Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
WÊ
WÊ wehe. ahd. wê, goth. vai, lat. vae, gr. οὐαί. Gr. 3,292. 607. 4,175. 763. 764. Ulfil. wb. 181. Graff 1,632.
1. interjection, zum ausdrucke des schmerzes, des unwillens, auch des staunens. vgl. Schmid sw. wb. 514.
a. ohne casus. dâ mohte man hôren scrîen niht wen och unde wê kchron. 42. b. erne sprach nie och noch wê das. 29. c. wê, nein eʒ, durch got Er. 7512. ir ander wort was wê! owê das. 5778. man hôrte niuwan wê! wê! wê Wigal. 4552. genuoge wê! wê! riefen Bit. 112. a. wê unde wê! dâ maneger schrei Dietr. 96. b. — wê, daʒ dich niemen troesten wil Parz. 318,30. wê, daʒ zwên als edele namen mit den schamelôsen werbent Walth. 45,33. wê, wie den vergât des himeleschen keisers solt das. 13,8. vgl. 90,24. wê, waʒ wünne an wîben lît MS. 1,31. b. wê, wes ich danne gedæhte mit sange das. 21. b. Gfr. v. Neifen 4,3. — vor fragen: wê, bruoder mîn! wâ scolt du sîn Genes. fundgr. 55,7. wê, wie tuont die jungen sô Walth. 42,33. wê, war umbe tuot si daʒ das. 112,33. wê, waʒ wil sis mê das. 58,17. wê! wer wære unfrô das. 51,26. wê, waʒ solt ir komen dar Parz. 312,16. wê, waʒ fürht ich iurs mannes zorn das. 132,16. wê, wâ sint diu kint, daʒ si hie vor mir niht sint das. 245, 21. wê, waʒ hilfet mich, daʒ mîn sunne ist ûf getân MS. 1,53. b. wê, waʒ hât ich dem getân das. 2,77. a. b. wê, ich vil tumber MS. 1,76. b.
c. mit genitiv der sache. wê der leide dîn Nib. 982,1. sô wê der hôchzîte das. 1032,1.
d. mit dativ. wê mir vil armen unde owê a. Heinr. 1290. wê dir (im, mir), wê Walth. 28,8. MS. 2,174. b. amgb. 11. b. leseb. 572,11. wê dir, heiden Walth. 15, 19. sô wê dir, tiuschiu zunge das. 9,8. vgl. 122,35. sô wê mir armen das. 25,1. wê ir hiuten und ir hâren das. 24,13. — wê der welt von den schanden die sie niht bewart Leys. pred. 39,6.
d. mit genitiv und dativ. wemmir sînes tôdes Genes. fundgr. 55,16. wê mir dises leides Nib. 953,2. sô wê mir mîner hende das. 1901,1. wê mir mines bruoder Nith. 2,6. wê mir, wê der siuftebernden nôt beitr. 225. sô wê mir, tag, der künfte dîn MS. 2,88. b.
e. mit accusativ. wê mich (var. mir), daʒ Nib. 2073,1.
