Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
mihhilî st. f.
st. f., auch mihhila st. f., mhd. michel; as. mikili; ae. micelu; got. mikilei. — Graff II,628.
mihhil-: nom. sg. -ii S 245,22 (B); -i Gl 2,301,60 (M); dat. sg. -ii S 209,30 (B; lat. PL.); dat. pl. -inun Gl 2,285,54 (M, 2 Hss.; zur erweiterten Form des Dat. Plur. vgl. Schatz, Abair. Gr. 114b, Braune, Ahd. Gr.15 § 228 Anm. 3); mich-il-: gen. sg. -i Npw 144,3; dat. sg.? -in Gl 4,15,34 (Jc; zu -n vgl. Braune a. a. O. § 228 Anm. 1); acc. sg. -i Nb 280,6 [216,20]; -el-: nom. sg. -i 115,17. 132,16 [100,1. 113,24]. Npw 103,6; gen. sg. -i Nb 9,17 [8,3]. Np 144,3. 150,2; dat. sg. -i Nb 110,23 [96,2]. Nc 756,25. 795,7. 828,10 [72,15. 113,8. 148,6]. NpNpw Cant. Moysi 16. Np 78,11 (aus micheliu durch Rasur von -u korr.). Npgl 89,10; acc. sg. -i Nb 110,23. 111,3. 165,8 [96,2. 96,9. 139,2]. Nk 494,20 [142,4]. NpNpw 103,1. Np 47,8. 144,6; mihil-: nom. sg. -i Gl 1,174,30 (Pa; -i aus o korr.); gen. sg. -i 380,40 (Rb). — mikil-: nom. sg. -i Pw 67,35; -e Gl L 67; [acc. sg. -i Wa 10,4 = 14,23 (as. Ps.);] -e Pw 70,8. 21.
Formen auf -a (vgl. Braune a. a. O. § 231 Anm. 2): mich-il-: gen. sg. -a Npw 150,2; -al-: dat. sg.? -a Gl 2,458,49 (clm 14395, Hs. 10. Jh.; mich-); -el-: acc. sg. -a Npw 144,6.
Mit Rasur der Endung: michil:: nom. sg. Gl 4,151,29 (vgl. Beitr. 73,218; Sal. c, mus. Brit. Add. 18379, 13. Jh.). Unklar bleibt (vgl. auch Gl.-Wortsch. 12,48): .. arrmik.li Beitr. 52,157 (zwischen Gl 5,27,6 u. 19; clm 4614, Hs. 8./9. Jh.; l. -mikeli (?); -k- bei sonst eher oberd. Lautstand der Hs.?); zu Deutungsversuchen vgl. Ahd. Wb. 1,662 u. Ahd. Gl.-Wb. S. 748 s. v. wuntarmihhil adj.
mihili Gl 1,118,3 (Pa), micheliu Npw 108,5 s. mihhil adj. 1) Größe, Ausdehnung: a) räumlich: unenti mihili [aedificaverunt iuxta Iordanem altare] infinitae magnitudinis [Jos. 22,10] Gl 1,380,40. in iro (der Philosopia) geuuahste zuiueligero micheli. Ih nemahta uuizen . uuio michel si uuare staturae discretionis ambiguae [vgl. discretionis ambiguae: quanta esset statura . discerni non poterat . quia in quibusdam crescit . in quibusdam decrescit, X] Nb 9,17 [8,3]. ih meino . daz si (die Erde) micheli nieht nehabet . uuider dero micheli des himeles id est . ut nihil prorsus spatii [vgl. magnitudinis, X] iudicetur habere . si conferatur ad magnitudinem caelestis globi [vgl. firmamenti, X] 110,23 [96,2], ähnl. 111,3 [96,9]. uuanda starchi . unde micheli . kebent mahte robur enim magnitudoque videntur praestare valentiam 132,16 [113,24]. sid tiu erda michel ist . unde doh neheina comparationem nehabet ze demo himele . uuer mag tanne sina uuiti uuizen . unde sina micheli? 165,8 [139,2]. ter ring habet sinen gang umbe . unde sina maza . unde sina uuiti . der stupf nehabet micheli neheina . pediu ist er âne maza . unde âne partes 280,6 [216,20]. ter ander (Neptun) uuas fore micheli . unde fore heui erbarot . unde feruuerfende mit note guunnenen richtuom alius vero propter molem elationemque corporis renudatus [vgl. moles ad magnitudinem maris refertur . elatio vero ad tumorem et inundantiam fluctuum, Rem.] Nc 756,25 [72,15]. tero micheli des hufen zuolegende . die geraspoten chleinunga aggerans . i. colligens soritas . i. minutissimas rerum collectiones accessibus . i. incrementis cumuli 795,7 [113,8]. tiu manigi . diu sih fore micheli hinalangta zuo mila illa ... multitudo . quae ... in numero duorum milium fuerat constituta 828,10 [148,6]. also man demo chit . ter micheli habit ut quod contigit ei qui habet magnitudinem Nk 494,20 [142,4]; b) zeitlich: ube ein stunda geboten uuirt . ze zen dusent iaren . so habet si an in etelichen teil . doh er luzzeler si uuanda iouuederiu micheli guismezot . unde gnotmezot ist si enim conferatur mora . unius momenti . decem milibus annis . quamvis minimam . tamen aliquam habet portionem . quoniam diffinitum est utrumque spatium Nb 115,17 [100,1]. 2) schwere, große Masse: mihhili [si autem nihil est nihilum, nusquam mundi] moles (Hs. -lis) [dependet, nec est ubi sit quod creatum est ut sit, Greg., Hom. II,26 p. 1554] Gl 2,301,60. 3) Menge, Fülle: mit sue managen mihhilinun quantislibet [enim auri et argenti] molibus [circumdetur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro? Greg., Hom. I,13 p. 1484] Gl 2,285,54. mit ter michala [ambesis dapibus cumulatim aggesta redundant fercula, bis senos micarum] molibus (Glosse zu micarum molibus: fragmentis, vgl. PL 59) [implent post coenam cophinos, Prud., Apoth. 718] 458,49 (nach Gl.Wortsch. 6,371 noch Gl. cumulus frustis). [thurug thia mikili thero ginathono [ego autem in] multitudine [misericordiae tuae introibo in domum tuam, Ps. 5,8] Wa 14,23 = 10,4.] chindum keuuisso minnirin aldre nalles div selba si kihaltan mihhilii .. minnira denne merom pueris vero minore aetate non eadem servetur quantitas, sed minor quam maioribus S 245,22. ioh magnis quibvsdam gibet er stimulum carnis ... ne extollantur in magnitudine reuelationum suarum (daz sie sih neuberheuen aba dero micheli dero genadon die er in iroffenot habit) Npgl 89,10. uuazeres micheli (Np vuazzermicheli) ist iro (der Erde) heli samo lachen abyssus sicut vestimentum amictus eius [vgl. abyssus enim dicitur immensa aquarum copia, Aug., En.] Npw 103,6. 4) (hohes) Ausmaß: gentium superbiam (tieto hohmuoti Npgl, die forhten dero diete Npw fehlerhaft) brah diu micheli dero forhtun NpNpw 47,8. daz uuerde an dero micheli dinero crefte Cant. Moysi 16 (vgl. auch 3). nah dero micheli dines keuualtes pesizze dero irslagenon chint secundum magnitudinem brachii tui . posside filios mortificatorum Np 78,11. 5) Überlegenheit, Großartigkeit, Macht, Herrlichkeit, Einfluß: mikile [quoniam elevata est] magnificentia [tua super caelos, Ps. 8,2] Gl L 67. geuet guolicheide gode ouir Israhel. mikili sin in craft sin an uulcun date gloriam deo super Israhel, magnificentia eius, et virtus eius in nubibus Pw 67,35. du habest dih keouget michelin . dien . die dina micheli fore neuuisson NpNpw 103,1. ist unende sinero micheli magnitudinis eius non est finis 144,3; hierher auch (?): noh nikeanc ih in mihhilii neque ambulavi in magnis S 209,30 (oder Vok.Übers.); — ferner: Pw 70,8 (magnitudo). 21 (magnificentia). NpNpw 144,6. 150,2 (beide magnitudo). 6) Glossenwort: mihili magnitudo Gl 1,174,30 (vgl. Splett, Stud. S. 250. 479). michilin sniumi provectu 4,15,34 (zum unklaren Bezugswort vgl. Krotz S. 518,524). michili vel tapheri moles 151,29 (vgl. Beitr. 73,218).
Komp. eban-, uuazzar-, [h]uuio-, uuuntarmihhilî. [Bulitta]