differentia

differentia -ae f. I. ‚Differenz‘ II. unspezifische Bezeichnung für kirchentonartliche Unterscheidungsmerkmale III. Bezeichnung für den Schlußton eines Abschnitts IV. Bezeichnung für eine Kennmelodie (zur Unterscheidung von authentisch und plagal) V. Hexachord VI. Bezeichnung für die Verbindung zwischen Gradual-Kehrvers und Versus bzw. Alleluia und Versus VII. Bezeichnung für einen Kompositionsabschnitt VIII. ? Bezeichnung für die Mittelkadenz eines Psalmtons — I. ‘difference’ (differentia) II. unspecific term for definite characteristics of modes III. term that designates the final pitch of a section IV. term for a modally characteristic melody (for differentiation between authentic and plagal) V. hexachord VI. term that designates the conjunction between gradual response and verse or alleluia and verse VII. term for a section of a composition VIII. ? term for the mediant cadence of a psalm tone I ‚Differenz‘ — ‘difference’ (differentia) A zur Bezeichnung der „Saeculorum amen“-Formel des Psalmtons, die dem Beginn der Antiphon melodisch angepaßt ist (mit oder ohne Einschluß der Hauptdifferenz) — to designate the ‘saeculorum amen’ formula of a psalm tone, which is melodiously conjoined to the beginning of the antiphon (with or without inclusion of the principal differentia) [syn.: cauda] 1 Bestimmung — determination [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 22, 52: Sed quoniam differentiae multis modis dicuntur, quid troporum differentias vocemus, primitus aperiendum est. Differentias in tonis nominamus, quando in „saeculorum amen“ aliquae neumae rationabiliter permittantur (inde LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 196: Differencias nominamus in tonos, quando in „seculorum amen“ alique neume ... quadam concordiali diversitate mutantur. LmLAnon. Hailspr. 4 p. 70. LmLAnon. Carthus. inton. 13). (?) [s.XIII] LmLAmerus 9, 2: Notandum, quod differencie vocantur diverse inceptiones antiphonarum, responsoriorum, officiorum et omnium cantuum, scilicet ipsa principia, que inter se et a se differunt. Item „seculorum“ improprie dicuntur differencie, licet inter se differant, quia non sunt principia, sed fines. LmLIoh. Groch. 254: Sed a parte finis multipliciter differunt, et istas differentias appellant „saeculorum amen“. LmLPs.-Mur. summa 1905. []al. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 20: In dicto autem fine accipiunt singuli toni quasdam distinctiones terminationum, quas differentias vocant, non quod ipsae antiphonas faciant differre, sed quod secundum inchoationes antiphonarum ipsae distinguantur. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 80, 1: Tonorum differentiae sunt quidam parvi cantus, qui aptantur antiphonis tonorum singulorum et missarum introitibus, per quos cantus terminatur intonatio antiphonarum et introituum super psalmos; et hae differentiae vocantur „saeculorum amen“, et scribitur in fine cuiuslibet pro illis: ‚euouae‘, ubi ponuntur vocales harum dictionum „saeculorum amen“. Haec autem „saeculorum amen“ dicuntur differentiae triplici ratione: primo, quia ostendunt tonos vel antiphonas vel introitus inter se differentes, quia distincti toni distinctas habent differentias vel „saeculorum amen“. ... Secundo, tacta „saeculorum“ dicuntur differentiae, quia antiphonas, quibus accommodantur, in suis principiis insinuant differentes. ... Dico tertio, quod „saeculorum amen“ dicuntur differentiae, quia intonationes psalmorum ... faciunt differentes. [s.XV] LmLConr. Zab. tract. BH 4: Differentiae autem dicuntur, quia, quamvis conveniant cum principali in principio, differunt tamen in fine. 2 Gebrauch — usage a allgemein — general [s.X] LmLOdo Aret. p. 249a: Habet autem primus tonus decem differentias; secundus enim tonus unam (sim. LmLTon. Boeth. mus. 5). al. LmLTon. Lugd. 1, 3: Habet autem iste tropus (sc. autentus protus) in introitibus suis tres differentias, quarum una tenetur in illis officiis, quae a mese inchoant ita: „Lex Domini“ ... In omnibus sic incipientibus ista modulatur differentia: „Gloria saeculorum amen.