canna, -ae
f. (κάννα)
MLW
script. ka-: MLW
l. 47.49. p. 168,20.30. 169,47.59. ?MLW
form. MLW
abl. MLW
sg. -o: MLW
l. 64. I
de planta: A
gener. MLW
i. q. arundo, calamus, arundinetum —
Schilf, (Schilf-)Rohr, Röhricht (cf. MLWGloss. III 469,10 St.-S. arundo idem -acanna rora. 489,14 k-akanna rorra. 540,22 -acanna [cauma
a] ror.
saepe): 1
strictius: a
proprie: α
in univ.: MLWAethicus Ister 67 p. 49,6 desuper k-akanna arundinea tecta contignatia. MLWEgbert. fec. rat. 1,1629 cantabunt carmina -ęcannę
(cf. Schol. Pers. 1,119). MLWDyasc. p. 53
b -acanna est sicut triticum ascendens MLW
eqs. MLWOtto Frising. gest. 1,32 p. 50,15 vilissima ..., id est ex -iscannis tantum, ... habitacula. MLWAlbert.
M. veget. 1,170 quaedam
plantae habent nodos ... sicut -aecannae omnes. 6,323 -aecannae ... sunt multarum specierum, sed in India ... magnae sunt ita, quod fiunt inde naves MLW
eqs. MLW
al. v. et p. 168,13.58.172, 30. MLW
fort. MLW
add.: MLWHariulf. Arnulf. 2,24 duas partes decimae totius annonae, lini et -aecannae
(an cannabae MLW
leg.?), ... contulerunt. β
pharm.: MLWAesculapius 12 radices -aecannae ... colliges mense Augusto (MLWBrunus Long. chirurg. 1,13 p. 111
C). MLWFragm. mul. VI p. 604,32 f〈um〉igacio ... sic est: -acanna
(cod., canion MLW
ed.), calamus et carbones molles esse debe〈n〉t MLW
eqs. MLWAntidot. Glasg. p. 153,42 seminis -ecanne. MLWWilh. Cong. chirurg. 1513 balneum particulare de -ocanno, plantagine MLW
eqs. MLW
al. b
per compar.: v. p. 169,1.38.63. 2
latius MLW
i. q. (arundineus) caulis, culmus, festuca —
(röhrenförmiger) Stiel, Stengel, Schaft, Halm: MLWHugeb. Willib. 4 p. 101,8 tollit unam -amcannam, que fuit concava et habuit imum, illam replevit de petre oleo. MLWAntidot. Glasg. p. 117,7
antidotum -ascannas filicis strait. MLWMarc. Graec. ign. 2 r(ecipit) ... medullae -aecannae ferulae (MLWBrunus Long. chirurg. 1,15 p. 113
C). MLWAlbert.
M. animal. 3,50 crescit ex hoc
(ramulo grani ordei) -acanna calami magna. MLWveget.
[] 6,20 haec
(arbor) ... -amcannam habet pro stipite. MLW
al. in nom. propr.: MLWAnselm. Gembl. chron. MLWa. 1131 Hugo C-aCanna Avenae. B
spec.: 1 -acanna (mellis) MLW
i. q. saccharon —
Zuckerrohr (Saccharum officinarum L., cf. E. v. Lippmann, Geschichte des Zuckers. 21929. p. 206.285): MLWEpist. Worm. I 65 p. 110,20 crescit -acanna in similitudinem ferulę et habet medullam de albo melle. MLWConstant. Afric. theor. 5,29 p. 22a
r -acanna mellis ... valet asperitati pulmonis. MLWBernh. Prov. comm. 7,2 p. 295,33 que
(humiditas) est in radice -ecanne mellis, non est bona. MLWThietm. peregr. 11,28 -acanna mellis, unde zucarum conficitur. MLWAlbert.
M. veget. 1,142 fructus est ... inter corticem inclusus, sicut est in -acanna mellis, quae fert zucarum. MLWBurch. Sion. descr. 12,2 -ecanne mellis ... sunt similes -iscannis communibus. MLW
al. cf. *canamella. 2
arundo Indica —
Bambus (Bambusa arundinacea Retz): MLWFrutolf. chron. p. 73,19 in ... ripa erant -aecannae altae sexaginta pedibus ..., ex quibus fiebant tabulae ad faciendas casas. p. 73,32 in naviculis rotundis de -acanna factis. MLW
al. cf. p. 167,55. 3
cicuta —
Echter Schierling (Conium maculatum L., cf. MLW
Marzell, Wb. dt. Pflanzennam. I. p. 1119): MLWGloss. III 49,9 St.-S. -acanna schernig. V 42,34 cicuta, coniza vel k-akanna scierlinc. MLW
ibid. MLW
al. 4
per confusionem ut vid. MLW
i. q. alcanna, cyprus —
Hennastrauch (Lawsonia inermis L.): MLWAlbert.
