lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

oliboum

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
38
Verweise raus
12

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

oliboum st. m.

Bd. 7, Sp. 83
oli-, oleiboum
st. m., mhd. ölboum, nhd. ölbaum; mnd. oliebôm, mnl. olieboom; ae. elebéam; got. alewabagms. — Graff III,118.
Belege im Nom. Sing., wenn nicht anders angegeben.
oli-boum: Gl 1,759,5. 3,40,45 (2 Hss., 1 Hs. -boū). 94,38 (SH A; -oū). 386,33 (Jd). 414,41 [HD 2,232]; gen. sg. -]is Npw Cant. Abac. 17; gen. pl. -]o T 116,1 (lat. sg.). 145,1. 166,5 (lat. sg.). O 4,3,22; -bovm: Gl 3,94,29 (SH A, 2 Hss.); ole-povm: Sprachwiss. 18,105 (Salzb. St. Peter a V 27, Gll. 12. Jh.?); acc. pl. -]e Gl 1,439,17 (M); -boum: 3,249,13/14 (SH a2; -bo; vgl. Parallelhs.; s. unter b). 282,41 (SH b; -bo). Hbr. I,177,105 (SH A; -ov-); gen. sg. -]es Np Cant. Abac. 17; dat. sg. -]e 51,10. Npgl 95,13; -bovm: Gl 3,40,45 (4 Hss.). 94,28 (SH A, 3 Hss.). 37 (SH A, 3 Hss.; s. unter b). 195,45 (SH B). 249,13 (vgl. Hbr. II,388,78. 566,4; SH a2, 3 Hss.). 282,41 (SH b). 490,17. 5,33,32 (vgl. Hbr. III,320; SH A; s. unter b); -bovn: 3,40,46 (Adm. 106, Gll. 12. Jh. (?); zu -n für m vgl. Weinhold, Mhd. Gr. §§ 216. 218). — ol-paum: Gl 3,40,49 (2 Hss., 1 Hs. -paū, in 1 Hs. l aus p korr.). 43,53 (clm 12665, 15. Jh.; -paū). 4,355,67 (clm 24727, 14. Jh.); -pawm: 3,40,50 (Wien 3213, Gll. 15. Jh.?); -boum: 46 (3 Hss., 2 -bov-). 562,50 (clm 615, Hs. 14. Jh.). Hbr. I,177,106 (vgl. Add. III,361. Hbr. III,320; SH A; -bov-; s. unter b); -bovm: Gl 3,562,50 (Innsbr. 355, 14. Jh.). 5,33,31 (SH A); -baom: 3,195,45 (SH B, Brix. Bll., 13. Jh.); -baum: 40,48 (2 Hss., 1 Hs. -baū, 1 -bav-); -bom: ebda. (Prag, Lobk. 489, Hs. 12. Jh.); -bon (oder -bom, vgl. Anm.): 94,30 (SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh.); zu -o- für ou im Alem. vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 46 Anm. 3; meist in Hss. des 14. u. 15. Jhs.: oel-paum: 40,50 (2 Hss., 1 Hs. Oel-); Oel-pAvm: 51; -bovm: 326,45 (SH f); -bovm: 40,47 (2 Hss.); -bon: 713,15 (Gött. Sem., Hs. 13. Jh.; zu -n für m s. o.); öl-paum: 94,40 (SH A); -pawm: 30 (SH A). 98,36/37 (SH A). — ol-waum: Add. II,82,30 (Erl. 400, Gll. 13. Jh. (?); zu -w- für b vgl. ebda. S. 84, Paul, Mhd. Gr.25 § E 26,2).
oleo-paumes: gen. sg. Gl 2,764,26 (clm 14747, 9. Jh.); olei-boū: 3,94,29. 39 (beide SH A, Darmst. 6, 12. Jh.). 386,50 (Jd). 505,26 (s. unter b). 27 (beide Mülinensche Rolle, Gll. 11./12. Jh.?).
wildolebovm Gl 3,195,48, wildoleBov 94,41, wil,dolbon ebda. s. uuildoliboum.
Olivenbaum, Olea europaea L. (vgl. Marzell, Wb. 3,378 f.): a) allgem.: uuinarepono asneita. odo oleopaumes. ast cruoner surculum [zu: deum ... qui ... producit nobis ... vinum et oleum de] surculis [lignum, Pass. Sim. et Judae, Mombr. 2,538,32] Gl 2,764,26. oliboū oliva 3,40,45. 326,45. 505,27 (vgl. eleas .i. olivas, CGL III,560,49). 562,50. 713,15. 4,355,67. Add. II,82,30. Sprachwiss. 18,105. olea est arbor [Hbr. I,177,105] Gl 3,94,28. 195,45. 5,33,31. Hbr. I,177,105. olivanū (sc. olivarius, vgl. Niermeyer, Lex.2 S. 962) Gl 3,98,36/37 (im Abschn. De lignis; 9 Hss. oliboumîn). olea ł oliva arbor [Hbr. II,387,74] 282,41. olea 386,33 (im Abschn. Nomina arborum feracium et sterilium). 490,17 (vgl. olea id est oliba, CGL III,541,18, Anm.). uerdoruen oleiboum oleaster 386,50. oliboum olea est arbor (Randgl.) [vgl. manat ab hac testa summae bonitatis olivum (id est gratia, Anm.), HD 2,232] 414,41 [HD 2,232; Korr. Lat.]