linea

linea -ae f. 1. Notenlinie 2. Liniensystem, Notenzeile 3. Melodielinie — 1. staff line 2. stave 3. melodic contour 1 Notenlinie — staff line a in einem System, in dem die Tonstufen abwechselnd einer Linie und einem Zwischenraum zugeordnet werden — within a system in which each tonal degree is assigned in turn to a line or to a space [s.XI] LmLGuido prol. 45: Ita igitur disponuntur voces, ut unusquisque sonus, quantumlibet in cantu repetatur, in uno semper et suo ordine inveniatur. Quos ordines, ut melius possis discernere, spissae ducuntur lineae, et quidam ordines vocum in ipsis fiunt lineis, quidam vero inter lineas in medio intervallo et spatio linearum. Quanticumque ergo soni in una linea vel in uno sunt spatio, omnes similiter sonant. Ut autem et illud intelligas, quantae lineae vel spatia unum habent sonum, quibusdam lineis vel spatiis quaedam litterae de monochordo praefiguntur, atque etiam colores superducuntur. LmLGuido prol. 49: sicut linea unitatem sonorum, ita per omnia littera vel color unitatem significat linearum ac per hoc etiam sonorum. al. LmLGuido reg. 178: inter duas lineas / vox interponatur una (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 28). LmLGuido reg. 182: Ut proprietas sonorum discernatur clarius, / quasdam lineas signamus variis coloribus, / ut quo loco quis sit sonus, mox discernat oculus (inde LmLOrg. Mediol. rhythm. 31. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 30). al. LmLIoh. Cott. mus. 5, 12: Cum enim ⋅Γ⋅ ponatur in linea, ⋅G⋅ erit in spatio. Item, cum ⋅A⋅ capitale sit in spatio, ⋅a⋅ minutum erit in linea, et ita est de ceteris. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 38: Que enim superacutarum lineam tenet, in acutis est in spacio et e converso. al. LmLAnon. Cist. I 50 p. 28. al. LmLAnon. La Fage I 2, 1. al. LmLTheinr. Dov. 3, 16 p.[] 306, 2. al. [s.XIII] LmLMus. man. 26, 4: sicut clavis illius rei, cui deputatur ingressum, pandit, sic litterae lineis praefixae totius lineae subsequentis manifestam tribuunt notitiam. LmLMus. man. 28, 18: raro contingit, ut ad numerum decem vocum cantus perveniat, multo vero rarius, ut hoc in eademque linea fiat, potest utique, si hoc evenerit, clavis in vicinam sibi lineam breviter transmigrare vel etiam in eadem linea vel alia clavis altera subrogari. LmLMus. man. 28, 19: [melius et conformius foret lineam superaddere quam clavem transponere]. al. LmLMetrol. 40 p. 72: Ubicumque invenitur in aliqua linea, id est regula, talis figura D, ipsa tota linea erit ⋅D⋅solre. Et si sequatur in ipsa linea talis figura F vel talis f, tunc deinceps non erit ⋅D⋅solre linea praedicta, sed ⋅F⋅faut. al. LmLIoh. Garl. mens. 8, 6: Finis punctorum dicitur, ut tractus respicit longitudinem secundum quantitatem omnium spatiorum et linearum. Ton. Praed. 66: In antiphonariis et gradualibus et aliis libris fiant note quadrate cum quatuor lineis debito modo distantibus, ne nota hinc inde comprimatur ab eis. LmLAmerus 1, 22. LmLElias Sal. 28 p. 55a: Nam cantus sine competentibus lineis non potest bene ordinari neque poni aequis gradibus in libro. ibid.: Et est notandum, quod tota palma non potest se extendere nisi ad decem lineas... Prima linea in gamma ⋅Γ⋅, ⋅A⋅ per medium, ⋅B⋅ per lineam eqs. LmLElias Sal. 28 p. 55b: Quare in cantu, qui ascendit quinque vel sex lineas, omnes non ponuntur in libro? Respondeo: omittitur fortassis propter avaritiam pergameni vel desidiam notatoris ... Sed hoc non obstante, scilicet appositione clavium, propter defectum linearum a plerisque etiam provectis cantus et ipsi turbantur et remanent confusi. al. LmLAnon. Couss. VII 11, 2. LmLPs.