principalis

principalis -e 1. ‚erstes‘, Haupt- (bezogen auf Tetrachorde) 2. authentisch (als Bezeichnung für die erste, dritte, fünfte und siebente Kirchentonart) 3. Haupt- (bezogen auf eine Stimme einer mehrstimmigen Komposition) 4. Haupt- (bezogen auf Differenzen), zur Hauptdifferenz („Saeculorum amen“-Formel) gehörig 5. zum Prinzipalregister (der Orgel) gehörig — 1. ‘principal’ (with reference to tetrachords) 2. authentic (as term for the first‚ third, fifth, and seventh modes) 3. ‘principal’ (with reference to a part of a polyphonic composition) 4. ‘principal’ (with reference to differences)‚ belonging to the principal difference (‘saeculorum amen’ formula) 5. belonging to the principal stop (of the organ) 1 ‚erstes‘, Haupt- (bezogen auf Tetrachorde) — ‘principal’ (with reference to tetrachords) a zur Benennung der Saiten bzw. Töne des tetrachordum hypaton (B-E) — for designating the strings or notes of the tetrachordum hypaton (B-E) [s.V] LmLMart. Cap. 9, 931: ὑπάτη ὑπάτων, hoc est principalis principalium... παρυπάτη ὑπάτων, id est subprincipalis principalium... ὑπάτων διάτονος, id est principalium extenta (sim. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 22, 138a-b). LmLMart. Cap. 9, 942: tetrachordum mediarum, quia in medio locatum est [] inter principalium tetrachordum et tetrachordum coniunctarum. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 26 p. 218, 23: Albinus autem earum (sc. chordarum) nomina Latina oratione ita interpretatus est, ut hypatas principales vocaret (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 6, 1. LmLQuat. princ. 3, 6. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 47 p. 322, 3. LmLUgol. Urb. 5, 44, 30. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 18). LmLBoeth. mus. 4, 3 p. 309, 24 - 310, 5 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 8, 7-8. LmLWillelm. 3, 7). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 22, 17. al. LmLGloss. Mart. Cap. 945/364, 10-1: in tetracordo principalium. al. [s.IX] LmLRemig. Aut. 502, 12. al. LmLReg. Prum. 14, 8. al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 1, 7: Suntque haec tetracorda principalium, mediarum, coniunctarum, divisarum, excellentium (sim. LmLAnon. Bernh. 2, 7). al. LmLPs.-Berno mon. 12, 2. LmLOdor. Sen. p. 152. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 15. LmLFrut. brev. 1 p. 29. al. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 13, 13 (inde LmLTrad. Holl. VIII 28, 82). al. [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 3, 2, 9. LmLIac. Leod. spec. 5, 14, 14. al. Anon. Meyer 11, 2. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 28, 87. al. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 45 p. 320, 1. al. LmLGob. Pers. p. 183a. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 7: Primum autem tetrachordum Graece hypaton, quod est principalium sive inferiorum Latine. LmLAdam Fuld. 2, 9 descr. LmLGuill. Pod. ench. 13 p. 375. LmLGuill. Pod. 2, 12. LmLErasm. Hor. p. 85a. b zur Benennung des tetrachordum hypaton (B-E) — for designating the tetrachordum hypaton (B-E) [s.XI] LmLPs.-Berno mon. 5, 6: Quorum (sc. tetrachordorum) primum est ⋅B⋅C⋅D⋅E⋅, quod hypaton, id est principale, dicitur. c zur Benennung des Tetrachords A-D — for designating the tetrachord A-D [s.XI] LmLHermann. mus. p. 22 (p. 127b): grave enim (sc. quadrichordum) et superius, item finale et excellens unius naturae sunt. Hoc autem, quod alii pro qualitate vocum grave, nos pro multimoda effectus eius vi ac potentia primum vel principale nominamus. LmLFrut. brev. 6 p. 49: Quorum (sc. tetrachordorum) primum, quod et principale, sub proslambanomenos, hypate hypaton, parhypate hypaton, lichanos hypaton, quae sunt ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅, concluditur. LmLAnon. Wolf p. 218: Nunc considerandum videtur attentius, qualiter tam ordo quam proprietas omnium tetrachordorum, idest diatessaron specierum, ex eo oriatur, quod principale diximus. ... Prima species diatessaron ... ⋅A⋅ videlicet et ⋅D⋅. d zur Benennung der Saiten bzw. Töne des Tetrachords A-D — for designating the strings or notes of the tetrachord A-D [s.XI] LmLHermann. mus. p. 27 (p. 129b): graves sive principales: ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅. al. LmLAnon. Wolf p. 218: Quae autem principalium, finalium, superiorum, excellentium sint officia, in proximo supra puto manifeste sat dicta. LmLAnon. Wolf p. 220: a principalibus pertingens in finales tantum recipiat subiugales. LmLIoh. Cott. mus. 13, 6: ab ⋅A⋅ usque ad ⋅D⋅ ... vocabant (sc. antiqui musici) tetrachordum principalium eo, quod illae notae in principio locatae essent (inde LmLTrad. Holl. VIII 28, 74. LmLGob. Pers. p. 183a). [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 411: Tetracordum enim principalium minus semitonium continet. Tetracordum finalium maius. Item tetracordum acutarum minus, tetracordum superacutarum maius. [s.XV] LmLAnon. Carthus. theor. 