Eintrag · Mittellateinisches Wb.
fabrica f.
fabrica, -ae f.script. frabi-: MLWChron. Salern. 73 (cf. Stotz, Handb. 3,VII § 294.1). I de loco: A officina (fabri ferrarii, aerarii) – Werkstatt, Schmiede, Gießerei: MLWLex Baiuv. 9,2 si in ecclesia vel infra curtem ducis vel ⌊in -a⌋fabrica (infra basilica, in fabrino, infra brica var. l., cf. notam ed.) vel in mulino aliquid furaverit. MLWTheoph. sched. 3,1capit. de constructione -aefabricae. MLWChart. Gosl. I 301 p. 324,3 Hermannus (sc. possidet) -amfabricam solventem v solidos. p. 324,14 -amfabricam argentariam. MLWActa civ. Wism. A 1021 Henricus gropengetere impignoravit -amfabricam suam. MLWChart. Nuremb. 658 p. 385,4 -afabrica ferri. saepe.in imag.: MLWAethicus p. 97,4 ut ... ignis fervens truculenta -afabrica cremaretur cum spiritu, qui eqs. B taberna – Bude, Laden: MLWChart. Gosl. II 52 (a. 1258) contulimus -amfabricam nostram (cf. notam ed.). II de actione: A fabricatio, actio excudendi – das Schmieden, Gießen, Anfertigung: MLWAethicus p. 119,9 habet regio ... -amfabricam industriorum hominum in arma bellica. MLWUrsio Marc. 2,4 (2) vix conquisito argento -amfabricam (sc. scrinioli) aggreditur abbas. MLWChart. Hall. 353 p. 324,41 malleacioni denariorum et -efabrice varam apponimus (sc. archiepiscopus) subsequentem: eqs. B aedificatio, tuitio – das Erbauen, Errichtung, Instandhaltung: MLWNotker. Balb. gest. 1,28 ad cuius (basilicae) -amfabricam de omnibus ... regionibus magistros et opifices ... advocavit. MLWRahew. gest. 4,12 p. 247,26 quae (pacta) fuere huiusmodi: ... a muri, quem orsi fuerant Ianuenses, -afabrica cessare. MLWChart. Merseb. 217 p. 174,40 qui (marchio et heredes) ... ecclesie -amfabricam propriis exigere sumptibus ... tenebantur. al. C creatio – Erschaffung, Schöpfungsakt: MLWWett. Gall. 25 p. 270,15 origo -aefabricae caeli et terrae ac expulsio primi terrigenae ... rimabantur. MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 90,9 necessaria fuit huiusmodi (sc. creaturae) -efabrice eiusdem diversique propositio. MLWGerhoh. Antichr. 2,23capit. in -afabrica visibilis et invisibilis creaturae. al. D machinatio – List, listiger Plan: MLWLand. Mediol. hist. cont. 35 p. 35,17 per hec (sc. magistri) ... verba ... Yordanus eiusque -afabrica michi suspectus ... fuit. III de opere fabricato: A opus (arte confectum) – (Kunst-)Werk: 1 in univ.: MLWErmenr. ad Grim. 24 p. 562,15 Iunonem in sella, quam ipse fabricavit, gaudentem ... pro ipsius -afabrica matrem agnovit Vulcanus. MLWWaltharius 965 nisi duratis Wielandia -afabrica giris obstaret eqs. MLWCatal. thes. Germ. 74,60 aquila deaurata stans super -afabrica in modum pomi argentea. al. 2 de creatura: MLWMirac. Genes. Hieros. 14 p. 17,17 rerum <conditor> -amfabricam iuris sui clementer aspectans ... sanitati restituit (sim. MLWTheod. Trev. mirac. Celsi 6 dominici iuris). MLWWandalb. creat. mund. 215 alter tu (sc. homo) ... vocaris ... mundus, haec (sc. mundi) cui -afabrica cedit. MLWErmenr. ad Grim. 12 p. 547,22 potens est (sc. spiritus sanctus artifex) ad -amfabricam suam adicere, quod vult, et inde auferre, ubi vult. al.de Christo: MLWAlbert. M. sent. 3,3,18 p. 59a,18 ut ... tres magni fabri mundi fabricatores intelligantur in indivisibili opere incarnationis mundum ... in -afabrica uteri virginalis reparasse. B aedificium, aedes, constructio – Bau(werk), Gebäude, Gebilde, Konstruktion: 1 in univ.: a proprie: MLWLeg. Burgund. Rom. 17,6 ut inter privatorum -asfabricas decem pedes ... dimittantur. MLWCompos. Luc. fragm. 