3. adverbialisch. wir hân niht gewisses mê, wan hiute wol und morne wê a. Heinr. 714. — sô ist mir wol, und ist in iemer wê Walth. 63,19. ob der wol oder wê sî Parz. 223,20. des ist mir wê unt dulde manegen smerzen lobges. 7. mir ist wê ze muote MS. 1,5. a. in was wê von hunger Iw. 228. den edelen juncfrowen was von arebeiten wê Nib. 358,4. daʒ ir dâ von sî sanfte wê Walth. 61,11. von ir schuldn ist mir sô wê Parz. 521,27. sô wær mir immer nâch dir wê ich hätte schmerzliche sehnsucht nach dir das. 55,25. ir lieben friunden was nâch den hermüeden wê Nib. 315,4. misc. 2,200. dem sî nu nâch dem grâle wê unt doch wider nâch ir minne Parz. 389,10. 94,16. 327,28. lâ dir niht ze wê sîn nâch dem guote Walth. 22,35. in was vil wê umb ir edelen hêrren Nib. 954,2. — mir ist worden harte wê gr. Rud. K, 20. mirne wart dâ vore nie sô wê Iw. 34. 67. sît noch ê wart dem künege nie sô wê Parz. 492,23. mir wurde wol oder wê das. 607,11. sô rehte wê in worden was, sô wol wart in Barl. 48,26 Pf. an ir hôhem fluge wart ir wê Parz. 282,19. den ouch von minne ist worden wê das. 586,15. von jâmer wart ime alsô wê Iw. 149. im wart von rehter liebe neweder wol noch wê Walth. 14,1, vor jâmer wart vil liuten wê Parz. 107,6. dar umbe wart in wê Nib. 617,3. wê mir wart wehe mir! H. zeitschr. 6,183. wê dir wart, daʒ dich dîn muoter ie getruoc an dise werlt Bert. 165. — in geschihet von mînen handen wê Nib. 614,4. daʒ mir nie sô wê geschach MS. 1,66. b. wê geschehe dir, tac Walth. 88,16. — sô tuot ir im von herzen wê Parz. 633,16. in tete der kumber alsô wê Iw. 58, 284. s. ich tuon. die füeʒe tâten im wirs danne wê altd. w. 3,225. vgl. wirs.
3. substantivisch. dâ nit in ist dan ach, weinin unde wê fundgr. 2,137,12. dâ ist wuoft unde wê Karaj. 51,16. ich vant ach unde wê Parz. 302,12. hôrint wê unde ach unsanfte dicke erwecket Mart. 129. d. ân alle sünde und âne wê Walth. 5, 38. — dâ wir ein wol, dô wir ein wê, eine liebe und eine leide gemeine truogen beide Trist. 19484. nim einweder hie dîn wol unt dort dîn wê, oder nim hie dîn wê Gfr. l. 3,10. MS. 2,185. a. dâ ist anders niht wan wê Barl. 131,2 Pf. verterben in des gebrechen wê Pass. K. 36,31. der ouch ê sie hete erlôst von allem wê das. 11,92. sich in des tôdes wê wâgin Jerosch. 6. c. her sprach: 'âne wê.' daʒ meinet âne sunde, wan alle wê kument von der sunde myst. 110,28.
1. interjection, zum ausdrucke des schmerzes, des unwillens, auch des staunens. vgl. Schmid sw. wb. 514.
a. ohne casus. dâ mohte man hôren scrîen niht wen och unde wê kchron. 42. b. erne sprach nie och noch wê das. 29. c. wê, nein eʒ, durch got Er. 7512. ir ander wort was wê! owê das. 5778. man hôrte niuwan wê! wê! wê Wigal. 4552. genuoge wê! wê! riefen Bit. 112. a. wê unde wê! dâ maneger schrei Dietr. 96. b. — wê, daʒ dich niemen troesten wil Parz. 318,30. wê, daʒ zwên als edele namen mit den schamelôsen werbent Walth. 45,33. wê, wie den vergât des himeleschen keisers solt das. 13,8. vgl. 90,24. wê, waʒ wünne an wîben lît MS. 1,31. b. wê, wes ich danne gedæhte mit sange das. 21. b. Gfr. v. Neifen 4,3. — vor fragen: wê, bruoder mîn! wâ scolt du sîn Genes. fundgr. 55,7. wê, wie tuont die jungen sô Walth. 42,33. wê, war umbe tuot si daʒ das. 112,33. wê, waʒ wil sis mê das. 58,17. wê! wer wære unfrô das. 51,26. wê, waʒ solt ir komen dar Parz. 312,16. wê, waʒ fürht ich iurs mannes zorn das. 132,16. wê, wâ sint diu kint, daʒ si hie vor mir niht sint das. 245, 21. wê, waʒ hilfet mich, daʒ mîn sunne ist ûf getân MS. 1,53. b. wê, waʒ hât ich dem getân das. 2,77. a. b. wê, ich vil tumber MS. 1,76. b.
c. mit genitiv der sache. wê der leide dîn Nib. 982,1. sô wê der hôchzîte das. 1032,1.
