gradus

gradus -us m. 1. Tonstufe 2. Intervallschritt 3. Intervall 4. Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung 5. Hexachord 6. Bezeichnung für eine Rangstufe, die das mensurale Verhältnis von benachbarten Notenwerten bestimmt 7. Tonschritt von der Größe eines Neuntels des Ganztons 8. Oktavbereich 9. ? Klangverbindung — 1. pitch, note 2. (conjunct) step 3. interval 4. term of undetermined meaning that designates a neume 5. hexachord 6. term that designates a level in mensural note values, which defines the mensural relationship of contiguous note values 7. interval that encompasses one ninth of a tone 8. range of an octave 9. ? progression of sonorities 1 Tonstufe — pitch, note [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 16, 36, 8: Exordia cantus cuiusque tropi sumuntur in sex chordis consideratis ab ultimo gradu suae descensionis. [s.X] LmLCant. Quid est cant. c. 483 (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 30 p. 300, 2). ibid. al. [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 5 p. 6. LmLVers. Ars humanas p. 114a. LmLPs.-Guido form. ton. 3, 10. [s.XII] LmLTon. Cist. 143 (inde LmLIoh. Aegid. 15, 26). (?) [s.XIII] LmLDisc. Quicumque II 1, 6: primus gradus de cantu est Gammaut. LmLMus. man. 16, 4: haec vox ut ... talem possidet collateralem, quae pro ipsa valeat ad minus per gradus quatuor deponi, <sic>: ut-fa, mi, re, ut. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 26, 7. al. LmLHugo Spechtsh. 263. al. LmLHenr. Zel. 28: sex sunt gradus, per quos tota ars musice canitur, scilicet ut, re, mi, fa, sol, la et econverso. Et scala eius manus sinistra, in qua ponuntur gradus. [s.XV] LmLIac. Theat. 2. LmLGob. Pers. p. 181a: Advertendum est autem, quod vetustissimi musici tantum quindecim, secundum alios quatuordecim gradus in scala musicali posuerunt; unde ab ⋅A⋅re inceperunt et in ⋅aa⋅lamire terminaverunt. Sed posteriores musici, considerantes, quod secundum tonos quinque sub suo finali requiritur diapente, apposuerunt unum gradum in principio ... Insuper adiecerunt tres, secundum alios quatuor extremos gradus. Et sic sunt numero decem et novem gradus scalae musicalis. al. LmLThom. Bad. p. 85. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 24: Boetius fundavit suum monocordum Grecum et divisit illud in 4 partes ita, quod 5 primos gradus appellare voluit gradus principales et quatuor sequentes medios et 5 sequentes acutos et 4 finales excellentes. LmLAnon. Carthus.[] nat. 4 tit.: De gradibus seu clavibus inicialibus, id est, quibus principiantur ipsi toni communi usu. Primus tonus pro principiis sui cantus habet 4 gradus initiales, scilicet ⋅C⋅faut, ⋅D⋅solre, ⋅F⋅faut et ⋅a⋅lamyre. eqs. LmLAnon. Carthus. nat. 4, 25: specialiter nota, quod quilibet tonorum inter alios gradus initiales superius enumeratos etiam illum habet initialem, qui eius principalis finalis est. Et ille in ordine ad alios dicitur principalis gradus initialis, ceteri vero dicuntur differentiales. LmLAnon. Carthus. nat. 5 tit.: De gradibus ambitus, id est de gradibus ascensuum et descensuum ipsorum octo tonorum. LmLAnon. Carthus. nat. 5, 35: si aliquis cantus inveniatur, qui nec incipiat nec finiat in suis gradibus regularibus, sed in suis affinibus. LmLAnon. Carthus. nat. 6 tit.: De gradibus finalibus octo tonorum. LmLAnon. Carthus. nat. 6, 12: ⋅G⋅solreut autem nullum habet gradum affinem. