lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

irlouben

ahd. bis mhd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
6
Verweise raus
7

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

irlouben sw. v.

Bd. 5, Sp. 1333
irlouben
sw. v., mhd. erlouben, nhd. erlauben; mnd. erlven; ae. álýfan; got. uslaubjan. — Graff II,76 f.
ar-laup-: 3. sg. -it Gl 1,140,38 (Pa); 3. sg. prt. -ta 2,232,4 (S. Flor. III 222 B, 9. Jh.); ir-: 3. sg. -it 1,245,9 (K); er-: 3. sg. prt. -ta S 265,14 (B). — ir-loupi: 2. sg. imp. Gl 1,749,53 (M, 4 Hss., 2 -ov-).
er-lauppe: 3. sg. conj. S 273,30 (B); -laubpan: inf. 197,10 (B); zur Geminate -pp-/-bp- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 136 Anm. 4.
ar-laub-: 3. sg.? -it S 239,2 (B); 3. sg. conj. -e 5 (B); er-: 3. sg. -it 259,7 (B); 3. sg. conj. -e 265,10 (B). 270,28 (B; -av-); inf. -en 259,3 (B). — ur-loub-: part. prt. -it S 316,21/22. 25 (beide Würzb. B.); ar-: dass. -it T 68,2. 69,4. 79,1. 88,4. 100,2. 109,3. 126,1; ir-: 2. sg. imp. -i Gl 1,749,54 (M, 3 Hss.); -e 55 (M; -ov-); er-: part. prt. -it 2,92,14 (Würzb. Mp. th. f. 146, 9. Jh.). T 68,3. 193,4. 194,3. — er-loibet: part. prt. W 73,3 (BCK) [141,33] (zu -oi- für ou vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 46 Anm. 3).
Wohl verschrieben: ar-luobit: part. prt. T 110,1 (vgl. Einl. § 64,2; Ausg. -loubit). 1) erlauben, gestatten, zulassen: a) (jmdm.) etw. erlauben, gestatten; zulassen, daß jmd. etw. tut: mit Dat. d. Pers. u. Nebensatz: ih habo uernomen, daz min sponsus erloibet habet sinen unte minen uienton, daz sie mih besuochen W 73,3 [141,33] (BCK; uerlouwan A); — Glossen: irlovpi permitte [mihi loqui ad populum, Acta 21,39] Gl 1,749,53. arlaupta concedendo [enim lenia, subtraxit acriora, Greg., Cura 3,38 p. 98] 2,232,4; b) in dem passivischen Ausdruck (ni) ist irloubit/iz ist irloubit es ist (jmdm.) (nicht) erlaubt, etw. zu tun, man/jmd. darf etw. (nicht) tun: α) mit Inf./zi + Inf. im Dat. als Subj.: ih fragen iuuih, oba iz arloubit si in sambaztag uuola tuon oda ubilo ...? interrogo vos, si licet sabbato bene facere an male ...? T 69,4. ist arloubit in sambaztag zi heilanne? si licet sabbato curare? 110,1. ist arloubit zins zi gebanne themo keisore odo ni? licet censum dare caesari an non? 126,1; — mit Dat. d. Pers.: sambaztag ist, nist arloubit dir zi nemenna thin dragabetti sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum T 88,4. ist arloubit manne zi uorlazzanna sina quenun fon sihuuelicheru sachu? si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? 100,2; ferner: 79,1. 194,3 (beide licet); Glosse: si erloubit [zu: vicarios vero episcoporum ... formatas (sc. canonicas epistolas) facere] liceat [Conc. Ant. VIII, PL 84,124 C; oder zu: ut etiam ordinare ei presbiteros, et diaconos probabili iudicio] liceat [ebda. IX, PL 84,124 D] Gl 2,92,14; mit Ersparung des Inf., dieser ist nach dem übergeordneten Satz zu erg.: mit minan fuozon gien ih dar in urloubit niuuas S 316,25; β) mit thaz-Satz als Subj.: nist erloubit thaz man sie sente in thaz tresofaz non licet mittere eos in corbonan T 193,4; c) in Passivkonstr. mit Kasuskonversion: (David) brot fora gote gisaztu nam inti az inti gab then thie mit imo uuarun, thiu erloubit ni uuarun imo zi ezzane quos non licebat ei manducare T 68,3; — hierher auch mit Ersparung des Inf., dieser ist zu erg.: aus dem übergeordneten Teilsatz: daz ih mit minan ougun gisah daz mi urloubit niuuas S 316,21/22. ziu tuot ir thaz thaz iu arloubit nist in sambaztag? quid facitis quod non licet in sabbatis? T 68,2; aus dem untergeordneten Teilsatz: odo nist mir arloubit thaz ih uuilla tuon ...? aut non licet mihi quod volo facere ...? 109,3. 2) erlaubt sein (?), nur in B, wohl in Nachbildung von lat. licet (vgl. auch Ibach, Beitr. (Halle) 80,261): daz niuuellant daz uuannant nalles erlaubpan quod noluerint hoc putant non licere S 197,10. (der Mönch) furifare .. imv ni erlauben kasprohchan vvesan mit kastu pertranseat dicens; sibi non licere conloqui cum hospite 259,3. .. ni erlaube uzkakangan vvesan .. ei ... non liceat egredi de monasterio nec collum excutere de sub iugo regulae 265,10. nohheinemv erlauppe andran. hlutremv. nemin nemman nulli liceat alium puro nomine apellare 273,30; hierher wohl auch: .. solichan forakisiit .. erlavbe in oparorun edesmihil kesezen quem etiam talem praespexerit esse abbas, liceat (von 3. Hd. ergänzt: eum) in superiore aliquantolum constituere locum 270,28; ferner: 239,2. 5. 259,7. 265,14 (alle licet). 3) Glossenwort: arlaupit carisit licet convenit Gl 1,140,38. edho irlaupit sic licet 245,9 (vgl. Splett, Stud. S. 359).
Vgl. urloub, urloubî, unirloubit.
4428 Zeichen · 179 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    irloubensw. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    ir- louben sw. v. , mhd. erlouben, nhd. erlauben; mnd. erlven; ae. álýfan; got. uslaubjan. — Graff II,76 f. ar-laup-: 3…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    irloubensw. V.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    irlouben , sw. V. Vw.: s. erlouben

Verweisungsnetz

14 Knoten, 13 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Wurzel 3 Kognat 1 Kompositum 7 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit irlouben

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — irlouben kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „irlouben". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 15. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/irlouben/awb?formid=L01858
MLA
Cotta, Marcel. „irlouben". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/irlouben/awb?formid=L01858. Abgerufen 15. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „irlouben". lautwandel.de. Zugegriffen 15. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/irlouben/awb?formid=L01858.
BibTeX
@misc{lautwandel_irlouben_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„irlouben"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/irlouben/awb?formid=L01858},
  urldate      = {2026-05-15},
}