Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
oliboum st. m.
st. m., mhd. ölboum, nhd. ölbaum; mnd. oliebôm, mnl. olieboom; ae. elebéam; got. alewabagms. — Graff III,118.
Belege im Nom. Sing., wenn nicht anders angegeben.
oli-boum: Gl 1,759,5. 3,40,45 (2 Hss., 1 Hs. -boū). 94,38 (SH A; -oū). 386,33 (Jd). 414,41 [HD 2,232]; gen. sg. -]is Npw Cant. Abac. 17; gen. pl. -]o T 116,1 (lat. sg.). 145,1. 166,5 (lat. sg.). O 4,3,22; -bovm: Gl 3,94,29 (SH A, 2 Hss.); ole-povm: Sprachwiss. 18,105 (Salzb. St. Peter a V 27, Gll. 12. Jh.?); acc. pl. -]e Gl 1,439,17 (M); -boum: 3,249,13/14 (SH a2; -bo; vgl. Parallelhs.; s. unter b). 282,41 (SH b; -bo). Hbr. I,177,105 (SH A; -ov-); gen. sg. -]es Np Cant. Abac. 17; dat. sg. -]e 51,10. Npgl 95,13; -bovm: Gl 3,40,45 (4 Hss.). 94,28 (SH A, 3 Hss.). 37 (SH A, 3 Hss.; s. unter b). 195,45 (SH B). 249,13 (vgl. Hbr. II,388,78. 566,4; SH a2, 3 Hss.). 282,41 (SH b). 490,17. 5,33,32 (vgl. Hbr. III,320; SH A; s. unter b); -bovn: 3,40,46 (Adm. 106, Gll. 12. Jh. (?); zu -n für m vgl. Weinhold, Mhd. Gr. §§ 216. 218). — ol-paum: Gl 3,40,49 (2 Hss., 1 Hs. -paū, in 1 Hs. l aus p korr.). 43,53 (clm 12665, 15. Jh.; -paū). 4,355,67 (clm 24727, 14. Jh.); -pawm: 3,40,50 (Wien 3213, Gll. 15. Jh.?); -boum: 46 (3 Hss., 2 -bov-). 562,50 (clm 615, Hs. 14. Jh.). Hbr. I,177,106 (vgl. Add. III,361. Hbr. III,320; SH A; -bov-; s. unter b); -bovm: Gl 3,562,50 (Innsbr. 355, 14. Jh.). 5,33,31 (SH A); -baom: 3,195,45 (SH B, Brix. Bll., 13. Jh.); -baum: 40,48 (2 Hss., 1 Hs. -baū, 1 -bav-); -bom: ebda. (Prag, Lobk. 489, Hs. 12. Jh.); -bon (oder -bom, vgl. Anm.): 94,30 (SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh.); zu -o- für ou im Alem. vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 46 Anm. 3; meist in Hss. des 14. u. 15. Jhs.: oel-paum: 40,50 (2 Hss., 1 Hs. Oel-); Oel-pAvm: 51; -bovm: 326,45 (SH f); -bovm: 40,47 (2 Hss.); -bon: 713,15 (Gött. Sem., Hs. 13. Jh.; zu -n für m s. o.); öl-paum: 94,40 (SH A); -pawm: 30 (SH A). 98,36/37 (SH A). — ol-waum: Add. II,82,30 (Erl. 400, Gll. 13. Jh. (?); zu -w- für b vgl. ebda. S. 84, Paul, Mhd. Gr.25 § E 26,2).
oleo-paumes: gen. sg. Gl 2,764,26 (clm 14747, 9. Jh.); olei-boū: 3,94,29. 39 (beide SH A, Darmst. 6, 12. Jh.). 386,50 (Jd). 505,26 (s. unter b). 27 (beide Mülinensche Rolle, Gll. 11./12. Jh.?).
wildolebovm Gl 3,195,48, wildoleBov 94,41, wil,dolbon ebda. s. uuildoliboum.