“ al. LmLTon. Boeth. mus. 8. al. [s.XI] LmLBerno ep. 19: et alios eiusdem regulae versus ad introitus et communiones pertinentes cum suis tamen differentiis, quia pauciores sunt et certiores, nihilominus superaddere curavimus. Quod, si karitatem vestram differentias sive diffinitiones antiphonarum delectat vestro more subnectere, sat placere nobis, scitote. al. (?) LmLBerno prol. 12, 27-29. (?) LmLAdalb. 2, 4. (?) LmLHermann. mus. p. 25 (p. 128b) (inde LmLAnon. Wolf p. 216. LmLQuaest. mus. 1, 7 p. 17). LmLHermann. mus. p. 38 (p. 135) descr.: ⋅a⋅C⋅c⋅d⋅ mediae, in quibus et inicia differentiarum (ed.: differentiorum). al. LmLOdor. Sen. p. 157: Autentus protus ... Huius tropi sic currit versus in antiphonis: (sequuntur exempla) „Gloria patri et filio ... et in secula seculorum, Amen.“ Ant. „Ite dicite Iohanni.“ A. „Apertis thesauris suis.“ Ab ista differentia mutuatur alia huiusmodi: (sequuntur exempla) „Gloria. Seculorum amen.“ A. „Reges Tharsis.“ Differentia II: (sequuntur exempla) „Gloria. Seculorum, Amen.“ A. „Canite tuba.“ ... Differentia IIII: (sequuntur exempla) „Gloria. Seculorum, Amen.“ A. „Euge.“ ... Ab ista sumens exemplar, Carolus rex Calvus composuit alia huiuscemodi: (sequuntur exempla) „Gloria. Seculorum amen.“ A. „Speciosus.“. eqs. LmLOdor. Sen. p. 175: Ista differentia circumflexa reddit quibusdam antiphonis alium sonum, ita: (sequuntur exempla) „Seculorum amen.“ „Rubum quem viderat.“ al. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 20: Initia autem troporum ibi esse noscuntur, ubi differentiae eorum, id est „saeculorum amen“, inchoantur. LmLWilleh. Hirs. 41 (c. 40), 48: Sed quoniam ad exercitandum valde utilis est, etiam ipsa differentiarum loca intimanda videntur. In ordine proti et triti autenticorum differentiae in quinto, subiugalium ipsorum in tertio a finali loco ponuntur. In ordine deuteri et tetrardi autentici, deuteri differentiae in sexto, tetrardi in quinto, subiugales eorum in quarto a finali loco locantur. al. LmLAribo 35 p. 15 (inde LmLQuaest. mus. 1, 16 p. 37). al. LmLPs.-Guido arithm. p. 58b: Tetrachordum superiorum dat initia differentiarum, id est „saeculorum amen“, excipitur „saeculorum amen“ secundi toni. LmLMod. Autent. prot. 2: Differentiae primi in mese, []secundi in parhipate meson <incipiunt>. eqs. LmLFrut. brev. 7 p. 56: Differentiae autem, id est „saeculorum amen“, primi et quarti et sexti toni inchoandae sunt in mese, quae est ⋅a⋅; secundi in parhypate meson, quae est ⋅F⋅; tertii et quinti et octavi in trite diezeugmenon, quae est ⋅c⋅; septimi in paranete diezeugmenon, quae est ⋅d⋅. ibid. al. LmLFrut. ton. p. 129. al. LmLAnon. Wolf p. 217. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 43 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 84, 7). al. LmLIoh. Cott. mus. 22, 58. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 7: Si igitur huic (sc. cantui mixto) finales autentici neumas magis competere videris, autenticam illi differentiam ex tonario non denegabis. Si vero magis illi plagales finales neumae competere cognoveris, eum plagali differentia praenotabis. LmLGuido Aug. 617: Uniuscuiusque autem modi „seculorum“, licet ubique idem principium habeat, in fine tamen diversificatur secundum diversa principia antiphonarum, prout eis competentius potest aptari. ... Unde tanta orta est multiplicitas differentiarum, ut in uno tono, verbi gratia in primo, duodecim aut plures inveniantur differentie. ... Quedam enim