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 20: plures sunt cantus, qui manent in communibus gradibus, et ergo in illis non oportet ascensum et descensum ad proprios gradus considerare. al. LmLInterv. Notandum 10 p. 158 (p. 470b). LmLFr. Gafur. extr. 4, 2, 4. LmLGuil. mon. 6 p. 34: tam in ascensu quam in descensu de gradu ad gradum. LmLContr. Ad sc. artem p. 69b. LmLContr. Est autem p. 367a. LmLContr. Et primo I 15 p. 139 (p. 463b). al. LmLContr. Nota quinque 10. LmLContr. Volentibus I p. 26b-27a. LmLContr. Volentibus II 7. al. 2 Intervallschritt — (conjunct) step a Bestimmung — determination [s.XV] LmLIoh. Tinct. nat. 21, 3: gradus coniunctio est toni aut semitonii. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 15: gradus pro quantitate ascensus vel descensus a spatio in lineam immediatam et e contra accipitur. b Gebrauch — usage [s.IX] LmLScol. ench. 1, 107. LmLHucbald. 14: Disponantur autem eaedem voces gradibus suis ... ‚-den-‘ t ‚-tes‘ s ‚do-‘ t ‚-mi-‘ t ‚-num‘. al. [s.XI] LmLOrg. Mediol. rhythm. 90: Nam si cantus sonat sextam gradatim ad terciam, / organum quasi per gradus ascendit ad decimam. [s.XII] LmLTon. Vatic. 12, 6 p. 211. [s.XIII] LmLMus. man. 52, 12: sumunt initium in tertia supra finalem, sed statim per gradus duos descendunt ad finalem. al. LmLElias Sal. 7 p. 24a. al. LmLEngelb. Adm. 4, 33, 5: Plagalis vero eius, i. e. quartus tonus in ordine, quia decurrit per gradus magis quam per saltus ascendendo et descendendo. al. [s.XIV] LmLPaul. Flor. 21. [s.XV] LmLIac. Twing. p. 112, 21. LmLIoh. Tinct. nat. 21, 1-2. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 13: Tertiam unisonus post se supra et infra tenorem postulat, si tenor ipse non moveatur vel si unum gradum aut duos ascendat vel descendat. eqs. passim LmLBart. Ram. 1, 1, 7 p. 20. LmLIoh. Hoth. dial. p. 69. al. (?) LmLIoh. Hoth. contr. I 13: cantare discantum per gradum tam ascendendo quam descendendo, quando tenor movetur per saltum. al. LmLAnon. Couss. I p. 446a. LmLContr. Ad sc. artem p. 69b-70a. LmLContr. Consonantiae p. 409b. al. LmLContr. Contr. est ars 29. al. (?) LmLContr. Et primo I 22 p. 140 (p. 463b). al. LmLContr. Et primo II 38 p. 143 (p. 464b). LmLContr. Nota quinque 8-10. LmLContr. Quoniam hom. 5, 10. al. LmLContr. Quot sunt conc. p. 74b. 3 Intervall — interval [s.XI] LmLTon. Aug. p. 124b. al. [s.XIII] LmLTon. Franc. p. 140a. LmLTrad. Garl. plan. V 102. eqs. (?) [s.XIV] LmLIoh. Boen ars 2, 17, 22: Est enim maior gradus dyapente quam dyatesseron. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 8: Requirit enim quilibet gradus duas claves, et duo gradus tres claves. LmLIoh. Boen ars 2, 21, 14: Dyesis medietas est limmatis, id est semitonii minoris, qui nullum gradum armonicum facit apud nos. al. LmLIoh. Boen mus. 1, 107. al. LmLGoscalc. 1, 1 p. 40, 7: in qualibet ipsarum deduccionum sunt iste 6 voces, scilicet ut, re, mi, fa, sol, la, inter quas sunt 5 gradus. Primus est de ut in re, de re in mi, de mi in fa, de fa in sol, de sol in la, et e converso. Secundus est de ut in mi, de re in fa, de mi in sol, de fa in la, et e converso;[] ... Tercius gradus est de ut in fa eqs. LmLGoscalc. 