patrum dogmatibus tracta
res (MLWBerno epist. 29 p. 65,5 [ed.
F.-J. Schmale. 1961] Athanasius ... k-iskatholicis patribus consentiens. MLW
al.). MLWRuotg. Brun. 4 p. 5,16 qui
(Prudentius) ... est et fide intentioneque -uscatholicus. MLWOtto Frising. chron. 1 prol. p. 6,25 k-ikatholici ... scriptores. MLW
al. γ
in titulo regum vel imperatorum i. qui fidem christianam defendit, ‘christianissimus’ —
den christlichen Glauben schützend, ‘allerchristlichster’: MLWTheod. Trev. transl. Celsi 10 imperator ... -issimuscatholicissimus, mundialis aulae rector. MLWDipl. Heinr. III. 30 pius et per omnia -uscatholicus Chuonradus ... imperator. MLWWipo gest. prol. p. 7,6 nostri -icatholici reges, verae fidei defensores. MLWChart. Solod. 235 p. 132,19 regnante -ocatholico ... imperatore Friderico. MLWDipl. Karoli
M. 277 p. 412,27 (spur. MLWs. XII.MLW
ex.) Carolus ..., serenissimus, -uscatholicus, pacificus augustus. b
de rebus: α
fidei christianae conveniens vel proprius —
dem christlichen Glauben angemessen, entsprechend, eigen: MLWLiber diurn. 76 p. 81,13 facere ... contra -amcatholicam legem. MLWLex Sal. Pipp. prol. 3 Chlodovicus ... recepit -umcatholicum baptismum. MLWChart. Fuld. B 529 p. 511,14 in ... doctrina -acatholica. MLWHraban. epist. 3 p. 386,24 in omnibus ... -amcatholicam imitatus sum veritatem (MLWOtto Frising. chron. 8,22 p. 426,2 -aecatholicae veritatis normam. MLW
al.). MLWTrad. Frising. 1487
e omnes k-ęk-ętholicus regulę militantes.
saepe. β
fidei christianae plenus, christiana fide effectus —
vom christlichen Glauben erfüllt, durch den christlichen Glauben bewirkt: MLWBeda ad Plegu. 16 fideli et -acatholica voce profiteri. MLWWalahfr. carm. 1,28 ut pia -iscatholicis firmetur regula factis. MLWFlor. Lugd. carm. 5,187 -ocatholico resplendet flore libellus. MLWCapit. reg. Franc. 276,4 p. 340,30 per ... -amcatholicam praedicationem ... conversi. MLW
al. γ
fidem christianam fovens —
dem christlichen Glauben förderlich: MLWConc. Karol. 33
B p. 242,21 in ... ecclesiasticis vel -iscatholicis utilitatibus. δ
sensu christiano atque orthodoxo conscriptus —
im christlichen und rechtgläubigen Sinn verfaßt: MLWAldh. ad Acirc. 3 p. 73,19 -acatholica praecessorum monimenta. MLWConc. Karol. 19
E p. 151,5 -ascatholicas sancti Augustini sententias. MLWBerno epist. 6 p. 26,10 (ed.
F.-J. Schmale. 1961) qui
(libri Cassiani) -icatholici ... praedicantur. MLW
al. ε
de sacra scriptura MLW
i. q. ad omnes christianos destinatus —
für alle Christen bestimmt: MLWBeda hist. eccl. 5,24 p. 358,26
scripsi in Epistulas vii -ascatholicas libros singulos. MLWEpist. var. III 33 p. 202,19 Hieronimus ... bis in -iscatholicis libris laborasse videtur. B
latius MLW
i. q. ecclesiasticus, canonicus —
kirchlich, kanonisch: 1
de hominibus MLW
i. q. ecclesiastice vel canonice approbatus, secundum canones ordinatus —
kirchlich oder kanonisch bestätigt, anerkannt, kanonisch eingesetzt: a
de episcopis: MLWChart. march. Misn. II 8 p. 8,31 (a. 1106) a quovis chato-ochatolico ... antistite ... sacramenta suscipiant. MLWChart. Solod. 91MLW
med. ordinationes ... a diocesano suscipiatis ..., si quidem -uscatholicus fuerit. MLWChart. Carniol. II 27 p. 18, 26 -umcatholicum adire antistitem gratiam ... apostolice sedis habentem. MLWChart. Salem. 31 p. 49,33 Constantiensis episcopus -uscatholicus. MLW
al. b
de papis: MLWOtto Mor. hist. p. 98,5 quis ipsorum
(paparum litigantium) magis foret -uscatholicus MLW
eqs. Const. I 223,1 Pascalem ... in papam et patrem -umcatholicum ... recepimus (249,1 imperator et ... imperatrix ... Alexandrum in -umcatholicum et universalem p. recipient et ei ... reverentiam exibebunt, sicut k-ikatholici sui antecessores suis -iscatholicis antecessoribus exibuerunt. MLW
ibid. MLW
al.). c
de imperatoribus, imperatricibus: l. 46. 2
de rebus: a
ecclesiastice vel canonice institutus —
kirchlich oder kanonisch festgesetzt, vorgeschrieben: MLWBeda hist. eccl. 5,24 p. 356,11 monachos ad -umcatholicum pascha ... correxit (MLWAgius comput. 5,3. MLW
al.). MLWCapit. reg. Franc. 22,70 ut
presbyteri ... baptisma -umcatholicum observent. MLWEpist. Hann. 7 p. 26,3 memineris te in -acatholica ... papę obędientia ordinatum. MLWGunth. Par. (?) orat. 1,2 p. 106
C -acatholica oratio est regularis MLW
eqs. b
ab ecclesia (Romana) proveniens, ad ecclesiam pertinens —
von der (römischen) Kirche ausgehend, zur Kirche gehörend: MLWChart. episc. Hild. I 65 p. 61, 18 (a. 1020/22) cunctis -ęcatholicę institutionis gubernatoribus. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1075 p. 277,31 -aecatholicae et apostolicae animadversionis securibus ... expurgare. MLW
al. c
ecclesiae debitus —
der Kirche geschuldet: MLWChart. Stir. I 58 p. 67,2 (c. 1050) iustam et -amcatholicam decimationem prediorum
(cf. D. Lindner, MLW
ZRGKan. 77. 1960. p. 292). II herba -acatholica MLW
i. q. laureola —
Seidelbast (Daphne mezereum L., cf. MLW
Marzell, Wb. dt. Pflanzennam. II. p. 29sq.): MLWDyasc. p. 134
a herbe -ecatholice, id est alipiados ..., libras iii. MLWAlphita I p. 273,44 laureola, herba -acatholica idem (II p. 4,9). II p. 95,10. p. 128, 37sq. oleum -umcatholicum MLWi. oleum herbe -ecatholice.
