Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
giburida st. f.
st. f.; mnd. geborde, mnl. geboorte. — Graff III, 168.
ca-purid-: dat. sg. -u Gl 1,149,23 (R); nom. pl. -a 2,345,46 (clm 6325, 9. Jh.); ki-: nom. sg. -a 678,48 (Schlettst. 12. Jh.); gi-: 4,44,57 (Sal. a 1). 124,41/42 (Sal. b). 134,58 (Sal. c); acc. pl. -a 2,604,11. — ki-burid-: nom. sg. -a Gl 2,349,26; gi-: 28,57. 80,8. 4,143, 54 (Sal. c); dat. sg. -o 325,28; acc. sg. -a Beitr. 73,199 (nach Gl 2,79,35); ke-: nom. sg. -a Gl 2,775,1; acc. pl. -a 774,39; ge-: nom. sg. -a 28,57. 32,19. 33,4. 774,45; dat. pl. -on 33,3. 32. 775,20; acc. pl. -a 32,2. 3. 14. 44,22.
ke-pured-: dat. sg. -o Gl 4,336 Anm. 2 u. Beitr. 73,229 (mus. Brit. Add. 19 723, 10. Jh.). — ge-bured-: nom. sg. -a Ni 531,1; dat. sg. -o Nb 361,2 [395,24]; acc. sg. -a Ni 531,2; nom. pl. -a 534,12; dat. pl. -on 19.
Nicht näher bestimmbar ist gi-purde: Gl 1,417,53 (M, clm 22 201, 12. Jh.). — Verstümmelt: ke-bu::do: Gl 4,336,6 (mus. Brit. Add. 19 723, 10. Jh.; -bu- statt -bo- nach Beitr. 73,229).
ge-buridon: Gl 2,772,20 ist verschrieben, s. gibârida st. f. 1) Ausgangspunkt, Ursprung > Ursache, Beweggrund: geburida [discernere] causas [eventus post facta solet, Ar. II, 934] Gl 2,32,2 (vgl. 3 a). geburidon [haec duo (Ex. 12,6. Acta 27,33 f.) sunt diversa locis sed proxima] causis [, et repetita salus uno de fonte levatur, Ar. II, 1141] 33,32. 775,20. giburido [nec ei (dem Bischof) liceat ... parentibus propriis, quae dei sunt, condonare. Quod si pauperes sunt, tamquam pauperibus subministret, ne eorum] occasione [ecclesiae negotia depraedentur, Conc. Wormat. XLV p. 316] 4,325,28. 2) Verlauf, Ausgang: dia io gagenuuerti sines anasehennes . unde umbehabennes alliu ding . neguuan er nieht fone dero chumftigon geburedo . nube fone eigenero einfalti quam praesentiam comprehendendi omnia . visendique . non sortitus est deus ex proventu futurarum rerum . sed ex propria simplicitate Nb 361,21 [395,24], hierher wohl auch gipurde [sed et hoc parum visum est in conspectu tuo ..., nisi loquereris etiam de domo servi tui] in longinquum [2. Reg. 7,19] Gl 1,417,53 (4 Hss. bifuri, 4 Hss. hinnanfuri). 3) Vorgang, Geschehen, Ereignis, Vorfall: a) allgemein: geburida [discernere causas eventus post] facta [solet, Ar. II, 935] Gl 2,32,3 (vgl. o. 1). geburida [Paulus,] gesta [loquens, socios ibi lumina dudum conspexisse suos, vocem tamen auribus illam non hausisse refert, Ar. II, 977] 14. 774,39. kiburida [cuncti, navigio socios quos] casus [habebat, Juv. 3,126] 349,26 (Jesu Wandeln auf dem See, Matth. 14,22—33). gipurida [comperi, quod in huiuscemodi rebus (Erdbeben) ad illorum (Christianorum) invidiam communes] casus [transfertis, Ruf., Hist. eccl. IV, 13,4 p. 331] 604,11. uernim io daz tiu gebureda geuuarit tia uoresagun . nals tiu uoresaga dia gebureda Ni 531,1. 2. fone diu . uuanda die uoresaga . also geuuare sint . so die nahchomenten gebureda . so skinet . taz not ist in zuiueligen dingen tie uuider dien geheizen geburren mugen . kelicha uuesen dia uoresagun . s. dien nahkaenden geburedon quare quoniam similiter orationes verae sunt . quemadmodum et res . manifestum est . quoniam necesse est . s. in his rebus . quaecumque sic se habent ut utrumlibet sint . et contraria eorum contingant . similiter se habere et contradictionem 534,12. 19 (lat. Text von Notker nicht verstanden); b) Angelegenheit, Sache: geburida [agmina supplicii ferventia corpore Pauli poenarumque graves evolvere versibus iras] causa [monet, sed lingua pavet, Ar. II, 994] Gl 2,32,19. 774,45. geburidon geburida [dat semina] causis res [mala saepe bonis, Ar. II, 1093. 1094] 33,3. 4. 775,1 (nur für res). 4) Zufall: unuuaringun unuuaringun capuridu fortuitu casu eventu Gl 1,149,23 (R, anaquimi Pa K). giburida [nihilne est quod vel casus vel] fortuitum [iure appellari queat? Boeth., Cons. 5,1 p. 122,32] 2,80,8. kipurida fors [omnia versat, Verg., E. IX, 5] 678,48. casus fortuna ł fortuita pericula gipurida 4,124,41/42. 134,58 (dazu Beitr. 73,211). giburida fors 143,54, hierher wohl auch gipurida casus 44,57; Gl 2,349,26 s. 3 a. 5) Schicksal, Geschick, Los, pl. Schicksalsschläge: geburida sors [prima revelat exemplumque creat quod talia bella gerenti hoc de fonte fluit, Ar. I, 620] Gl 2,28,57. geburida [subdita nobilibus ut sua] fata [gemant, Avian. 41,18] 44,22. capurida [‘in dolore ... et maerore paries filios’; quos utique sic creatos diversi ...] casus [, luctusque surriperent, Is., De off. II, 20 p. 809] 345,46. geburida per fatum necesse: venire [Interpr. zu providentia in: procreavit providentia dei, dies Interpr. zu: perspexisse sufficiat, quod ... deus idem ... cuncta disponat dumque ea quae protulit in sui similitudinem retinere festinat, malum omne ... eliminet, Boeth., Cons. 4,6 p. 114,192] Beitr. 73,199 (nach Gl 2,79,35). 6) Unsicher: Karg-Gasterstädt erwägt die Konjektur keburido Gl 4,336,6 u. Beitr. 73,229 und bezieht auf Juv. 1,9: nec fuit his (Zacharias u. Elisabeth) suboles ..., gratius ut donum iam desperantibus esset: ‘Geschehen, glückliches Ereignis’. s .. ende ine mit kepuredo Gl 4,336 Anm. 2 u. Beitr. 73,229 neben Juv. 1,10: sed cum forte adytis arisque inferret odores Zacharias weiß Steinm. mit dem lateinischen Text, auch dem der Umgebung, nicht zu vereinigen.