1, 8 p. 88 (sim. LmLConr. Zab. tract. p. 236). al. [s.XV] LmLTrad. Holl. III 5 p. 36. LmLMich. Keinsp. 6, 9. 4 Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung — term of undetermined meaning that designates a neume [s.XI-XII] LmLNeum. Punctus p. 55: Punctus, iacens, nectens, evanescens, gula, gradus vel gurgulus. 5 Hexachord — hexachord [s.XIII] LmLAnon. Ratisb. 2, 10. [s.XIV] LmLIoh. Mur. not. 1, 5, 2: Quidam vero posteriorum in vocibus ordinatis per manum iuncturas per litteras alphabeti gradibus distinctis factisque mutationibus unius gradus in alterum (sc. musicam ordinaverunt), prout subiecta descriptio manifestat. (Sequitur descriptio:) 1. gradus - ut re mi fa sol la. ... - 7. gradus. Mut. Ad noticiam 24: sciendum, quod ⋅ee⋅ a modernis musicis est addita propter perfeccionem septem cantus vel gradus. 6 Bezeichnung für eine Rangstufe, die das mensurale Verhältnis von benachbarten Notenwerten bestimmt (modus - tempus - prolatio) — term that designates a level in mensural note values, which defines the mensural relationship of contiguous note values (modus - tempus - prolatio) [s.XIV] LmLMarch. pom. 30C, 71. (?) LmLPhil. Vitr. 15, 14 (inde LmLTrad. Phil. I f. 62rG, 49). (?) LmLPhil. Vitr. 15, 16. LmLAnon. Michels 1, 7. LmLIoh. Mur. not. 2, 6, 5: Distinctio perfecti secundum situm in quolibet gradu: (sequitur descriptio). LmLIoh. Mur. not. 2, 6, 9: Ordinatio modorum vel specierum cantus in quolibet gradu: (sequitur descriptio). LmLIoh. Mur. not. 2, 10, 13: Longa dicitur perfecte perfecta, cum includit tria tempora <perfecta> sui gradus, ut tres breves. al. LmLPs.-Mur. arg. p. 108a. LmLPetr. Dion. 9 p. 155: Primus gradus. Primus modus: . Secundus modus: . Tertius: . Quartus: . Quintus: . eqs. al. LmLPetr. Dion. 10 p. 156: secundum omnem gradum notarum est dare gradum etiam et pausarum. al. LmLIoh. Mur. comp. 7, 14. al. LmLIac. Leod. spec. 7, 24, 12. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 2: Primus quippe gradus crescendi ad perfectionem a minima prolacione vocis incipit procedendo per semibrevem imperfectam ad semibrevem perfectam. Secundus vero gradus crescendi ad perfectionem incipit a semibrevi procedendo per brevem imperfectam duas in se continentem semibreves ad brevem perfectam. Tercius enim crescendi gradus ad perfectionem incipit a brevi recta, que est minimum in plenitudine vocis, procedendo per longam imperfectam duas breves eiusdem nature in se continentem ad longam perfectam. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 3: in quolibet gradu decrescente maior, minor et minima connumerantur, ut gratia exempli: longa perfecta dicitur maior in suo gradu; longa vero imperfecta dicitur minor, et brevis recta in illo gradu dicitur minima. al. LmLAnon. London. I 1 p. 40-41. LmLIoh. Tork. decl. 3, 3. LmLIoh. Hanb. sum. 2 p. 188, 2. al. LmLPs.-Theodon. append. 2 p. 54. al. LmLIoh. Vetul. 