M. veget. 1,154 aliud
genus plantarum est sicut -aecannae arundinum magnarum
(v. notam MLW
ed.). II
de rebus ex -is confectis: A
calamus scriptorius, penna scriptoria —
Schreibrohr, -feder (cf. MLW
Wattenbach, Schriftwesen. p. 222sqq.): MLWMilo carm. 1,6,3,433 caram claustris concludito -amcannam (MLWHucbald. carm. 2,97). MLWMappae Clavic. 35 ungue ... -amcannam liquido alumine MLW
eqs. MLWWaldr. carm. 2,1,17 vera manent ..., quę scribit k-akanna poetae. MLW
al. in imag.: MLWHeiric. Germ. I 6,289 qualiter ad vitam ... subiit, liquida percurrere -acanna. B
pertica mensorum —
Meßrute, -stab: 1
proprie: MLWAnon. geom. I 4,14 -acanna, cum qua mensuratur. MLWRyccard. chron. MLWa. 1232 p. 179,6 (epist. Frid. II.) sub eisdem ponderibus et ... sub eisdem -iscannis, quas ... curia nostra dederit, vendere ... merces. MLWActa imp. Winkelm. I 818 p. 635,34 de hiis, qui -ascannas ... minuerunt. MLW
al. 2
meton. MLW
i. q. mensura quaedam longitudinis —
ein Längenmaß, ‘Rute’ (cf. A. Schaube, Handelsgeschichte der romanischen Völker. 1906. p. 814sqq.): a
spectat ad agros, spatia sim.: MLWGreg. Cat. chron. II p. 28,25 sq. res ... habentes in longitudine -ascannas xx et in latitudine ... -ascannas x ad -amcannam pedum x legitimi cubitalis. MLWActa imp. Winkelm. I 1005 p. 774,30 in pede -ascannas quinque et desuper erina a cantone muri -ascannas quinque. MLWChart. Basil. C II 103 que
(ecclesia) ... distet ad spacium ... centum -arumcannarum. MLW
al. b
spectat ad pannos: MLWBernh. Mar. annal. MLWa. 1174 p. 265,34 vendebatur ... -acanna scherlatti libris v. MLWIordan. Ruff. equ. 7 p. 107,7 -acanna una panni ... canapacii. C
baculus arundineus —
Rohrstock: MLWGisleb. Eln. inc. prol. 16 vertex exili -acanna contunditur. MLWSalimb. chron. p. 510,23 cum una -acanna, id est cum baculo arundineo. D
avena —
(Rohr-)Flöte (
cf. MLWGloss. III 665,35 St.-S. -acanna ... suegili dicitur): MLWAlcuin. carm. 1,1270 Davidis ... alios
(ministros) fecit concinnere -acanna, qui ... resonent ... hymnos. MLWAlbert.
M. animal. 9,9 si mulier in ... -acanna ... aut fistula sufflet. E
canaliculus arundineus —
Schilfröhrchen (huc spectare possunt nonnulla exempla infra allata, MLW
e. g. p. 169,35): MLWWilh. Salic. chirurg. 1,21 p. 310
G excipiatur lignum ... de -acanna ... et ... imponatur -aecannae extremitas una ori ... et tunc inmittatur per -aecannae foramen ferrum. MLW
ibid. MLW
al. F
scapus (sagittae) —
(Pfeil-)Schaft: MLWWilh. Salic. chirurg. 2,3 p. 328
H conare ponere in -acanna sagittae tentam ... et imprime uncum in foramine -aecannae MLW
eqs. MLW
ibid. MLW
al. G
theca calamaria —
Federbehälter: MLWGloss. I 24,22 St.-S. arundine raore, -acanna (-aecannae
a) fedarfotar. 25,22. III
de rebus -arum similibus: A
fistula —
Röhre: 1
anat.: a
de viis spiritus, cibi, potus: α -acanna (pulmonis, vocis MLW
sim.) MLW
i. q. gurgulio, arteria —
Luftröhre, Trachea: MLWMatth. Platear. gloss. p. 376
F -ascannas pectoris et pulmonis emundat
antidotum. MLWPs. Galen. anat. 3 p. 172
A intrinseca ... iv
membra, epiglottis, gula, -acanna, intestina. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 92,3 -acanna ... gruum. MLWAlbert.
M. animal. 1,419 unus
canalis est in anteriori colli et ille vocatur -acanna vocis (
p. 492a,
6 λάρυγξ). 1,421
[] haec
(trachea arteria) ... -acanna vocatur ... propter -aecannae similitudinem. 1,540 inferior ... pars -aecannae, quae ad pulmonem pertingit. 1,547 dispositio -aecannae (
p. 495b,
16 ἡ ἀρτηρία) et pulmonis: ... -acanna ... est via hanhelitus. 13,5 nulla via ex -acanna (
p. 664b,
11 τοῦ πλεύμονος) procedit ad ventrem. 24,14 spirat
delfinus ... per -amcannam fistularem (
p. 537b,
1 τὸν αὐλόν). MLWveget. 6,126 succus eius
(liquiriciae) lenit -amcannam. MLWWilh. Salic. chirurg. 4,1 p. 23,24 continuatur
ysophagus versus gulam cum -acanna pulmonis vel trachea arteria.
saepe. v. et MLW
l. 13 et vol. I. p. 988,2.7. remissius: MLWSedul. Scot. carm. 2,55,11 piceus rivus per -amcannam gutturis exit. MLWEkkeh. IV. bened. I 20,145 dent ... volucres modulamina -iscannis.
bronchion —
Luftröhrenast, Bronchie: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 91,29sq. -acanna ... pulmonis ... dividitur in duas minores -ascannas. MLWAlbert.