. sie (die jubelnde Volksmenge) druagun in then hanton palmono gertun ingegin imo rumo, zuig ouh oliboumo [vgl. acceperunt ramos palmarum et processerunt obviam ei, Joh. 12,13] O 4,3,22. so Christvs chumet . so nebiret suozen uuuochar synagoga . diu ficus unde uinea domini uuas. Imo liuget tanne daz uuerch des oleboumes mentietur opus olivae NpNpw Cant. Abac. 17. ih uuas kelih ... demo birigen oleboume . unde gedingta an gotes knada ego autem sicut oliva fructifera ... speravi in misericordia dei Np 51,10. uualtpouma ... daz sint pagani . precisi de oleastro . et inserti in oliuam (die heidenin abasnitine aba uuiltstoeche . unde geimpitote uffen oleboume) Npgl 95,13; — berg oliboumo zur Wiedergabe des EN mons Oliveti ‘Ölberg’: inti mittiu sie ... quamun zi Betfage zi themo berge oliboumo et cum ... venissent Betfage ad montem Oliveti T 116,1. inti mit diu her (Jesus) saz in berge oliboumo uuidar themo temple, giengun zi imo sine iungiron dougolo et cum sederet in monte olivarum contra templum, accesserunt ad eum discipuli secreto 145,1; ferner: 166,5 (mons Oliveti); b) in der Fügung uuildi/uuildêr oliboum wilder Olivenbaum (vgl. daneben das Komp. uuildoliboum; zur Abgrenzung vgl. Köppe, Komp. S. 76 ff.): zu lat. oleaster: uuildar oliboum [tu autem cum] oleaster [esses, insertus es in illis (ramis fractis), Rom. 11,17] Gl 1,759,5. wilder olebovm oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem [Hbr. I,177,106] 3,94,37 (im Abschn. De propriis nominibus arborum; 2 Hss. wildoliboum). Hbr. I,177,106. wilder olebovm oleaster Gl 3,249,13 (2 Hss. nur oliboum, vgl. Hbr. II,388,78). 5,33,32. oleastrum 3,505,26 (vgl. agileon .i. oleastrum, CGL III,549,55, Anm.); — zu lat. sycomoros als Bez. für andere Baumarten (vgl. Marzell a. a. O. 2,431 f. 3,217 ff.): wildi olepovme ł uicbovme [et cedrorum praebuit (König Salomon) multitudinem quasi] sycomoros (vgl. DML XVI,3345c; Hs. si-) [, quae nascuntur in campestribus, 3. Reg. 10,27] Gl 1,439,17 (14 Hss., 4 uuildêr fîgboum ł uuildêr mûlboum, 7 nur uuildêr fîgboum, 2 nur fîgboum). wilder olpaum sycomorus (vgl. DML a. a. O.) 3,43,53 (Hss. thistil, feluuâri, hagan, haganthorn, hiofa, hiofalter, hiofaltra, hovfolter schtaud, schämholer, wechalter).
Komp. uuildoliboum; Abl. oliboumîn.
5737 Zeichen · 316 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    oliboumst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    oli- , oleiboum st. m. , mhd. ölboum, nhd. ölbaum; mnd. oliebôm, mnl. olieboom; ae. elebéam; got. alewabagms . — Graff I…

Verweisungsnetz

38 Knoten, 41 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Hub 1 Kompositum 35

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit oliboum

4 Bildungen · 2 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von oliboum 2 Komponenten

oli+boum

oliboum setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

oliboum‑ als Erstglied (2 von 2)

oliboumîn

AWB

oli·boumin

oli- , oleiboumîn adj. , mhd. ölböumîn, nhd. ölbäumen ; ae. elebéamen. — Graff III,118 s. v. oleboumin. Alle Belege Grdf. ole-boumin: Gl 3,9…

oliboumīn

KöblerAhd

oli·boumīn

oliboumīn , Adj. nhd. Ölbaum..., vom Ölbaum stammend, vom Olivenbaum stammend, Olivenbaum... ne. olive... ÜG.: lat. oleaginus Gl Hw.: s. ole…

oliboum als Zweitglied (2 von 2)

wildoliboum

KöblerAhd

wild·oliboum

wildoliboum , st. M. (a) nhd. wilder Ölbaum ne. wild olive-tree ÜG.: lat. oleaster Gl Q.: Gl (nach 1172?) I.: Lüt. lat. oleaster? E.: s. wil…