lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

egidehsa

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
37
Verweise raus
8

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

egidehsa sw. f.

Bd. 3, Sp. 79
egidehsa, euuidehsa
sw. f., mhd. egedehse st. sw. f., nhd. eidechse; as. ewidehsa, egithehsa (s. u.), mnd. ēgedisse, mnl. hagetisse; ae. áđexe. — Graff I, 129.
ekidehsun: acc. pl. Gl 2,680,22 (Schlettst., 12. Jh.). egi-dehs-: nom. sg. -a Gl 1,349,3 (M, 8 Hss.). 2,598,27. 3,82,40/41 (SH A, 2 Hss.). 278,63 (SH b, 2 Hss.). 302,30 (SH d). 452,40. 454,35; -e 1,802,10. 3,82,40 (SH A). 674,60; -i 1,349,5 (M); -] 3,82,42 (SH A). Anm. 6 (ebda.); nom. pl. -un 2,606,37 (M); dat. pl. -un 688,60; -dechs-: nom. sg. -a 625,9 (von 2. Hand; lat. acc. pl.); -i 4,171,4 (Sal. d, clm 23 496, 12. Jh.); acc. pl. -un 2,671,62; -desha: nom. sg. 1,349,4 (M, 3 Hss.). 3,82,41 (SH A). 202,39 (SH B); ege-dehs-: dass. -a 245,1 (SH a 2, 2 Hss.). 278,63 (SH b). 452,24; -e 661,44. 4,161,4 (Sal. c, 13. Jh.; oder dat. sg. eines starken Fem.? Vgl. mhd.). 187,41; -] 148,8 (Sal. c, 13. Jh.; nach -s ein Buchstabe rad., vgl. Beitr. 73,217); -dechs: dass. 187,42; -dexa: dass. 3,692,34 (Erlangen 2008, 11. Jh.; zu -x- für -hs- vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 154 Anm. 5); eg-dehse: dass. 245,1/2 (SH a 2); -dechse: dass. 2 (ebda.).
eidechsun: acc. pl. Gl 2,671,62; mit prothetischem h: heidehsse: nom. sg. 3,692,34 (clm 14 584, 14. Jh.).
ędehsa: nom. sg. Gl 1,802,23 (clm 14747, 10. Jh.); ædehse: dass. 349,6 (M, clm 6217, 13./14. Jh.).
edechs: nom. sg. Gl 3,48,51 (15. Jh.).
ydehsun: nom. pl. Gl 4,334,8 (Oxf. Auct. X. 1.5.11, 11. Jh.).
eudechs: nom. sg. Gl 3,48,50 (Innsbr. 355, 14. Jh.).
Wohl in Anlehnung an ohso: eidochso: nom. sg.? Gl 1,332,54 (M, Engelb. I 4/11, 12. Jh.; lat. gen. pl.); zu volksetymologischen Umdeutungen vgl. Kluge, Et. Wb.19 S. 155.
egi-thessa: nom. sg. Gl 3,685,44 (Berl. Ms. lat. 8° 73, 11. Jh.). 4,204,12 (sem. Trev.); -dess-: dass. -a 3,447,41 (Vat. Reg. 1701, 11. Jh.). 502,36 (Mülinensche Rolle, 11./12. Jh.). 4,369,7 (clm 7999, 13. Jh.; lat. acc. sg.); -e 3,82,42 (SH A, Darmst. 6, 13. Jh.); ege-dess-: dass. -a 366,25 (Jd); -e 4,256,40 (M, Goslar 2, 14. Jh.); -desun: acc. pl. 347,7 (Trient 1660, 11. Jh.); egdes: nom. sg. 3,55,68 (Wien 1118, 13. Jh.).
[egithassa: nom. sg. Wa 106,26 (Straßb. Gl., 10. Jh.).]
egedossa: nom. sg. Gl 2,348,6/7 (Eins. 34, 11. Jh.).
egdisse: nom. sg. Gl 3,355,45 (Wien 901, 13. Jh.).
eithesa: nom. sg. Gl 1,343,33 (Sg 295, 9. Jh.).
euui-dehsa: nom. sg. Gl 1,355,26 = Wa 74,36 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.); -thessa: dass. 354,29 (Würzb. Mp. th. f. 3, 8. Jh.); ouuedehssa: dass. 4,257, 39 (Vat. Pal. 288, 12. Jh.); ouiuuidessa: dass. Beitr. 82 (Sonderband), 137 (Vat. Pal. lat. 14, 9. Jh.); zu euui- neben egi- vgl. Kögel, Beitr. 9,532, Franck — van Wijk, Et. wb. S. 225, Kluge, Et. Wb.19 S. 155.
Zu -ss- für -hs- vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 154 Anm. 5.
Nicht eindeutig: eideches: nom. sg. (mit Verschreibung für -dechse?) Gl 3,326,3 (SH f, clm 12 658, 14. Jh.); egidehs|he: dass. 4,116,36 (Sal. a 2, clm 17 152, 12. Jh.; liegt Korrektur einer unrichtigen Form am Zeilenende vor?).
Verschrieben: endechse: nom. sg. Gl 3,48,50 (Leipzig Paulinus 106, 13. Jh.); adexa: dass. 2,597,6 (Ld.); adexta: dass. 598,27 (Schlettst., 12. Jh.); vgl. zu den ae. Formen, ihren Verschreibungen u. Anlehnungen Michiels S. 32 f.