-Dietr. p. 7. LmLLambertus p. 255a: Unde linea et spatium nihil aliud est quam paritas et imparitas. Unde, quod dicitur in linea, dicitur imparitas, et illud, quod dicitur in spatio, dicitur paritas. ... Unde sequitur per numerum naturalem, quod, si primum sit in linea, semper reliquum erit in spatio (inde LmLTrad. Lamb. 2, 2b, 2. LmLTrad. Garl. plan. I 145. LmLTrad. Garl. plan. III 129. LmLTrad. Garl. plan. IV 61. LmLQuat. princ. 3, 7. sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 61, 13). LmLLambertus p. 257b: Ubicunque enim due voces a linea in spatio continuantur vel converso, id est tonus, preterquam in semitonio (inde LmLQuat. princ. 3, 14). al. LmLTrad. Lamb. 2, 1, 1. al. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 248, 41. al. LmLFranco Col. 9, 12: prima (sc. pausa), quae perfecta dicitur, quatuor tangens lineas tria spatia comprehendit eo, quod tribus temporibus mensuratur (inde LmLQuat. princ. 4, 1, 39). al. LmLHier. Mor. 11 p. 48, 12: Unde et XI claves sunt in linea, et similiter XI sunt in spatio. al. LmLTrad. Garl. plan. I 165 (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 82. LmLTrad. Garl. plan. IV 92). al. LmLTrad. Garl. plan. III 129. al. LmLTrad. Garl. plan. V 66: Gammaut in regula vel in linea habet unam clavem et unam vocem. LmLTrad. Garl. plan. V 79: in cantu plano vel ecclesiastico tantum quatuor lineas protrahimus. al. LmLAnon. Couss. IV p. 60, 17: Sed in fine lineae quatuor linearum ponebant unum (sc. signum), ut in cantu plano, propter cognitionem primi puncti alterius lineae quatuor linearum. al. LmLIoh. Groch. 98-99. LmLPs.-Mur. summa 790. al. LmLEngelb. Adm. 1, 6, 8. al. LmLWalt. Odingt. 5, 3, 4. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 2, 2: Mutatio est variatio nominis vocis seu note in eodem spacio, linea et sono (inde LmLNicol. Burt. 1, 18, 98. LmLDiff. mus. 44. LmLBonav. Brix. 13, 2). LmLMarch. luc. 9, 1, 61: si omnes note essent in una linea vel in uno spacio, non consurgeret cantare, sed potius ululare (sim. LmLMarch. pom. 4, 11. LmLFr. Gafur. extr. 4, 10, 11. LmLBonav. Brix. 8, 27). al. LmLMarch. pom. 3, 15. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 45b: Pausa unius brevis debet tangere duas lineas vel occupare unum spatium ... Pausa unius semibrevis debet figurari magis sub linea quam supra lineam. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 14: ibi spatia vel intervalla inter lineas valorem habent linearum (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 27. LmLIac. Leod. spec. 6, 73,[] 27). LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 29: secundum doctrinam Guidonis apponuntur quidam colores in tacto modo notandi per figuras, qui habentur pro litteris, ut pro ⋅C⋅ ubique, sive sit in spatio sive in linea vel regula, color croceus; pro ⋅F⋅, sive fuerit in regula sive in spatio, color rubeus sive de minio vel punctus in capite lineae vel spatii. al. LmLIoh. Mur. lib. 10, 3 (inde LmLGoscalc. 3, 9 p. 178, 20. LmLAnon. Mediol. 5, 11. LmLProsd. exp. 87, 1. LmLProsd. exp. 87, 5. LmLUgol. Urb. 3, 9-3, 1-2). LmLQuat. princ. 2, 3 (sim. LmLOrig. et eff. 5, 7). al. LmLIoh. Boen ars 1, 6, 4-5. LmLIoh. Boen mus. 1, 2. al. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 366, 5. al. LmLGoscalc. 1, 1 p. 36, 1. LmLHeinr. Eger 3 p. 39. al. LmLIoh. Vetul. 45, 7. al. LmLAnon. Monac. II 4. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 5 p. 14 (sim. LmLLad. Zalk. A 50). al. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 31 p. 302, 4: Si quis cantum musice scire cupit, primum quidem investigare opportet in monocordo et in cantu positionem, ordinem et figuras septem litterarum gravium, acutarum et superacutarum, que sunt in lineis et in superlineis cum ordinatis coloribus suis. LmLProsd. exp. 85, 16. al. LmLProsd. mens. p. 221a. al. LmLProsd. ital. I p. 245a (sim. LmLProsd. ital. II p. 65). al. Prosd. plan. 1, 10 p. 62, 4. al. LmLIac. Theat. 16: Ad neumas musice artis quattuor lineas ad minus sufficere noveris, quod, si quintam propter decacordum exposcat cantus, hoc erit remedium, si descendat, in inferiorem lineam transferret licteram, si ascendet, in superiorem. ibid. al. LmLProsd. spec. 2, 22 p. 210, 20. al. LmLAnon. Claudifor. 5, 2, 2. al. Anon. Gemnic. 1, 2, 89: in dicta figura decem linearum, novem spaciorum 4^orque clavium. al. LmLUgol. Urb. 2, 34, 59. al. LmLGeorg. Ans. 3, 18: Sic fit, ut notulas undecim possit cantus dispositor lineis in quinque disponere. LmLGeorg. Ans. 3, 26: considerat (sc. cantor), an notula prima sit eadem secta linea qua clavis, an alio loco sita super aut infra. al. LmLAnon. Carthus. pract. 12, 2: Nam quinque linee et quatuor spacia in cantu mensurabili communiter sufficere videntur, et quatuor linee et tria spacia in plana musica. Quod, si propter cantus ascensum vel descensum plures linee aut spacia requirantur, potest talis defectus facile suppleri mutando unam lineam in aliam per variationem clavium. al. LmLTrad. Holl. I p. 169: Linea vero est protractio directa duorum spatiorum diversiva. al. LmLTrad. Holl. II 36 p. 6 (p. 418a): linea est dignior spacio (sim. LmLLad. Zalk. A 29). al. LmLTrad. Holl. III 1 p. 16: primo, quid sit manus musica, secundo, quot in ea linee vel spacia constituunt. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 11, 5. al. LmLTrad. Holl. VI 28, 21: ne spissitudo et pluralitas linearum deformitatem et nimium paret laborem, placuit pocius intra duas lineas unam vocem disponi quam addi in ipsis lineis. al. LmLConr. Zab. tract. GG 11: paucae earum (sc. clavium) in libro cantuali ponuntur, scilicet f, c, g in capite linearum suarum. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 64. al. LmLConr. Zab. mon. T 6. LmLIoh. Tinct. diff. 150: Linea est locus pro tractu recto alicuius coloris effectus, quam alii regulam dicunt (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 2, 24). al. LmLIoh. Tinct. not. 2, 4, 2. al. LmLFr. Gafur. extr. 4, 2, 4. al. LmLIoh. Tinct. nat. 8, 5. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 15. LmLIoh. Tinct. exp. 2, 23. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 6. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 26. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 64. al. LmLNicol. Burt. 1, 13, 77. al. LmLGuil. mon. 5 p. 31. al. LmLBonav. Brix. 7, 6. al. LmLAdam Fuld. 3, 9: Pausarum alia generalis est virgula simplex vel duplex per omnes lineas chori tracta; designat finem vocis. al. LmLLad. Zalk. A 26: Quaelibet clavis in manu posita in membro impari ponitur in linea. al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 6, 19. al. LmLGuill. Pod. ench. 25 p. 386. LmLGuill. Pod. 5, 30. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 1. al. LmLCompend. mus. 7. al. LmLSzydlov. 2 p. 13. al. b in anderen Systemen — within other systems [s.XI] LmLGuido reg. interp. 