Eintrag · Mittellateinisches Wb.
donum n.
donum, -i n.MLWscript. donn(um): MLWDipl. Heinr. IV. 429 (cod.).MLWform. gen. MLWpl. -um: MLWCarm. Cent. 112,7. I datum, munus — Gabe, Geschenk (in malam partem de iudice corrumpendo: MLWl. 24. 27): A gener.: 1 strictius: a in univ.: MLWForm. Senon. II MLWadd. 1,5 nec ad pretium nec ad -umdonum non cupimus tale anonae. MLWLex Baiuv. 2,16 praemia et -adona legibus vires tulerunt. MLWCapit. reg. Franc. 14,25 ut nullus episcopus ... pro iustitias faciendum sportolas contra drectum non accipiat, quia, ubi ipsa -adona currunt, iustitia evacuatur. MLWHincm. ord. pal. 365 de -isdonis ... diversarum legationum. MLWAnnal. Sangall. IV MLWa. 908 episcopus cum ... multis -isdonis venit ad monasterium. MLWWipo prov. 89 qui reddit malum pro bono, indignus est -odono. MLWBurch. Argent. itin. A p. 58,20 superhabundans est terra omni -odono. MLWChart. Carniol. II 94 de cuius (sc. Domini) bonorum plenitudine votiva nobis -adona proveniunt. persaepe.de scriptis: MLWHraban. carm. 3,13 -umdonum offero pactum in libros regum. MLWal. MLWWalahfr. carm. 18,3 Fulgenti -adona secundi. MLWibid. MLWal.de suco herbae salubri: MLWWalahfr. hort. 349 longo ... defaecata labore -adona. b in periphrasi: MLWTheodulf. carm. 28,261 nemo ... in silvis squamea -adona (i. pisces) ... quaerit. MLWWalahfr. hort. 151 -adona Liei (i. vinum). MLWWalahfr. (?) carm. 54,34 dum fert Alemannia cautes, nec tibi Saxonia satius dat saxea -adona (i. lapides). MLWCand. Fuld. Eigil. II 18,13 -adona ferunt ministri Cereris (i. panem). c ingenium, indoles — Begabung, Talent, Fertigkeit: MLWBeda hist. eccl. 4,24 p. 259,9 canendi -umdonum. MLWArchipoeta 10,17,1 unicuique proprium dat natura -umdonum. MLWSumma dict. Saxon. 1 p. 210,17 minores quidam sunt in -odono huius (sc. dictandi) artis. MLWal. 2 latius i. q. facultas, occasio (data) — Möglichkeit, (sich bietende) Gelegenheit: MLWWalahfr. Wett. 226 nulla relinquentes (sc. armati) fugiendi -adona pavorem.in lusu verborum de materia stilo poetico exornanda: MLWErmenr. ad Grim. 36 p. 579,9 Myrmida -adona (i. Myrmidones) relinquens novus Homerus. B eccl. et theol.: 1 de fidelium oblationibus, donariis: MLWHraban. epist. 2a p. 382,22 hortatur nos lex divina ad deferendum Domino -adona. MLWWalahfr. Mamm. 16,23 fer -adona diis, da munera templis. MLWChart. Burgenl. I 161 p. 119,8 (dipl. MLWspur.) quam (pensionem) pro remedio anime nostre ... in -umdonum Deo oblata sunt (pro obtulimus, ut MLWvid.). saepe.de mercede sepulturae: MLWCod. Frid. 23 archiepiscopus ... clerico ... beneficium in ... oblationibus aecclesiae ..., -isdonis sepulturae ... concessit. 2 charisma, gratia — (Gnaden-)Geschenk, -Gabe, Gnade: a in univ.: MLWTrad. Frising. 229 (a. 806) Atto -odono Dei episcopus. MLWRimb. Anscar. 11 sacri baptismatis -umdonum. MLWAbsal. serm. 36 p. 212C septem -adona spiritus sancti (cf. Vulg. Is. 11,2sq.). MLWAlbert. M. bon. 172 p. 107,48 -adona Dei dicuntur ea, quae ex naturalibus haberi non possunt, nisi accedat infusio gratiae novae. persaepe.praemium — Belohnung: MLWHraban. carm. 13,49 famulus sumet meritorum -adona fidelis, laetus et intrabit gaudia summa Dei. MLWal. b de sacrificio missae, eucharistia: MLWAmalar. off. prooem. 13 sacerdos ... facit eam (hostiam) transire per suam secretam orationem ad nomen hostiae sive muneris -ive vel sacrificii seu oblationis (MLWsim. MLWAlbert. M. euch. prol. 191,10). MLWHincm. divort. 13 p. 199,6 ante congruam satisfactionem divina usurpantes mysteria, bonum Dei -umdonum, faciunt [] suum iudicium. MLWSyll. Sangall. 