14, 24: Et secundum hoc Boetius fundavit suum monocordum Grecum et divisit illud in 4 partes ita, quod 5 primos gradus appellare voluit gradus principales et quatuor sequentes medios et 5 sequentes acutos et 4 finales excellentes ita, quod ultimus gradus principalium primus gradus est mediorum. al. e zur Benennung der Saiten bzw. Töne des Tetrachords Γ-C — for designating the strings or notes of the tetrachord Γ-C[] [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 1, 15, 13: Gwido vero Cantuariensis et Odo Cluniacensis inceperunt a ⋅Γ⋅ut, quod est G Grecum; et ordinaverunt duo tetracorda, principalium, i. e. gravium, et mediarum, usque ad ⋅G⋅solreut inferius. al. LmLEngelb. Adm. 4, 7, 18: cum in tragicis cantibus, qui continent vel magnam laudem vel magnam vituperacionem, que sunt duo extrema, semper medium fugiatur, ideo cantantur in yppaton et parypaton, i. e. in principalibus seu gravibus, quorum cantus habent se ad gravius extremorum in vocibus et ad forcius. f zur Benennung der Saiten bzw. Töne des Tetrachords D-G — for designating the strings or notes of the tetrachord D-G [s.XV] LmLTrad. Holl. VII 1, 3: claves sunt 7 littere, scilicet ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ bis plene posite et tercia vice semiplene. Quibus omnibus pro fundamento preponitur ⋅Γ⋅, per quod denotatur Gamaut. Et hoc secundum Guidonem triplici fit racione: prima, quia littera gravis inter quatuor principales, scilicet ⋅D⋅ gravis, non poterat sub se habere dyapente (cf. Guido micr. 2, 10). 2 authentisch (als Bezeichnung für die erste, dritte, fünfte und siebente Kirchentonart) — authentic (as term for the first, third, fifth, and seventh modes) [s.IX] LmLAurelian. 8 p. 136: principales IIII (sc. toni) existunt appellanturque Grece autenti. LmLMus. ench. 8, 29: Modulatio ad principalem protum modum et subiugalem eius ... Sequitur modulatio ad principalem deuterum modum et subiugalem eius ... Sequitur modulatio ad principalem tritum modum et subiugalem eius ... Sequitur modulatio ad principalem tetrardum modum et subiugalem eius. LmLMus. ench. 8, 47: Quorum (sc. tonorum) principales quique a suis sonis superioribus ordientes desinunt in finales (sim. LmLInch. Uchub. 246). LmLComm. br. 24: in octo tonos ... melodiam dividimus ... E quibus quattuor sunt principales, alii vero quattuor singulis principalibus ex latere subiunguntur. al. LmLHucbald. 49: singulae earum (ed.: eorum) quattuor chordarum geminos sibi tropos regant subiectos, principalem, qui autentus, et lateralem, qui plagis appellatur. al. LmLAlia mus. 114 p. 157. al. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 76: autenti, id est magistri vel principales... plagi, id est laterales vel particulares. LmLBerno ep. 15: I, III, V, VII authentici vel principales dicuntur, cum eorum sonus sit altior, ascensus superior. LmLTon. Aug. p. 83: acutum (sc. tonum) quippe principalem, gravem appellaverunt (sc. sancti doctores) subiugalem. al. LmLAnon. Lips. p. 157. LmLPs.-Guido form. 6, 1: principales (sc. modos) quidem authentos dicimus. [s.XI-XII] LmLPs.-Osbern. 23. al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 34: ut ... ille canendi modus, qui in acutis versaretur, autentus, id est auctoralis sive principalis vocaretur (inde LmLTrad. Holl. VIII 23, 16. LmLAnon. Carthus. nat. 3, 6. LmLConr. Zab. tract. AR 4). LmLIoh. Cott. mus. 18, 23: in principalibus ad finem cantum paulatim ducere laus est, in collateralibus vero ad finem cantum praecipitare decet (inde LmLGob. Pers. 188a). al. LmLTon. Gratianop. p. 12. LmLAnon. Pannain p. 108. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 13, 15. LmLIoh. Groch. 226: dicentes impares principales, authenticos, masculinos. al. LmLEngelb. Adm. 4, 9, 4: secundus tonus in ordine vocatur yppodorius, i. e. subpositus dorio, scilicet primo, tamquam secundarius principali. al. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 7. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 2, 178. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 8. al. LmLPetr. Palm. p. 507 (sim. LmLPs.