Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
houbitbant st. n.
st. n., mhd. houbetbant; as. hôBidband st. n. m. (s. u.), vgl. mnd. hvetbant m. (in anderer Bed.), mnl. hovetbant; ae. héafodbend m.; an. höfuðband n. — Graff III,137.
haupit-pant: nom. sg. Gl 2,762,31 (clm 14747, 9. Jh.); instr. sg. -]u 765,6/7 (ebda.); houpit-: nom. sg. -] 387,22. 391,66 (oder beide acc. pl., s. u.). 547,54; nom. pl. -] 593,38; acc. pl. -] 501,47. 538,24 (oder beide nom. sg.?).
houb-it-pant: nom. sg. Gl 2,387,22 (hov-; oder acc. pl.). Thoma, Glossen S. 6,17; acc. sg. Gl 1,719,14. 5,17,44; nom. pl. 2,683,42 (oder nom. sg.?); acc. pl. 501,47 (oder nom. sg.?); -et-: nom. sg. Nc 742,15/16 [78,18/79,1]; acc. pl. Gl 2,489,21 (oder nom. sg.?). — hAvbet-bant: nom. sg. Gl 3,287,38/39 (SH b); houbit-: dass. 2,709,52; acc. sg. 1,719,13; nom. pl. 2,689,60; acc. pl. 531,27 (hov-). 552,6 (oder beide nom. sg.?). 773,9. — hohubit-pantū: dat. pl. H 7,11,3 (zu -h- vgl. Einl. S. 19). — huobit-bandon: dat. pl. Gl 2,696,62 (zu -uo- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 46 Anm. 4).
houit-bant: acc. pl. Gl 1,716,43 (Brüssel 18723, Gll. 10. Jh.).
Mit Schwund des -t- (vgl. Gröger § 129,7): houbi-bant: acc. pl. Gl 2,30,19.
As. als st. m. flektiert: houid-bandos: acc. pl. Gl 4,291,26 (Ess. Ev., 10. Jh.) = Wa 51,18/19.
Verschrieben: houbit-bart: acc. pl. Tiefenbach, Aratorgl. S. 23,23; hovbet-hant: nom. sg. Gl 3,287,38 (SH b). 1) Kopfband, -binde: a) allgem.: houpitpant [qua se cumque fugax tripidis fert cursibus agmen, dampna iacent, ...] strophium [, diadema, monile, Prud., Psych. 449] Gl 2,547,54. houpitpant [discissa trahuntur] serta (Glosse: ligamenta capitis) [Venustatis collique ac verticis aurum solvitur, Prud., Psych. 441] 593,38 (oder zu 2 a). hovbetbant redimiculum redimicula sunt quibus mitra in capite feminarum alligatur [Hbr. II,450] 3,287,38. uuas iro ouh anagetan . iro houbetpant . keuuorhtez uzer tiuren gimmon Iunoni gemmis insitum diadema preciosis Nc 742,15/16 [78,18/79,1]; Überwurf, Tuch über den Kopf: sumerfano houbitpant theristrum aestivum pallium [zu:] theristrum [pallium dicitur, genus etiam nunc Arabici vestimenti quo mulieres provinciae illius velantur, Comm. in Gen., PL 107,574 A] Thoma, Glossen S. 6,17; b) spez.: α) Kopfband, -binde der heidnischen Priester: flamines dicebantur gentilium sacerdotes ... filaminium eo quod ex filo rubeo capud ligebant. Ex quo philacterium ... quo Pharisei ... utebantur ... filatia custodia ... ideo interdum teudisce houbitbant dicitur philacterium [vielleicht zu:] foliis [tantum ne carmina manda, ... ipsa canas oro (Aeneas zu Sibylle), Verg., A. VI,74] Gl 2,709,52 (z. lat. Text sowie z. möglichen Zusammenhang der Randgl. m. sacerdos, Verg., A. VI,35. 41 u. bes. mit foliis, ebda. 74, vgl. Meineke, Add. III,219 ff.); β) für den jüdischen Gebetsriemen: preitant ... houitbant [(scribae, et Pharisaei) omnia vero opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus:] dilatant [enim] phylacteria (dazu am Rand: in fronte ligantes pitaciola decalogi quae in fronte portabant, vgl. Meineke, Add. III,220) [sua, et magnificant fimbrias, Matth. 23,5] Gl 1,716,43 (vgl. auch: ligantes in fronte, et quasi coronam capitis facientes, Hier. in Matth. 23,6). houidbandos phylacteria [ebda.] 4,291,26 = Wa 51,18/19. 2) Kranz, Bandwerk, Girlande: a) um den Kopf: von Menschen: houbitpant serta [procul, tantum capiti (des trunkenen Silen) delapsa, iacebant, Verg., E. VI,16] Gl 2,683,42. 689,60. lorpaumes haupitpant [(Simon) extensis manibus] coronatus lauro [coepit volare, Pass. PP. 54 p. 165] 762,31. dih managi saligero himile kastatot urchundono siginumftim zeichanum inti hohubitpantum leitid folgent tiurida te multitudo beatorum caelo locata martirum palmis signis et coronis ducem sectantur gloriae H 7,11,3; spez.: für die Dornenkrone Christi: flehtente houbitbant durninez plectentes coronam de spinis [, posuerunt super caput eius, Matth. 27,29] Gl 1,719,13. 5,17,44; in einem Bilde: mit lorpaumes pletirum haupitpantu kachronot [ille (Jesus) descendit carne velatus, iste ascendit sanguine] laureatus [Pass. Steph. p. 51b] 2,765,6/7; — von Opfertieren: houbibant serta (coronas florum) [ministrant, ut mactanda feri procedat victima tauri, Ar. II,174] Gl 2,30,19 (vgl. von Gadow, Aratorgl. S. 51,169). 773,9 (vgl. Beitr. (Halle) 85,239). Tiefenbach, Aratorgl. S. 23,23; b) am Eingang eines Bauwerks: huobitbandon [centum aras posuit ... sacraverat ... et variis florentia limina] sertis [Verg., A. IV,202] Gl 2,696,62; c) übertr. auf eine Dichtung: houpitpant [Camena ... serta ... mystica dactylico texere docta liga] strophio (Glosse: cingulo aureo) [, laude dei redimita comas, Prud., H. a. cib. (III) 29] Gl 2,387,22. 391,66 (zu strophio? Oder zu im Kasus übereinstimmendem serta, vgl. die folg. Belege). houbetpant serta (Glosse: corona) [... mystica ... liga, ebda. 28] 489,21. 501,47 (in 1 Hs. als Randgl. neben V. 29). 531,27. 538,24. 552,6.
Abl. houbitbantôn.