7,1 laudes, omnipotens, ferimus tibi -adona colentes corporis immensi sanguinis atque tui. MLWal. c de reliquiis, pignoribus: MLWBeda hist. eccl. 5,7 p. 293,26 (epitaphium MLWa. 689) templum ... Petri mystica -adona gerens. MLWRuotg. Brun. 32 suę ecclesię filiis oblectamenta contulit et -adona salutis. MLWibid.: -adona perhennia. MLWGerh. August. Udalr. 1,15 MLWl. 37 ut ad optivum -umdonum sanctarum reliquiarum ... clerici cum populo ... occurrerent.expressius: MLWHraban. carm. 80,1,2 hoc templum Domini sacratum est nomine Christi, cuius hic -adona condita rite micant: MLWeqs. C publ., iur., canon.: 1 strictius: a in univ. de cessione iuris, ususfructus: MLWLex Raet. Cur. 8,9,2 filius terciam partem de res matris suae ... patri suo ... pro -odono dare debet. MLWChart. Tirol. 868 p. 285,18 domini ... habeant ... tres mansos ... cum universis frugibus ex -odono non in capitali computando, sed pro -odono percipiendo ad ius pignoris (MLWChart. Tirol. notar. I 601 [v. notam MLWed. p. CIII]. persaepe). b tributum, vectigal, donarium debitum — (Ab-)Gabe, Pflichtgeschenk: MLWCapit. reg. Franc. 57,5 -adona regia. 75 -adona ..., quae ad placitum ... presentare debes (sc. abbas). MLWAnnal. regni Franc. MLWa. 827 p. 173,19 in quo (conventu) ... annualia -adona suscepit imperator (MLWCapit. reg. Franc. 217,4 -adona MLWa. aut tributa publica. MLWsim. MLWVita Ludow. Pii 41 p. 440,11 annua ... -adona. MLWal.). MLWDipl. Ludow. Germ. 70 p. 100,33 ut annuatim inde (sc. de monasterio) -adona nostrę serenitati veniant ..., id est MLWeqs. MLWChart. Burgenl. I 576 p. 381,40 (dipl. MLWa. 1270) preter certos proventus nihil a speculatoribus racione -idoni exigant maiores speculatorum. saepe. c donatio, traditio — Schenkung: MLWChart. Rhen. med. I 25 p. 30,3 (a. 772) -umdonum Bertrudis ... in loco nuncupato Hagane. MLWWalahfr. Wett. 821 cuius (comitis) nitet Augia -isdonis. MLWDipl. Ludow. II. 43 si ... loca sanctorum nostris ditamus -isdonis. MLWDipl. Heinr. III. 312 p. 426,40 corroboramus ... -umdonum caldariarum ..., quas tradidit ... ecclesiae comes. MLWChart. Solod. I 214 -idoni autenticum ... fuit combustum. MLWChart. Babenb. 385 qui (testes) huic -odono (sc. iuris patronatus) concesso ... affuerunt. saepe.in nomine loci: MLWDipl. Conr. II. 285 p. 400,24 (spur. MLWa. 1084/88) allodium, quod dicitur Donumcyrici (‘Donceel’). d privilegium, praerogativa — Vorrecht: MLWCand. Fuld. Eigil. II 7,24 missus de rege remissus ... parta ... secum bona -adona (sc. ius eligendi abbatis) reportans. MLWDipl. Constantiae 32 p. 102,34 (dipl. MLWa. 1096 insertum) quisquis ... istius -idoni destructor extiterit, anathema subincurrat. MLWDipl. Conr. III. 294 (spur.) honoribus ampliare, plurimis -isdonis beneficiare. 292 p. 507,28 (spur.) in donationem perpetuam ... concedimus (sc. ius eligendi et instituendi episcopum) et in -umdonum. p. 507,33 ut ... hec nostra donatio, -umdonum et privilegium regia magnificentia ... concessa ... perpetua sint et rata. e charta, instrumentum — Urkunde: MLWDipl. Karoli M. 160 p. 217,37 per hoc nostrę serenitatis preceptum atque confirmationis -umdonum. MLWal. MLWConc. Karol. A MLWapp. 10 p. 856,21 (epist. papae MLWspur.) hoc nostro -odono cum nostra voluntate monachis ... concedimus, uti MLWeqs. f usu plur. i. q. bona — Güter: MLWChart. Duisb. 80 (a. 1273) -adona feodalia conferre. g beneficium — Benefizium, Lehen, Pfründe: MLWChart. Rhen. inf. I 262 p. 170,9 (a. 1103) ut duobus clericis ... cura (sc. capellarum) sine altaris -odono ... a ... decano committatur (MLWChart. episc. Hild. II MLWapp. 