Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
kellâri st. m.
st. m., mhd. nhd. keller; mnd. keller, mnl. kelre; an. kjallari; aus lat. cellarium. — Graff IV,390.
chellar-: nom. sg. -i Gl 2,7,31. 3,628,11 (2 Hss., darunter Carlsr. Aug. CCLXI, jetzt Carlsr. Fragm. Aug. 147, 9. Jh.). 629,1. 4,58,46 (Sal. a 1, 2 Hss.). 89,33 (Sal. a 1). 229,57 (clm 14456, 9. Jh.); -e 2,380,5. 3,628,11. 4,58,47 (Sal. a 1); dat. sg. -e 2,523,55 (Bern 264, 9. Jh.); -a 477,44 (zur Endung vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 313); -i 432,33 (2 Hss.; zur Endung vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 198 Anm. 3); acc. sg. -i 251,68 (M, 2 Hss.); nom. pl. -a 1,523,41 (M). 670,19 (M, 3 Hss.); -e 523,41 (M). 670,20 (M, 2 Hss.). Npw 143,13; -i Gl 1,233,9 (R; zur Endung vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 198 Anm. 4, oder nom. sg.?); -] 523,42 (M). 670,20 (M); acc. pl. -a 463,3 (M, 5 Hss.). 610,55 (M, 3 Hss.). 647,70 (M, 4 Hss.). 651,8 (M, 4 Hss.); -e 463,5 (M, 3 Hss.). 610,56 (M). 648,2 (M). 651,10 (M, 4 Hss.); -i (zur Endung vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 198 Anm. 4, oder nom. sg.?) 463,4 (M, 3 Hss.). 610,56 (M, 3 Hss.). 648,1 (M, 2 Hss.). 651,9 (M, 2 Hss.); chaellare: dass. 648,2 (M); cheller-: nom. sg. -e 4,58,47 (Sal. a 1); -] 3,665,44. 4,58,47/48 (Sal. a 1, 2 Hss.); nom. pl. -a Np 143,13; -e Gl 1,670,21 (M; das zweite e aus o korr., Steinm.); acc. pl. -e 463,5 (M). 610,57 (M). 648,3 (M). — chelar-: acc. pl. -e Gl 1,463,6 (M); chelr-: nom. sg. -e 3,400,47 (Hildeg.); acc. pl. (?) -] 1,463,6 (M). — khellar-: nom. sg. -i Gl 3,630,14. 16 (beide cgm 5248,2, 9. Jh.).
kellar-: nom. sg. -i Gl 3,629,20. 4,135,30 (Sal. c). 156,51 (Sal. c); nom. pl. -a 1,233,9 (Ra); keller-: nom. sg. -e 3,716,21; -] 210,39 (SH B); nom. pl. -a Gl L 797; dat. pl. -on Gl 2,701,51; kelre: nom. sg. 3,358,62 (Wien 901, 13. Jh.). 373,9 (Jd).
Verschr.: challara: acc. pl. Gl 1,651,9 (M, Wien 2732, 10. Jh., cha- für sonst in dieser Hs. belegtes che-).
Unklar bleibt: ..l.ro: Gl 2,261,44 (vgl. Schulte, Gregor S. 106,20; Luxemb. 44, 9. Jh.; Steinm. konjiz. zu kelliro; zur Kasusbestimmung s. u. 1 b und Schulte, a. a. O.). 1) Vorratsraum, Aufbewahrungsort (für Speisen und Getränke): a) allgem: kellara prumptuaria cellaria Gl 1,233,9 (Ra, funthi hardii K). chellari prumptuaria ebda. chellara promtuaria [eorum plena, eructantia ex hoc in illud, Ps. 143,13] 523,41, z. gl. St. Gl L 797 (vgl. NpNpw 143,13 unter b). chellara [demolita sunt horrea, dissipatae sunt] apothecae [Joel 1,17] Gl 1,670,19. chellari [tales plateis omnibus exquirit adsuetos ali ecclesiae matris] penu (Glossen: aerario, cellario) [Prud., P. Laur. (II) 159] 2,432,33. 477,44. 523,55. keller promptuarium 3,210,39. 716,21. 4,89,33. 156,51. promtuarium et cellarium 3,358,62. cellarium penus promptuarium 665,44. chelre kalchizinz cellarium 400,47. chellari cellarium 628,11 (1 Hs. cellarium vł apoteca). 629,20. 4,135,30. cellarium (darauf penus ł prumtuarium similiter, Steinm.) 3,630,14. cellarium et penu 629,1. potheca 630,16; — für Hausgeräte: chellara [et (Ezechias) ostendit eis cellam aromatum, et argenti, et auri ... et om- nes] apothecas [supellectilis suae, Is. 39,2] Gl 1,610,55; — Verwendungszweck unsicher: chellara [et mensus est longitudinem aedificii contra faciem eius, ...] ethecas (i. e. ecthetas? 1 Hs. apothecas) [ex utraque parte centum cubitorum, Ez. 41,15] Gl 1,651,8 (in clm 19440 über etthecas chellara noch mansiunculas sacerdotum, vgl. Davids, Bibelgl. S. 302), dazu wohl chellari etheca (i. e. ectheta?) apotheca 4,58,46; — Vorratsbehälter (?): chellera [super] apothecas (1 Hs. -a) [autem olei (praeerat) Ioas, 1. Paral. 27,28] Gl 1,463,3; b) spez.: Weinlager, Weinkeller: chellari [ex calcatorio iussit puerum descendere] apothecam [clausit, Greg., Dial. 1,9 p. 185] Gl 2,251,68, z. gl. St. kelliro 261,44 (Schulte, Gregor S. 106,20 erwägt wegen der Endung -o Zugehörigkeit zu calcatorio als unterzeilig interlineare Glosse; dann gehörte der Beleg zu kalkatra, wo aber keine t-lose Form belegt ist. Vgl. aber die stimmige Glossierung Gl 2,251,68). kelketron (getilgt) kelleron [Rhaetica (sc. vitis) nec] cellis [ideo contende Falernis, Verg., G. II,96] 701,51. kelre cellarium (darauf apoteka idem. promptuarium similiter, Steinm.) 3,373,9 (Gl. zwischen Weinvokabular). iro chellera sint folle . muzonde (Npw fezendo) daz lid . fone einemo ze andermo promtuaria eorum plena eructantia ex hoc in illud NpNpw 143,13. 2) Laderaum (auf einem Schiff): chellara (1 Hs. darüber noch chamarli) [quercus de Basan dolaverunt in remos tuos et transtra tua fecerunt tibi ex ebore Indico et] praetoriola [de insulis Italiae, Ez. 27,6] Gl 1,647,70, zum lat. Lemma vgl. aber Thes. X,2, 1068. 3) Glossenwort: chellari [item s vel x antecedentibus us masculina et quartae declinationis sunt; ut risus ... item] penus [, et specus tam masculina quam feminina, et neutra, Alc., Gr. p. 866] Gl 2,7,31. chellare penus [invenitur et masculinum et femininum et neutrum, Prisc., Inst. II,163,11] 380,5. chellari penus 4,229,57.
Komp. oli-, uuînkellâri, trinckeller mhd.