M. animal. 1,541 istae -aecannae ... perveniunt in multa ramificatae ad diversas partes pulmonis. β -acanna stomachi MLW
i. q. gula —
Speiseröhre (Oesophagus): MLWWilh. Salic. chirurg. 2,7 p. 331
D propter viam et -amcannam stomachi, quae meri vocatur aut aesophagus, quae -aecannae in gula locatae sunt manifestę (
cf. 4,1 p. 23,21). 4,1 p. 24,9 super istas
(stomachi et pulmonis) -ascannas ordinati sunt nervi. MLW
ibid. MLW
al. v. et p. 168,68. b
de ossibus MLW
i. q. os fistulatum cruris —
Röhrenknochen des Unterschenkels (cf. J. Hyrtl, Onomatologia anatomica. 1880. p. 440.581): MLWAlbert.
M. animal. 1,352 tertia ... corda ..., quae est a silvestri duarum extremitatum, quae in -aecannae domestica parte existunt, et inter duas descendit -ascannas.
os surae —
Wadenbein (Fibula): MLWAlbert.
M. animal. 1, 352 qui
(musculus) oritur a capite -aecannae. 1,418 silvestris
ramus super -amcannam extenditur sive harundinem minorem.
v. et MLW
l. 25. c
de parte pennae MLW
i. q. caulis (pennae) —
(Feder-)Kiel: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 94,24 quoniam inter cannulas plumarum et inter -ascannas pennarum sunt intervalla spatiosa. 3 p. 45,31 -acanna de penna anseris. MLWAlbert.
M. animal. 4,69 in alis pennatorum sunt -aecannae (
cf. p. 532a,
25 καυλόν) pennarum. MLW
al. 2
medic. MLW
i. q. fistula parva, canaliculus —
Röhrchen, Kanüle: MLWRecept. Sangall. II 25 fac pulvis et ex eo per -acanna in nares insuffla. MLWTract. de chirurg. 201 -acanna subtilissima intus posita. MLWRoger. Salern. chirurg. 1,717sq. instrumentum concavum factum in modum -ecanne: ... per ipsam ... -amcannam ferream ... ferrum ... mittatur. MLW
al. 3
mus. MLW
i. q. fistula organi —
Orgelpfeife: MLWAeg. Zam. mus. 15 p. 388
b instrumento ex multis composito fistulis sive -iscannis (MLWHier. Mor. mus. 18 p. 150,27 proportiones -arumcannarum sive fistularum plumbearum ... in organis). B
vas —
Gefäß: 1
eccl. MLW
i. q. ampulla in missa usurpata —
Meßkännchen (cf. J. Braun, Das christliche Altargerät. 1932. p. 418): MLWAngilb. eccl. Cent. 3 p. 177,23 -acanna argentea i, eburnea i (MLWGalb. Karol. 16 p. 570,31 argenteam k-amkannam emerat. MLW
al.). MLWOrdo Rom. 9,22 alius
acolythus ... k-amkannam portans, in quam diaconus ... libamen vini ... infundat. MLWGalb. Karol. 62 p. 594,42 -amcannam, scilicet argenteum vas vinarium, ... accepisse. MLW
al. 2
techn. MLW
i. q. vas fistulatum —
röhrenartiges Gefäß: MLWGloss. Roger. III p. 294,6 fac bullire in -acanna posita in aqua bullienti. MLWAnon. secret. p. 83 -acanna retroversa. MLWPs. Gerh. Crem. sal. II 15 -amcannam grossam. MLWPs. Calid. lap. p. 402 cum artificiosa -acanna ferrea. MLWThadd. Florent. cons. 183,14 cannutum ... -ecanne serpentis. MLWGeber. clar. 1,28 accipe mercurium et pone in canello -ecanne. MLW
al. v. et p. 172,38. 3
usu communi MLW
i. q. cantharus —
Kanne, Krug: MLWCarm. Bur. A 174,22,2 p. 235 -acanna pluit mustum.
meton. de mensura quadam quantitatis (cf. MLW
Dt. Rechtswb. VI. p. 1097): MLWRegistr. Pant. Col. 17,98 (c. 1225) iv k-ekanne butthiri, aliquando amplius, aliquando minus, ... conferuntur. C
species quaedam concharum —
eine Muschelart: MLWAlbert.
M. animal. 4,35 quod
(ostreum) vocatur -acanna propter suae concae similitudinem ad -amcannam. 4,38 quod
(animal) dicitur coine et hoc puto esse -amcannam. MLW
ibid. MLW
al. Erb