2 si -afabrica in aqua necesse fuerit erigere. MLWEberw. Symeon. 16 sensit totam -amfabricam ... turris fundo tenus concuti. MLWHelm. chron. 93 p. 182,32 a die ..., qua erecta est haec (sc. machinae) -afabrica, nemo Slavorum ausus est proferre caput. saepe. b in imag., per compar., translate: MLWForm. Augiens. C 4 vos (sc. fratrem) ... ut sapiens architectus fundamenta prius ponere hac (sic) deinde -amfabricam in altum ex diversis lapidibus attolli. MLWBebo ad Heinr. II. 1 p. 491,3 columnae, quibus -afabrica regni constabat, ... ceciderunt. MLWAlbert. M. animal. 1,120 super quae (spondilia) consistit -afabrica corporis. saepius.expressius i. q. structura mendaciorum – Lügengebäude: MLWEpist. Ratisb. app. 5 p. 378,24 ad quorum (illiteratorum) seductionem hęc -afabrica (sc. laicum in synodo accusari non posse) structa est. 2 ecclesia, capella, monumentum – Kirche, (Grab-)Kapelle, Grabmal: MLWHraban. martyr. Ian. l. 274 multas -asfabricas per cymiteria fieri praecepit episcopus. Iun. l. 182 cui (Avito) dignam -amfabricam ... promisit construendam vir Turiensis. MLWChart. Lux. II 277 p. 297,35 -amfabricam ... in honore beate Virginis dedicandam. MLWChart. Friburg. 303 qui (omnes) ... -amfabricam fratrum Saccitorum ... consecratam ... in die dedicationis accesserint eqs. 3 decus ad aedificium pertinens – baulicher Schmuck: MLWConr. Brunw. Wolfh. 19 p. 86,31 in varios ornatus picturę vel -fabricę seu etiam musivi operis decore ... se status extulit ... ecclesię. MLWVita Vicel. 247 iste (praepositus) domum Domini -afabrica perfecit in omni. 4 structura, compositio – Mach-, Bauart, Beschaffenheit: MLWHerbord. Ott. 1,22 destructo veteri sancto Michaheli maioris -efabrice monasterium novum construxit. 1,26 basilicas et ... cenacula elegantis -efabrice construxit. C argumentum – Stoff: MLWAethicus p. 88,11 multa enucleatim -amfabricam inenarrabilem texere ait . IV de re i. q. bona ad aedificationem et tuitionem destinata – Bau-, Fabrikgut, zu Bau und Instandhaltung bestimmtes Vermögen: A spectat ad ecclesiam (saepe in iunctura -afabrica [-ae][fabricae] ecclesiae [‘Kirchenfabrik’]; de re v. Plöchl, Kirchenrecht. 2II. p. 423): MLWLiber diurn. 74 p. 76,8 quartas (sc. partes) ... clericis vel -isfabricis portionem me ... spondeo (sc. episcopus) prestaturum. MLWTrad. Frising. 248 invenerunt episcopi et abbates iiii portiones fieri, ... quartam -isfabricis ecclesiae. MLWChart. Basil. C I 410 p. 305,9 procuratores -efabrice (sim. MLWChart. Argent. I 550 p. 418,21 rectoribus. p. 459,23 iudex. MLWInscr. Germ. II 23 magistris). MLWChart. Francof. 290 p. 144,24 ne aliquid ... recipiat plebanus ad usus suos ultra id, quod -efabrice solet dari. saepe.annus -aefabricae i. q. reditus annualis ad aedificationem et tuitionem destinatus – für Bau und Instandhaltung bestimmtes Jahreseinkommen, ‘Fabrikjahr’ (de re v. Feine, Rechtsgesch. p. 333): MLWChart. episc. Wirz. I 312 p. 350,2 (a. 1250) in observacione anni gratie et anni -efabrice consuetudo servetur, que eqs. B spectat ad civitatem: MLWChart. Worm. 126 p. 98,9 (a. 1120) quos (ioculatores) si quis burgensium ... admiserit, xxx solidos dabit ad -amfabricam civitatis (sim. p. 98,20). MLWConst. imp. II 428,3,1 statuimus ... sub pena decem marcarum ... ad -amfabricam cuiusque civitatis, ubi hoc infringetur, videlicet quod eqs.Niederer