laureola conditus —
mit Seidelbast versetzt: MLWDyasc. p. 134
a oleum -umcatholicum valde bonum ad arteticos.
v. et MLW
l. 68. MLW
subst.: I
masc.: A
qui christianitati attinet, christianus (pius) —
Angehöriger der Christenheit, (frommer) Christ, Katholik: 1
strictius: a
in univ.: MLWLiber diurn. 74 p. 75,8 de baptizandis consignandisque -iscatholicis. MLWConc. Karol. 19
D p. 141,2 a consortio -orumcatholicorum ... eliminare. 44
B,76 vere -uscatholicus. MLWDipl. Karoli
M. 234 p. 323,27 (spur. MLWs. X.) ut ... indictum ... ab omnibus -iscatholicis diligentius observetur. MLWGreg. VII. registr. 2,54 p. 198,39 universis -iscatholicis Placentinę ecclesię salutem. MLWCosmas chron. 1,13 p. 29,6
dux ut -uscatholicus bonus misericordia ... motus.
saepe. de confessoribus: MLWMetell. Quir. 9
a,10 urbe foroque ... -icatholici trahuntur ante diu metallis mancipati. b
qui rectam fidem professus est —
Bekenner des rechten Glaubens: MLWPaul. Diac. Lang. 4,42 nos autem -icatholici Patrem et Filium et Spiritum ... unum ... confitemur. MLWGodesc. Saxo fragm. p. 25,16 qui nolunt cum ... haereticis ... habere societatem, credant ... cum -iscatholicis -icatholici ... trinam deitatem. p. 31,23 -icatholici, veri videlicet christiani. MLWCaes. Heist. hom. exc. 210 heretici ... -oscatholicos impediunt, ne in fide proficiant. MLW
al. de patribus, auctoribus orthodoxis approbatis: MLWAldh. virg. I 8 p. 236,10 quidam -orumcatholicorum (
item de Hieronymo: MLWCaes. Heist. hom. exc. 290 verba -icatholici catholice intelligenda sunt). MLWGodesc. Saxo
theol. 1 p. 90,13 quae a sancto Augustino ... sunt rite prolata ... et a ceteris cunctis -iscatholicis Latinis. MLW
al. 2
latius i. qui secundum canones ordinatus est —
ein kanonisch Eingesetzter: Const. I 393,3 (a. 1095) si tunc pro -iscatholicis habebantur
episcopi in aecclesia, talium ordinationes ... sustinemus. B
in ecclesiis orientalibus MLW
i. q. Καθολικός —
Katholikos, Erzbischof (cf. MLW
LThK. VI. 21961. p. 72sq.): MLWOtto Frising. chron. 7,32 quem
(Armeniorum metropolitanum) ipsi k-onkatholicon, id est universalem, ... vocant
(de eodem: MLWSicard. chron. MLWa. 1190 cato-uscatolicus [ cath-catholicus, kath-katholicus MLW
var. l.] Armeniensis. MLWAlbert. Mil. chron. 169 p. 650,6 karolicos. MLWSalimb. chron. p. 24,25 Armeno -ocatholico. MLW
al.). MLWBurch. Sion. descr. 13,9 p. 91,16 Armeniorum ... summus prelatus et Georgianorum -uscatholicus appellatur. II
fem.: A
ecclesia —
Kirche: MLWErmenr. ad Grim. 36 p. 575,42 hec ... super figura -aecatholicae de eadem insula
(sc. Hibernia) typicavimus. MLWHartw. Emm. 40 -acatholica quę docuit, ex sacris scriptis astruit
episcopus. MLWHumb. Sim. 2,27 p. 173,36 in sacramentis -aecatholicae. B
laureola —
Seidelbast (cf. p. 380,64): MLWGloss. III 533,34 St.-S. alipiades, herba angelica, laureola, cato-acatolica (herba cathoca
a), cigelinde. III
neutr.: sententia rectae fidei —
rechtgläubige Aussage: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 449,7 ut numquam canatur ... ‘trinitatem adorantes’ aut quid aliud -umcatholicum.