13 p. 579,28 [epist. papae]. MLWChart. Solod. I 387 p. 221, 1). MLWChart. Mog. A II 324 p. 553,8 abbas ... unum de monachis suis ... in capitulo suo ... -odono altaris investiet (MLWChart. Aquens. 183. MLWChart. Xant. 97). h dos — (Braut-)Gabe: MLWChart. Epternac. 157 p. 239,9 (a. 894/95) universa parti mee (sc. Berctrudis) ... in -isdonis dotalibus tradita (sc. a marito). MLWRegistr. abb. Werd. 4,2 p. 139,10 nuptialia -adona. MLWal. MLWGreg. VII. registr. 1,5 cum -odono atque dote ... ad alterius viri thorum ... transmigrare (v. notam MLWed.). MLWChart. Bern. II 346 p. 373,26 contulimus (sc. Hartmannus) ... uxori nostre curtem ... in -umdonum propter nuptias matutinum, quod vulgariter dicitur morgengabe (MLWChart. Wirt. VII 2116 p. 64,9). 2 latius: a officium — Dienst, Amt: MLWEkkeh. IV. bened. I 16,64 sacerdotum ... pręcellere -umdonum (gloss.: officium). MLWDipl. Frid. I. 785 p. 345,28 prepositus ... ab archipresule curę -odono investitus. b constitutio — Festsetzung, Bestimmung: MLWCarm. de temp. rat. 27 punctos quattuor, passim minutas denas dare (sc. solent horae) -odono ductivo (dictivo [] MLWvar. l.), quindenas partes, quadrais momenta (cf. MLWBeda temp. rat. 3,12sqq.). MLWDipl. Otton. I. 320 ut hoc auctoritatis nostrae -umdonum sive praeceptum firmum et stabile permaneat. MLWChart. ord. Teut. 1 p. 1,8sq. (dipl.) -adona sive conventiones, quas Girardus de Valentia Latinis ... iussu meo habuit, laudo et concedo; que -adona sive conventiones hee sunt: MLWeqs. c potestas, dicio, ius — Verfügungsgewalt, Recht: MLWChart. Bund. 17 p. 21,13 (a. 765) per muneris -adona vel potestate propria. MLWDipl. Heinr. IV. 460 ut advocatio ... abbatię ... in ... abbatis ... -odono et subiectione consistat. d fides, sponsio, promissio — Zusage, Versprechen: MLWChart. Lux. I 444 (c. 1148/1150) ego dominus de Rochefort domino meo comiti Rupis et de Durbui hoc -umdonum dedi ..., quod nulli hominum contra ipsum astare potero. II datio, collatio — (Ver-)Gabe, Vergabung (usu publ., iur., canon.): A (con)donatio, largitio, concessio, institutio — (Ver-)Schenkung, Verleihung, Übertragung, Gewährung, Einsetzung: MLWLeg. Wisig. 3,1,9 an de rebus propriis, an de principum -odono (-adona MLWvar. l.) conlatis ... conscribendi dotem habeat potestatem. MLWHrotsv. prim. 368 Oddo, dux factus populi -odono regis. MLWRud. Trud. gest. 5,7 ut absque -odono eius (imperatoris) nullus ... constitueretur episcopus. MLWDipl. Frid. I. 226 p. 12,30 utriusque investiture -umdonum, tam imperialis quam episcopalis. persaepe.de symbolo investiturae: MLWChart. Lamb. Leod. 27 p. 44,10 (a. 1085) accepi (sc. Elbertus) -umdonum in capitulo de manu ... prepositi. MLWRud. Trud. gest. 5,7 accipere -umdonum (postea: baculum) abbatiae ... de manu imperatoris. MLWChart. Stab. 162 p. 328,7 -umdonum et investituram ... ecclesie de manu nostra (sc. abbatis) accepisti (MLWsc. abbas; p. 328,13). MLWChart. episc. Hild. II 9 p. 6,19 ut ... electo (sc. episcopo) ... -umdonum regalium ... porrigatis (sc. rex). B ius vel potestas donandi, deferendi, ordinandi, instituendi, ius patronatus — Recht auf Vergabung, Verleihung, Übertragung, Einsetzung, Bestallungs-, Patronatsrecht: MLWDipl. Otton. III. 330 p. 758,28 episcopatum ... cum -odono et consecratione (MLWDipl. Heinr. IV. 102 p. 135,1 abba〈t〉iam ... MLWc. -odono e. MLWc. abbatum). MLWChart. Rhen. 253 MLWl. 130 decaniam ... super omnes parrochianas ęcclesias ... preter altarium -adona (sc. nos archiepiscopus concessimus; MLWChart. Rhen. med. I p. 426,8 [epist. papae]. MLWal.). MLWChart. Rhen. med. III 178 -umdonum ecclesie. MLWChart. Lamb. Leod. 169 cum -odono abbatie et investituris abbatiarum. MLWal. v. et vol. I. p. 11,41. Peter