Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gomman st. m.
st. m., mhd. gomman; mnd. gummen. — Graff II,742. IV,199 f.
comman: nom. sg. Gl 1,66,7 (K). 206,33 (Ra). 231,28 (Ra). 410,1 (Rb). S 216,23 (B); dat. sg. -]e Gl 2,309,11 (Rb). S 195,15 (B); comane: dass. Gl 1,585,43 (Rb); commen: nom. sg. 3,691,65; acc. sg. S 90,24. 25 (beide Sam.); comen-: gen. sg. -es Nc 690,6/7 [4,6/7]. Np 146,10; -is Npw 146,10; acc. sg. -] NpNpw 104,17.
gomman: nom. sg. Gl 2,7,12. I 14,6. T 5,7. 87,5. 225,2. O 1,5,38. 11,7. 3,6,10. 5,16,30; gen. sg. -]nes T 3,6. 13,6. O 1,14,15 (FP). 16,8 (P). 2,14,49; -]es 1,14,15 (V). 16,8 (DV); dat. sg. -]ne T 3,1. 7,9. O 1,16,18 (FPV). 4,31,16 (F). 5,8,49; -]e 1,16,18 (D). 4,31,16 (PV); -] 1,16,5; acc. sg. -] T 5,4. 87,5 (3). 100,3. O 2,14,47. 51 (FV). 3,14,5; nom. pl. -] T 54,2. O 1,22,14; gen. pl. -]no T 80,6; dat. pl. -]non O 5,8, 52; acc. pl. -]a Gl 1,490,12 (M, 3 Hss.). 2,460,25; -] T 87,5; gomana: dass. Gl 1,490,13 (M); gommenes: gen. sg. O 1,16,8 (F); gomen-: dass. -es Nb 16,1 [17,15]; dat. pl. -en Nc 776,30 [127,16].
cōman: nom. sg. Gl 1,66,7 (Pa). 126,21 (Pa). 172,14 (Pa); nom. pl. -]a 206,35 (K Ra); gen. pl. -]no 88,17 (Pa); cōm: nom. sg. 206,33 (K); gōmana: acc. pl. 490,12/13 (M).
Verschrieben: camano: gen. pl. Gl 1,88,17 (K, vgl. Kögel S. 20); gommam: acc. sg. O P 2,14,51; gem-man: nom. sg. Gl 4,150,47 (Sal. c).
Mann: a) den Menschen männl. Geschlechts bezeichnend, auch vom Knaben: edo comman anu samun vel vir sine semine Gl 1,66,7. comman adales [vir dei est in civitate hac,] vir nobilis [1. Reg. 9,6] 410,1. fior gomman tragente in bette man quattuor viri portantes in lecto hominem T 54,2. thie dar tetta fon anaginne gomman inti uuib qui fecit ab initio masculum et feminam 100,3. thaz kind ouh, thaz wurti fon gommanes giburti O 1,14,15. thiu wib thiu giangun suntar; thie gomman fuarun thanne in themo afteren gange 22,14. comen santa er fore in. Vuen? Ioseph misit ante eos virum NpNpw 104,17; ferner: T 80,6 (vir). O 1,11,7. 16,18. 3,6,10. 14,5. 4,31,16. 5,8,49 (vir). 16,30; b) Ehemann: siu quat, ... commen nehebiti S 90,24. Iacob gibar Ioseben gomman Mariun Iacob autem genuit Ioseph virum Mariae T 5,4. „Holo“, quad er, „sar zi erist thinan gomman“ [vgl. voca virum tuum, Joh. 4,16] O 2,14,47. mit tero (gezumfte) des comenes unde dero brute natura gesippot uuirt [vgl. sexus maris et feminae, Rem.] Nc 690,6/7 [4,6/7]; hierher, da kaum ausschließl. biologisch als Geschlechtspartner, Erzeuger zu verstehen, wohl auch: vvuo mag thaz sin (daß ich schwanger bin)? uuanta ih gommannes uuis ni bim quomodo fiet istud? quoniam virum non cognosco T 3,6. fon gommannes uuillen ... giborane ex voluntate viri ... nati 13,6. mih io gomman nihein in min muat ni birein O 1,5,38; — ferner: S 90,25. T 3,1. 5,7. 7,9. 87,5 (5) (alle vir). O 1,16,5. 8. 2,14,49 (vir). 51 (vir); c) als Herrscher, Gebieter über das Weib, im Hause: gommana [esse] viros [principes ac maiores in domibus suis, Esth. 1,22] Gl 1,490,12; hierher auch: gommana [sed pudet esse] viros [, quaerunt vanissima, Prud., Ham. 285] 2,460,25; d) für den Mann, den besondere Geistesgaben oder Stärke, Schnelligkeit, Standhaftigkeit auszeichnen: quhad gomman (David) dixit vir I 14,6. dar uuas gomman uuizogo mahtig in uuerke inti in uuorte fuit vir propheta potens in opere et sermone T 225,2. tu gestige ze gomenes sinne? evaseras in robur virilis animi? Nb 16,1 [17,15]; dem schwachen, nachgiebigen Weibe gegenübergestellt: ungerad numerus ist tien gomenen gegeben uuanda er starchero ist . tanne par si . unde er unspaltig ist . also daragagene par dien uuiben umbe iro uueichi geuuidermezot ist numerusque impar . maribus est attributus Nc 776,30 [127,16]; — in der Verbindung mit gâhi, spâhi oder strengi hierher auch: strengi comman edo como fortis vir Gl 1,172,14. comman khahi vir excellens 231,28. kelihhison inan commane spahemv similabo eum viro sapienti S 195,15; e) allgem.: ohne Hervorhebung des Geschlechts: Mensch, Person, im Plural Leute: comane unęrhaftemo [vigilia, cholera, et tortura] viro infrunito [Eccli. 31,23] Gl 1,585,43. demo heidanin commane gentilis viro [zu: gentiles vero ..., ad cognoscendum dominum non per vocem, sed per signa perducuntur, Greg., Hom. I,10 p. 1468] 2,309,11. comman zunkaler vir linguosus S 216,23. (Maria Magdalena) kundta thaz lib sar ... erist gommanon O 5,8,52. noh imo nelichet uuola in dien seldon des comenes . der sih ze imo selbemo fersiehet . unde in (Gott) nieht ananeharet neque in tabernaculis viri beneplacitum est ei NpNpw 146,10; f) Glossenwort: deri tusunt commanno habet qui mille viros habet Gl 1,88,17. edo comman vel vir 126,21. comman mas 206,33. commana mares 35. gomman mas [, maris, Alc., Gr. 516] 2,7,12. como. commen baro 3,691,65. gomman mas 4,150,47.
Abl. gomman(n)in; gommanlîh.