19, 5. LmLSemibr. caud. p. 65. [s.XV] LmLOrig. et eff. 17, 1. LmLAnon. Couss. XII 5, 20: modus, tempus et prolatio ... dicuntur gradus speciales artis musicae (sim. LmLAdam Fuld. 3, 5). LmLAnon. Couss. XII 12, 2: Est unius notae in eadem figura dupla eius acceptio et habet fieri in tribus primis gradibus musicae, scilicet modo, tempore et prolatione perfectis. LmLFr. Gafur. extr. 10, 5, 30. LmLCompos. Cum igitur 1, 4: consideret, sub quibus graduum musice membris, scilicet an in tempore perfecto vel imperfecto vel maiori prolacione vel minori prolacione, <velit componere> (sim. LmLCompos. Cum igitur 2, 4. LmLCompos. Cum igitur 3, 4). LmLCompos. Cum igitur 1, 12: Proporcio enim dupla similiter et quadrupla locum tenebunt in omnibus musice gradibus, tam perfectis quam imperfectis. Sed proporcio tripla similiter sesquialtera solum habebunt locum in musice gradibus imperfectis. LmLIoh. Hoth. mens. II 3, 1. al. LmLAdam Fuld. 3, 2: proportio fieri habet per primos musicae gradus, videlicet[] modum, tempus et prolationem. LmLAdam Fuld. 3, 7: Tactus autem per figuras et signa in singulis musicae gradibus fieri habet. al. LmLAnon. Salisb. 1, 4: alio nomine dicitur musica mensurabilis ob hoc, quia mensuratur his tribus gradibus musicae figurativae, modo, tempore et prolatione. LmLAnon. Salisb. 6, 13: Qui tres gradus significantur nobis per haec signa tria, scilicet numerum, circulum et punctum. LmLAnon. Salisb. 10, 1: Perficere est notam imperfectam perfectam reddere et hoc mediante puncto additionis, et habet causari in cantu de gradibus imperfectis. LmLAnon. Salisb. 15, 8: Gradus musicae: Modus respicit maximam et longam . Tempus brevem et semibrevem respicit . Prolatio semibrevem et minimam respicit . al. LmLContr. Notandum est p. 47. 7 Tonschritt von der Größe eines Neuntels des Ganztons — interval that encompasses one ninth of a tone [s.XV] LmLInterv. Notandum 3 p. 158 (p. 470b): Item cisma est modus continens medium gradum; distat enim (ms.; ed.: id est) re ab ut novem gradibus. Sed coma est modus continens unum gradum. Sed dyacisma est modus continens duos gradus. Dyeseos est modus continens quattuor gradus, qui dicitur semitonium minus. Sed apothome est modus continens quinque gradus, et ille modus dicitur semitonium maius. ... Semitonium perfectum continet quattuor gradus cum medio. Tonus continet novem gradus. ... Diapason continet sex tonos, id est quinquaginta quattuor gradus. 8 Oktavbereich — range of an octave [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 1, 3, 5: hae septem litterae secundum triplicem gradum ordinantur in manu. Primo gradu integraliter sic: ⋅Γ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅. Secundo statu iterum integraliter, videlicet sic: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅. Tertio vero gradu ponuntur dumtaxat quatuor, videlicet isto modo: ⋅aa⋅bb⋅cc⋅dd⋅. 9 ? Klangverbindung (eines mehrstimmigen Satzes) — ? progression of sonorities (within a polyphonic composition) [s.XV] LmLOrig. et eff. 15 tit.: De tribus gradibus discantus. Tres sunt gradus discantus: primus diapente cum ditono; secundus diapason cum diapente; tertius decima, id est diapason cum ditono, <cum duodecima> (ms. London, Lansdowne 763; ed.: tertius cum diapente decima, id est diapason cum ditono), tertiadecima cum quintadecima. LmLOrig. et eff. 16, 1: Cantus coronatus cantus fractus dicitur, quia ad nullum gradum alligatur, sed potest ascendere et descendere in consonantiis perfectis et imperfectis indifferenter.