Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
kussen sw. v.
sw. v., mhd. nhd. küssen; as. kussian, mnd. küssen, mnl. cussen; afries. kessa; ae. cyssan; an. kyssa. — Graff IV,523 f.
chuss-: 1. sg. -o Gl 4,39,41 (Sal. a 1); 3. pl. -ant H 19,7,4; inf. -en Nc 747,15. 802,4 [62,20. 120,19]; part. prs. -ende 785,10 [102,16]; nom. pl. m. -ente 792,26 [110,19]; chus-: 3. sg. prt. -ta 803,11. 12. 828,4 [122,1. 2. 148,1]. NpNpw 40,10; 3. pl. prt. -tun Gl 2,754,61; -ton Thoma, Glossen S. 7,9. Np 84,11. — chovsso: 1. sg. Gl 4,39,41 (Sal. a 1).
cuss-: 1. sg. -o Gl 4,132,50 (Sal. c; k-); 1. sg. conj. -e T 183,2. O 4,16,26 (k-); 3. sg. conj. -e W 1,1 (-v- A, cusser BK, cvsser C) [45,1]. 3 (ABCK, k- F) [6]; -a 1 (F) [1]; cuss-: inf. -an T 138,12. W 130,3 (A, k- BCFK) [231,18]; inf. gen. sg. -iannias S 319,29/30 = Wa 17,4; cus-: 3. sg. prt. -ta T 97,4. 183,4. O 4,16,51 (FV; k-); -t ebda. (P; k-, vor vokal. Anlaut); [3. pl. prt. -tun Pk(w) 84,11 (k-);] 3. sg. conj. prt. -ti T 183,3. 1) küssen, mit den Lippen berühren (als Ausdruck der Liebe, Freundschaft, Ehrerbietung): a) jmdn., etw. küssen: α) mit Akk. d. Pers.: (der Vater) fiel ubar sinan (des heimkehrenden Sohnes) hals inti custa inan cecidit supra collum eius et osculatus est illum T 97,4. under dien cham ein vuib . sconiu ... diu dia iungfrouun chatta unde chusta inter quos . femina splendentis formae ... virgine salutata . usque in eius osculum confisa pervenit Nc 828,4 [148,1]. uuer uueret mih des, daz ih dih, bruoder min, sehe sugan die spunne miner muoter, unte ih dih da uzze uundanan kussan muoze ut inveniam te foris, et deosculer te [Cant. 8,1] W 130,3 [231,18]; mit Bezug auf den Verrat des Judas: so uuenan so ih cusse ther ist iz quemcumque osculatus fuero ipse est T 183,2. „heil“, quad er, „meistar!“ inti kusta inan sar [vgl. osculatus est eum, Matth. 26,49] O 4,16,51. Iudas min muntman . daz chit der mih chusta . ze demo ih mih fersah ... der mit mir az . der bescrancta mih uuito homo pacis meae in quo sperabam [vgl. rursus quando venit ut traderet eum, osculum illi dedit, Aug., En.] NpNpw 40,10; — ferner: T 183,3. 4 (beide osculari). O 4,16,26. Nc 785,10 (exosculari). 802,4 [102,16. 120,19]; — erweitert durch mit + Dat. d. Sache/abstr. Dat.: cusser mih mit demo cusse sines mundes osculetur me osculo oris sui [Cant. 1,1] W 1,1 [45,1]; bildl.: nu cumer selbo unte cusse mih mit dero suoze sines euangelii [vgl. oscula praebendo, sua dulcia verba loquendo, Expos.] 3 [6]; — erweitert durch an + Dat./Akk. d. Sache (als Bez. eines Körperteils): tero (der drei Grazien) einiu chusta sia an demo underbrauue . anderiu chusta sia an den munt . tiu dritta an die bruste quarum una deosculata est frontem Philologiae ... alia os eius . tertia pectus apprehendit [vgl. osculata est frontem eius, Rem.] Nc 803,11. 12 [122,1. 2]; β) mit Akk. d. Sache (als Bez. eines Körperteils) u. attribut. Gen. (bzw. Pers.-Pron.)/Dat. d. Pers.: kasehante[] inan lepen chussant fuazi truhtines videntes eum vivere osculant pedes domini H 19,7,4. tiu (Vesta) getorsta Ioui daz houbet chussen . uuanda si sin magezoha ist caput regis ausa est osculari Nc 747,15 [62,20]; ferner: T 138,12 (osculari); γ) mit Akk. d. Sache (als Bez. eines Ortes) im lat. Kontext einer Glosse: chustun adlambunt [singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat, Sulp. Sev., Dial. 2,8 p. 190,18/19] Gl 2,754,61; b) rezipr.: (sih) kussen einander küssen: bildl.: reht unde frido chuston sih iustitia et pax osculatae sunt Np 84,11 [, z. gl. St. ohne Refl.-Pron.: reht endi friđu kustun Pk(w) 84,11]; — hierher wohl auch ohne Übers. des Refl.-Pron. in einer Glosse: iocantem . ludentem . forte more sinhion (d. i. sinhîuuôno) . amantium . inuicem se osculati sunt . halstont . vunte chuston [zu: vidit eum (sc. Isaac) iocantem cum Rebecca uxore sua, Gen. 26,8] Thoma, Glossen S. 7,9; c) substant.: das Küssen, der Kuß (vgl. DWb. V,2874 f.): ik iuhu ... unrehtas cussiannias, unrehtas helsiannias S 319,29/30 = Wa 17,4; d) Glossenwort: chusso basio (1 Hs. -um) Gl 4,39,41 (1 Hs. kos). 132,50. 2) übertr.: berühren, nur rezipr.: sih kussen einander berühren, von Linien: uuio dri reiza grehte . an dien orten sih chussente . triangulum machont Nc 792,26 [110,19].
Abl. kus, kos.
Vgl. kossôn.