-Theodon. pr. p. 31). LmLGoscalc. 1, 5 p. 70, 12. LmLHeinr. Eger 5 p. 51. LmLComm. Boeth. II p. 314, 4: principalis... super ipsum diapente in diatessaron regulariter ascendendo suum diapason sursum optinet. [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 317: primus, tertius, quintus, septimus vocantur principales, quia primo inventi fuerunt, ideo digniores sunt. Illis quatuor fuerunt adiuncti, scilicet secundus, quartus, sextus [] et octavus; vocantur collaterales seu subiugales sive plagales. LmLGob. Pers. p. 186b: principalem (sc. cantum) vocabant (sc. alii musici) authentum, qui magis versatur in acutis. Anon. Gemnic. 3, 1, 11 (cf. Guido micr. 12, 8). LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 15 (sim. LmLTrad. Holl. I 2, 2, 3). LmLTon. Subl. p. 63, 4: Penes finem vero non potest cognosci, an sit principalis (sc. tonus) vel placalis. al. LmLTrad. Holl. II 4, 7-8 (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 18-19. LmLLad. Zalk. B 5). LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 3. LmLGuill. Pod. 4, 15: Quanquam enim melus quicunque decem non habuerit voces in longitudine semper tamen reliquis, de quibus diximus, observatis, alicuius predictorum modorum erit quod autem tritus vel tertius principalium, qui nunc quintus dicitur. al. LmLReg. comp. p. 194: principales vero praeter quintum ad proximam a finali deponantur. LmLSzydlov. 12 p. 46: autentus, principalis, magister, dominus, pater, maior frater. 3 Haupt- (bezogen auf eine Stimme einer mehrstimmigen Komposition) — ‘principal’ (with reference to a part of a polyphonic composition) [s.IX] LmLMus. ench. 14 descr.: OR. (pro organalis sc. vox) - PR. (pro principalis sc. vox) - OR. - PR. LmLMus. ench. 15 descr. [s.XV] LmLIoh. Tinct. pr. 3, 4, 3: Est autem primaria pars totius compositi cantus fundamentum relationis, quam primo factam ut principalem caeterae respiciunt. Et haec frequentius, immo fere semper, tenor est. 4 Haupt- (bezogen auf Differenzen), zur Hauptdifferenz („Saeculorum amen“-Formel) gehörig — ‘principal’ (with reference to differences)‚ belonging to the principal difference (‘saeculorum amen’ formula) [s.XI] LmLTon. Aug. p. 90: toni cuiuslibet antiphonas et principales et differentiales. LmLTon. Aug. p. 153a: Octavo huic tono simpliciores quidam quartam addunt differentiam ascribentes eidem differentie tonalem hanc melodiam „seculorum amen". Quam posuere ultimam, ut a principali et differentialibus longe diversam. LmLTon. Aug. p. 153b: cum omnibus tonis quodlibet differentiale „seculorum amen" suo principali aliqua neumarum identitate cohereat, saltem in eadem secum corda incipiat. al. LmLFrut. ton. p. 113: Principales autem eius (sc. authenti proti) antiphonae ab ipsa finali chorda sua, scilicet ⋅D⋅, ordiuntur; ultima vero „saeculorum amen“ syllaba per gutturalem semivocalem ad parhypaten meson, quae est ⋅F⋅, reclinatur, ut quasi ipsarum antiphonarum initio occurrere videatur. al. LmLIoh. Cott. mus. 23, 39: rectius mihi fecisse videntur, qui principalia „Saeculorum amen“ omnium modorum simplicem neumam in fine habere sanxerunt (inde LmLAnon. Hailspr. 4 p. 69). al. [s.XII] LmLTon. Nivern. f. 144r p. 123: Da exemplum illius differencie, que nascitur a quinta voce ut a sexta voce, que est principalis. al. [s.XIII] LmLAmerus 11, 13: Principalis autem differencia tercii toni est ista, scilicet „Beatus vir“; dicitur autem principalis propter causam in primo tono assignatam. al. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 134: Principale „Euouae“ (sc. tertii toni) nullas recipit antiphonas, nisi illas, quae in ipsa finali clave, videlicet ⋅E⋅lami, incipiunt, sive ascendant ab ea semitonio aut semidytono, sive descendant ab ea tono. al. LmLSumm. Guid. ton. 35. [s.XV] LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 133. al. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 43: omnes antiphone peregrini toni terminantur in finali gradu tetrardi ... Et ergo psalmi suarum antiphonarum, si placeret, bene possent melodizari secundum communem modum octavi toni et attribui principali eius differentie. LmLTrad. Holl. II 4, 80: principale sive capitale „Euouaen“. al. LmLTrad. Holl. V 4, 200. al. LmLSzydlov. 13 p. 59. al. 5 zum Prinzipalregister (der Orgel) gehörig — belonging to the principal stop (of the organ) [s.XV] LmLArn. Zwoll. p. 30: Primum abbreviamentum est infra cistam taliter, quod ultima clavis querit ultimam fistulam principalem. []subst.