3: Quidam ponunt duas voces duas inter lineas, / quidam ternas, quidam vero nullas habent lineas. LmLQuaest. mus. 2, 27 p. 98: Item ut musice tantum[] una linea per te possis cantare. Qui ad evitandum fastidium et laborem ferrearum quatuor linearum secundum dispositionem unius dumtaxat lineae stagno blumbove tractae musice nolet notare et cantare, hoc relegat argumentum succincta descriptione compositum. Igitur omnes plagales in ipsa finiuntur linea, omnes autenti sub ea in voce tertia. ibid. al. [s.XIII] LmLElias Sal. 28 p. 55a: Sed quare non ponitur quilibet punctus in linea de secundo in secundum? Respondeo: cederet ad confusionem et deturpationem libri. Et quare non ponitur linea de quarto in quartum vel de quinto in quintum punctum? Respondeo: bene ponitur de quinto in quintum ..., sed de quarto in quartum non ponitur, nam bene posset errari in medio: et de tertio in tertium non cadit nisi unicus punctus in medio, et ideo errari non potest. LmLAnon. Couss. IV p. 60, 8: sed antiqui non solebant nisi tres lineas diversi coloris, alii duas diversi coloris, alii unam unius coloris. LmLIoh. Groch. 83: Et ideo quidam attendentes, quod cantus penes acuitatem et gravitatem differebat, chordam unam vel lineam depingebant, respectu cuius gravitatem et acuitatem signabant. [s.XV] LmLThom. Bad. p. 86. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 1, 15. al. 2 Liniensystem, Notenzeile — stave [s.XIII] LmLMus. man. 25, 2: Quassari solet b mollis in cantum tribus modis, videlicet per lineae finem, per aliam C supervenientem et per incidentem mutationem. Quotiens namque finitur linea, curta sit an longa, si rursus in alia linea per ipsam cantus discurrere debeat, eandem b rursum noveris apponendam. LmLMus. man. 26, 18: quatuor regulae cum quinque spatiis suis sufficere valeant ad lineam pernotandam, sola clavis , si suppremae lineae praefigatur, in infima regula ⋅Γ⋅ tibi litteram primam, sub qua non est alia, praesentabit (sequitur exemplum). LmLMus. man. 28, 18: raro contingit, ut ad numerum decem vocum cantus perveniat, multo vero rarius, ut hoc in eademque linea fiat, potest utique, si hoc evenerit, clavis in vicinam sibi lineam breviter transmigrare vel etiam in eadem linea vel alia clavis altera subrogari. al. Ton. Praed. 68: Puncta etiam directiva posita in fine linearum ad innuendum, ubi prima nota sequentis linee debeat inchoari, diligenter a notatoribus observentur. LmLAnon. Couss. IV p. 60, 17: Sed in fine lineae quatuor linearum ponebant unum (sc. signum), ut in cantu plano, propter cognitionem primi puncti alterius lineae quatuor linearum. LmLPs.-Mur. summa 837. (?) [s.XV] LmLProsd. mens. p. 221b: talis pausa (sc. brevis) non potest figurari in linea pauciorum linearum tribus, quia aliter fieret immensurata. al. LmLProsd. ital. I p. 245b: in linea quinque linearum (sim. LmLProsd. ital. II p. 66). LmLIac. Theat. 16: Hoc autem ordine disponentur lictere in linea: ⋅G⋅ in riga, ⋅A⋅ in spacio, ⋅B⋅ in riga, ⋅C⋅ in spacio eqs. LmLIoh. Hoth. dial. p. 67. 3 Melodielinie — melodic contour [s.XV] LmLTon. Subl. p. 63, 3: Ex praedictis exemplis patet, quod aliquorum cantuum toni, et principalis et placalis, possunt cognosci penes principium aliquorum penes ascensum et descensum in medio secundum suam lineam. LmLTon. Subl. p. 63, 17: quicumque cantus non mixtus, sed simplex visus fuerit praedictas lineas ascendendi et descendendi excedere, peccat in toni sui melodiam. LmLCompos. Natura 7, 11 glo.: Et bene ponuntur (sc. discantus), quod unus ponatur precise sicut aliunde, et alter vagetur in eisdem tamen lineis cum alio, et tunc e contrario ille vagans teneat clausulas discantus, et alter vagetur; sic transmutatim optime sonat. saepius