Olivenbaum, Olea europaea L. (vgl. Marzell, Wb. 3,378 f.): a) allgem.: uuinarepono asneita. odo oleopaumes. ast cruoner surculum [zu: deum ... qui ... producit nobis ... vinum et oleum de] surculis [lignum, Pass. Sim. et Judae, Mombr. 2,538,32] Gl 2,764,26. oliboū oliva 3,40,45. 326,45. 505,27 (vgl. eleas .i. olivas, CGL III,560,49). 562,50. 713,15. 4,355,67. Add. II,82,30. Sprachwiss. 18,105. olea est arbor [Hbr. I,177,105] Gl 3,94,28. 195,45. 5,33,31. Hbr. I,177,105. olivanū (sc. olivarius, vgl. Niermeyer, Lex.2 S. 962) Gl 3,98,36/37 (im Abschn. De lignis; 9 Hss. oliboumîn). olea ł oliva arbor [Hbr. II,387,74] 282,41. olea 386,33 (im Abschn. Nomina arborum feracium et sterilium). 490,17 (vgl. olea id est oliba, CGL III,541,18, Anm.). uerdoruen oleiboum oleaster 386,50. oliboum olea est arbor (Randgl.) [vgl. manat ab hac testa summae bonitatis olivum (id est gratia, Anm.), HD 2,232] 414,41 [HD 2,232; Korr. Lat.]. sie (die jubelnde Volksmenge) druagun in then hanton palmono gertun ingegin imo rumo, zuig ouh oliboumo [vgl. acceperunt ramos palmarum et processerunt obviam ei, Joh. 12,13] O 4,3,22. so Christvs chumet . so nebiret suozen uuuochar synagoga . diu ficus unde uinea domini uuas. Imo liuget tanne daz uuerch des oleboumes mentietur opus olivae NpNpw Cant. Abac. 17. ih uuas kelih ... demo birigen oleboume . unde gedingta an gotes knada ego autem sicut oliva fructifera ... speravi in misericordia dei Np 51,10. uualtpouma ... daz sint pagani . precisi de oleastro . et inserti in oliuam (die heidenin abasnitine aba uuiltstoeche . unde geimpitote uffen oleboume) Npgl 95,13; — berg oliboumo zur Wiedergabe des EN mons Oliveti ‘Ölberg’: inti mittiu sie ... quamun zi Betfage zi themo berge oliboumo et cum ... venissent Betfage ad montem Oliveti T 116,1. inti mit diu her (Jesus) saz in berge oliboumo uuidar themo temple, giengun zi imo sine iungiron dougolo et cum sederet in monte olivarum contra templum, accesserunt ad eum discipuli secreto 145,1; ferner: 166,5 (mons Oliveti); b) in der Fügung uuildi/uuildêr oliboum wilder Olivenbaum (vgl. daneben das Komp. uuildoliboum; zur Abgrenzung vgl. Köppe, Komp. S. 76 ff.): zu lat. oleaster: uuildar oliboum [tu autem cum] oleaster [esses, insertus es in illis (ramis fractis), Rom. 11,17] Gl 1,759,5. wilder olebovm oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem [Hbr. I,177,106] 3,94,37 (im Abschn. De propriis nominibus arborum; 2 Hss. wildoliboum). Hbr. I,177,106. wilder olebovm oleaster Gl 3,249,13 (2 Hss. nur oliboum, vgl. Hbr. II,388,78). 5,33,32. oleastrum 3,505,26 (vgl. agileon .i. oleastrum, CGL III,549,55, Anm.); — zu lat. sycomoros als Bez. für andere Baumarten (vgl. Marzell a. a. O. 2,431 f. 3,217 ff.): wildi olepovme ł uicbovme [et cedrorum praebuit (König Salomon) multitudinem quasi] sycomoros (vgl. DML XVI,3345c; Hs. si-) [, quae nascuntur in campestribus, 3. Reg. 10,27] Gl 1,439,17 (14 Hss., 4 uuildêr fîgboum ł uuildêr mûlboum, 7 nur uuildêr fîgboum, 2 nur fîgboum). wilder olpaum sycomorus (vgl. DML a. a. O.) 3,43,53 (Hss. thistil, feluuâri, hagan, haganthorn, hiofa, hiofalter, hiofaltra, hovfolter schtaud, schämholer, wechalter).
Komp. uuildoliboum; Abl. oliboumîn.