d. mit dativ. wê mir vil armen unde owê a. Heinr. 1290. wê dir (im, mir), wê Walth. 28,8. MS. 2,174. b. amgb. 11. b. leseb. 572,11. wê dir, heiden Walth. 15, 19. sô wê dir, tiuschiu zunge das. 9,8. vgl. 122,35. sô wê mir armen das. 25,1. wê ir hiuten und ir hâren das. 24,13. — wê der welt von den schanden die sie niht bewart Leys. pred. 39,6.
d. mit genitiv und dativ. wemmir sînes tôdes Genes. fundgr. 55,16. wê mir dises leides Nib. 953,2. sô wê mir mîner hende das. 1901,1. wê mir mines bruoder Nith. 2,6. wê mir, wê der siuftebernden nôt beitr. 225. sô wê mir, tag, der künfte dîn MS. 2,88. b.
e. mit accusativ. wê mich (var. mir), daʒ Nib. 2073,1.
3. adverbialisch. wir hân niht gewisses mê, wan hiute wol und morne wê a. Heinr. 714. — sô ist mir wol, und ist in iemer wê Walth. 63,19. ob der wol oder wê sî Parz. 223,20. des ist mir wê unt dulde manegen smerzen lobges. 7. mir ist wê ze muote MS. 1,5. a. in was wê von hunger Iw. 228. den edelen juncfrowen was von arebeiten wê Nib. 358,4. daʒ ir dâ von sî sanfte wê Walth. 61,11. von ir schuldn ist mir sô wê Parz. 521,27. sô wær mir immer nâch dir wê ich hätte schmerzliche sehnsucht nach dir das. 55,25. ir lieben friunden was nâch den hermüeden wê Nib. 315,4. misc. 2,200. dem sî nu nâch dem grâle wê unt doch wider nâch ir minne Parz. 389,10. 94,16. 327,28. lâ dir niht ze wê sîn nâch dem guote Walth. 22,35. in was vil wê umb ir edelen hêrren Nib. 954,2. — mir ist worden harte wê gr. Rud. K, 20. mirne wart dâ vore nie sô wê Iw. 34. 67. sît noch ê wart dem künege nie sô wê Parz. 492,23. mir wurde wol oder wê das. 607,11. sô rehte wê in worden was, sô wol wart in Barl. 48,26 Pf. an ir hôhem fluge wart ir wê Parz. 282,19. den ouch von minne ist worden wê das. 586,15. von jâmer wart ime alsô wê Iw. 149. im wart von rehter liebe neweder wol noch wê Walth. 14,1, vor jâmer wart vil liuten wê Parz. 107,6. dar umbe wart in wê Nib. 617,3. wê mir wart wehe mir! H. zeitschr. 6,183. wê dir wart, daʒ dich dîn muoter ie getruoc an dise werlt Bert. 165. — in geschihet von mînen handen wê Nib. 614,4. daʒ mir nie sô wê geschach MS. 1,66. b. wê geschehe dir, tac Walth. 88,16. — sô tuot ir im von herzen wê Parz. 633,16. in tete der kumber alsô wê Iw. 58, 284. s. ich tuon. die füeʒe tâten im wirs danne wê altd. w. 3,225. vgl. wirs.
3. substantivisch. dâ nit in ist dan ach, weinin unde wê fundgr. 2,137,12. dâ ist wuoft unde wê Karaj. 51,16. ich vant ach unde wê Parz. 302,12. hôrint wê unde ach unsanfte dicke erwecket Mart. 129. d. ân alle sünde und âne wê Walth. 5, 38. — dâ wir ein wol, dô wir ein wê, eine liebe und eine leide gemeine truogen beide Trist. 19484. nim einweder hie dîn wol unt dort dîn wê, oder nim hie dîn wê Gfr. l. 3,10. MS. 2,185. a. dâ ist anders niht wan wê Barl. 131,2 Pf. verterben in des gebrechen wê Pass. K. 36,31. der ouch ê sie hete erlôst von allem wê das. 11,92. sich in des tôdes wê wâgin Jerosch. 6. c. her sprach: 'âne wê.' daʒ meinet âne sunde, wan alle wê kument von der sunde myst. 110,28.