Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
egidehsa sw. f.
sw. f., mhd. egedehse st. sw. f., nhd. eidechse; as. ewidehsa, egithehsa (s. u.), mnd. ēgedisse, mnl. hagetisse; ae. áđexe. — Graff I, 129.
ekidehsun: acc. pl. Gl 2,680,22 (Schlettst., 12. Jh.). egi-dehs-: nom. sg. -a Gl 1,349,3 (M, 8 Hss.). 2,598,27. 3,82,40/41 (SH A, 2 Hss.). 278,63 (SH b, 2 Hss.). 302,30 (SH d). 452,40. 454,35; -e 1,802,10. 3,82,40 (SH A). 674,60; -i 1,349,5 (M); -] 3,82,42 (SH A). Anm. 6 (ebda.); nom. pl. -un 2,606,37 (M); dat. pl. -un 688,60; -dechs-: nom. sg. -a 625,9 (von 2. Hand; lat. acc. pl.); -i 4,171,4 (Sal. d, clm 23 496, 12. Jh.); acc. pl. -un 2,671,62; -desha: nom. sg. 1,349,4 (M, 3 Hss.). 3,82,41 (SH A). 202,39 (SH B); ege-dehs-: dass. -a 245,1 (SH a 2, 2 Hss.). 278,63 (SH b). 452,24; -e 661,44. 4,161,4 (Sal. c, 13. Jh.; oder dat. sg. eines starken Fem.? Vgl. mhd.). 187,41; -] 148,8 (Sal. c, 13. Jh.; nach -s ein Buchstabe rad., vgl. Beitr. 73,217); -dechs: dass. 187,42; -dexa: dass. 3,692,34 (Erlangen 2008, 11. Jh.; zu -x- für -hs- vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 154 Anm. 5); eg-dehse: dass. 245,1/2 (SH a 2); -dechse: dass. 2 (ebda.).
eidechsun: acc. pl. Gl 2,671,62; mit prothetischem h: heidehsse: nom. sg. 3,692,34 (clm 14 584, 14. Jh.).
ędehsa: nom. sg. Gl 1,802,23 (clm 14747, 10. Jh.); ædehse: dass. 349,6 (M, clm 6217, 13./14. Jh.).
edechs: nom. sg. Gl 3,48,51 (15. Jh.).
ydehsun: nom. pl. Gl 4,334,8 (Oxf. Auct. X. 1.5.11, 11. Jh.).
eudechs: nom. sg. Gl 3,48,50 (Innsbr. 355, 14. Jh.).
Wohl in Anlehnung an ohso: eidochso: nom. sg.? Gl 1,332,54 (M, Engelb. I 4/11, 12. Jh.; lat. gen. pl.); zu volksetymologischen Umdeutungen vgl. Kluge, Et. Wb.19 S. 155.
egi-thessa: nom. sg. Gl 3,685,44 (Berl. Ms. lat. 8° 73, 11. Jh.). 4,204,12 (sem. Trev.); -dess-: dass. -a 3,447,41 (Vat. Reg. 1701, 11. Jh.). 502,36 (Mülinensche Rolle, 11./12. Jh.). 4,369,7 (clm 7999, 13. Jh.; lat. acc. sg.); -e 3,82,42 (SH A, Darmst. 6, 13. Jh.); ege-dess-: dass. -a 366,25 (Jd); -e 4,256,40 (M, Goslar 2, 14. Jh.); -desun: acc. pl. 347,7 (Trient 1660, 11. Jh.); egdes: nom. sg. 3,55,68 (Wien 1118, 13. Jh.).