Eidechse: eithesa [stellio, et] lacerta [et talpa: Omnia haec immunda sunt, Lev. 11,30] Gl 1,343,33. 349,3 (1 Hs. ahsla). 354,29. 355,26 = Wa 74,36. 802,10. 23. 4,256,40. 257,39. Beitr. 82 (Sonderband), 137. lacertam ponit pro orto quia sepius moratur in orto lacerta i. egedossa [Randgl. zu: est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu unius sese dominum fecisse lacertae, Iuven. 3,231] Gl 2,348,6/7. adexa [desunt enim tibi (Didyme) illi oculi, quos mures et muscae et] lacertae (Hs. lacerta) [habent, ... habes oculos, quos angeli habent, Ruf., Hist. eccl. XI, 7 p. 1013] 597,6. adexta egidehsa lacerta [zu ebda.] 598,27. egidehsun lacertae [ebda.] 606,37. egidechsa [nunc etiam pecudes umbraset frigora captant, nunc virides etiam occultant spineta] lacertos [Verg., E. II, 9] 625,9. 671,62. 688,60 (Hs. lacertis). 4,347,7 (Hs. lacertas). eidechse lacertus 3,48,50. 4,148,8 (vgl. Beitr. 73,217). lacerta 3,55,68. 82,40. Anm. 6. 202,39. 245,1. 278,63. 302,30. 355,45. 366,25. 447,41. 452,24. 40. 454,35. 502, 36. 661,44. 674,60. 685,44. 692,34. 4,204,12. eideches lacerta tae serpens 3,326,3. lacertus anguis 4,116,36. stelio molo .t. paruum animal similis egedehse .t. 161,4 (vgl. Beitr. 73,221). egedehse lacerta serpens (1 Hs. lacerta genus serpentis) 187,41. ydehsun [seu virides rubum dimovere] lacertae [Hor., Carm. I, 23,7] 334,8. egidessa ad stellionem 369,7. egithassa lacertus Wa 106,26 (im Abschn. De serpentibus); — durch die Doppeldeutigkeit von lacertus erklären sich folgende Glossierungen: eidochso lacertorum Gl 1,332,54 (lacertorum, wohl zur vorhergehenden Glosse armbovga armillas [Ex. 35,22] gehörend, wurde, losgelöst vom Kontext, als Gen. Plur. von lacertus ‘Eidechse’ aufgefaßt; vgl. auch Steinm. z. St.). lacertos ekidehsun ł miusi in brachio [zu: nunc virides etiam occultant spineta lacertos, Verg., E. II, 9] 2,680, 22. egidechsi lacerta brachia 4,171,4 (vgl. auch o. Gl 1,349,3 ff. u. die abweichende Glossierung ahsla).
5270 Zeichen · 358 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    egidehsasw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    egidehsa , euuidehsa sw. f. , mhd. egedehse st. sw. f., nhd. eidechse; as. ewidehsa, egithehsa ( s. u. ), mnd. ēgedisse,…

Verweisungsnetz

27 Knoten, 28 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 2 Kompositum 22

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit egidehsa

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von egidehsa 2 Komponenten

egi+dehsa

egidehsa setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

Keine Komposita gefunden — egidehsa kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „egidehsa". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 12. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/egidehsa/awb?formid=E00334
MLA
Cotta, Marcel. „egidehsa". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/egidehsa/awb?formid=E00334. Abgerufen 12. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „egidehsa". lautwandel.de. Zugegriffen 12. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/egidehsa/awb?formid=E00334.
BibTeX
@misc{lautwandel_egidehsa_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„egidehsa"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/egidehsa/awb?formid=E00334},
  urldate      = {2026-05-12},
}