[egithassa: nom. sg. Wa 106,26 (Straßb. Gl., 10. Jh.).]
egedossa: nom. sg. Gl 2,348,6/7 (Eins. 34, 11. Jh.).
egdisse: nom. sg. Gl 3,355,45 (Wien 901, 13. Jh.).
eithesa: nom. sg. Gl 1,343,33 (Sg 295, 9. Jh.).
euui-dehsa: nom. sg. Gl 1,355,26 = Wa 74,36 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.); -thessa: dass. 354,29 (Würzb. Mp. th. f. 3, 8. Jh.); ouuedehssa: dass. 4,257, 39 (Vat. Pal. 288, 12. Jh.); ouiuuidessa: dass. Beitr. 82 (Sonderband), 137 (Vat. Pal. lat. 14, 9. Jh.); zu euui- neben egi- vgl. Kögel, Beitr. 9,532, Franck — van Wijk, Et. wb. S. 225, Kluge, Et. Wb.19 S. 155.
Zu -ss- für -hs- vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 154 Anm. 5.
Nicht eindeutig: eideches: nom. sg. (mit Verschreibung für -dechse?) Gl 3,326,3 (SH f, clm 12 658, 14. Jh.); egidehs|he: dass. 4,116,36 (Sal. a 2, clm 17 152, 12. Jh.; liegt Korrektur einer unrichtigen Form am Zeilenende vor?).
Verschrieben: endechse: nom. sg. Gl 3,48,50 (Leipzig Paulinus 106, 13. Jh.); adexa: dass. 2,597,6 (Ld.); adexta: dass. 598,27 (Schlettst., 12. Jh.); vgl. zu den ae. Formen, ihren Verschreibungen u. Anlehnungen Michiels S. 32 f.
Eidechse: eithesa [stellio, et] lacerta [et talpa: Omnia haec immunda sunt, Lev. 11,30] Gl 1,343,33. 349,3 (1 Hs. ahsla). 354,29. 355,26 = Wa 74,36. 802,10. 23. 4,256,40. 257,39. Beitr. 82 (Sonderband), 137. lacertam ponit pro orto quia sepius moratur in orto lacerta i. egedossa [Randgl. zu: est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu unius sese dominum fecisse lacertae, Iuven. 3,231] Gl 2,348,6/7. adexa [desunt enim tibi (Didyme) illi oculi, quos mures et muscae et] lacertae (Hs. lacerta) [habent, ... habes oculos, quos angeli habent, Ruf., Hist. eccl. XI, 7 p. 1013] 597,6. adexta egidehsa lacerta [zu ebda.] 598,27. egidehsun lacertae [ebda.] 606,37. egidechsa [nunc etiam pecudes umbraset frigora captant, nunc virides etiam occultant spineta] lacertos [Verg., E. II, 9] 625,9. 671,62. 688,60 (Hs. lacertis). 4,347,7 (Hs. lacertas). eidechse lacertus 3,48,50. 4,148,8 (vgl. Beitr. 73,217). lacerta 3,55,68. 82,40. Anm. 6. 202,39. 245,1. 278,63. 302,30. 355,45. 366,25. 447,41. 452,24. 40. 454,35. 502, 36. 661,44. 674,60. 685,44. 692,34. 4,204,12. eideches lacerta tae serpens 3,326,3. lacertus anguis 4,116,36. stelio molo .t. paruum animal similis egedehse .t. 161,4 (vgl. Beitr. 73,221). egedehse lacerta serpens (1 Hs. lacerta genus serpentis) 187,41. ydehsun [seu virides rubum dimovere] lacertae [Hor., Carm. I, 23,7] 334,8. egidessa ad stellionem 369,7. egithassa lacertus Wa 106,26 (im Abschn. De serpentibus); — durch die Doppeldeutigkeit von lacertus erklären sich folgende Glossierungen: eidochso lacertorum Gl 1,332,54 (lacertorum, wohl zur vorhergehenden Glosse armbovga armillas [Ex. 35,22] gehörend, wurde, losgelöst vom Kontext, als Gen. Plur. von lacertus ‘Eidechse’ aufgefaßt; vgl. auch Steinm. z. St.). lacertos ekidehsun ł miusi in brachio [zu: nunc virides etiam occultant spineta lacertos, Verg., E. II, 9] 2,680, 22. egidechsi lacerta brachia 4,171,4 (vgl. auch o. Gl 1,349,3 ff. u. die abweichende Glossierung ahsla).