principiorum consideraverunt gravia, quibus gravem et natura<le>m, quedam levia, quibus levem et acutam, quedam mediocria, quibus mediocrem tribuerunt differentiam. ... Sciendum tantum, quod omnis hoc fere multitudo differentiarum incompetenter inventa est, cum maxima pars earum in antiphonis diversorum modorum possit aptari. LmLGuido Aug. 630: Arbitror autem, immo plane affirmo, unicuique modo unam tantum, sed propriam scilicet differentiam posse sufficere. ... Sciendum proinde, quia singulorum modorum differentie debent esse sic composite, ut in ipsis suis principiis plane possint ostendere, qualibus cantibus, sive autenticis sive plagalibus, habeant convenire. Si autenti est differentia, apud tercium tonum in sexta, apud ceteros autentos in quinta debet incipere. ... Plagalium autem differentie in tercia vel in quarta incipere habent et vix ad quintam ascendere debent. LmLGuido Aug. 638: Sicut ergo in principio formam, ita et in fine naturam debent differentie discernere, unde et differentie vocantur, quia per principia earum differunt inter se autenti et plagales, et per finem manerie. al. LmLTon. Cist. 153: Quaedam illarum (sc. differentiarum) sunt propriae et competenter inventae, sicut differentia secundi toni et prima differentia quarti, quae eiusdem toni sunt cum suis antiphonis. Sed differentiae tertii toni in secundo tono canuntur ... Debet enim differentia illius modi esse, cui attribuitur, ut eiusdem modi sit differentia et antiphona, et in eodem modo psalmus canatur. al. LmLAnon. Cist. II c. 1152B: Superflua insuper differentiarum multiplicitate exclusa, unam tantum quisque tonus differentiam retinet. al. [s.XIII] LmLMus. man. 53, 3. al. LmLIoh. Aegid. 15, 22. al. LmLHier. Mor. 22 p. 161, 2: Et primo de primo tono. „Primus tonus sic incipit et sic flectitur et sic mediatur, et sic finitur, et sic finitur, et sic finitur.“ (cum melodia). Solum tres differentias finalitatum primi toni ponimus, quia ad ipsas omnes aliae reducuntur. al. LmLPetr. Cruc. 1, 24-25. LmLTon. Lips. p. 98. eqs. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 35: Huius autem intonationis novem sunt diversae terminationes, id est dicere, scilicet vocare „Saeculorum Amen“, „Euouae“, sicut patebit. Unde praepono exempla antiphonarum et deinde differentias appono, et haec credo sufficere, quia, si laboravero rudes regulas dare de differentiis, deficiam, quia non eaedem apud omnes, sed communiores pono, et aliquando unius differentiae sunt diversae antiphonarum inceptiones ... In isto tono (sc. primo) differentiae incipiunt in ⋅a⋅, quae est quinta supra finalem istius toni, et terminant varie secundum varias inceptiones antiphonarum. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2 pr. 192: Quantum autem ad finem intonandi sciendum est, quod fines intonationum seu differentie, quas communiter appellamus „seculorum amen“, non solum in diversis tonis, immo etiam []frequenter in eodem tono sunt varie ac diverse. passim LmLIac. Leod. inton. 4, 21. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 46, 16: principalitatem aliquam obtinent illae chordae, in quibus „saeculorum amen“ incipiunt differentiae, et quantum ad hoc in quarto tono principalitatem aliquam obtinet prima superiorum ⋅a⋅, in qua suae incipiunt differentiae. LmLIac. Leod. spec. 6, 79, 3: tertio modo dicitur tenor locus ille, in quo incipiunt differentiae „saeculorum“ cuiuslibet toni. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 1: Cum non solum antiphonae, verum etiam missarum introitus differentias habeant, sintque in multis aliae ab antiphonariis. passim LmLHugo Spechtsh. comm. p. 128: Nota etiam, quod melodia psalmorum in fine secundum varias differentias variatur. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 131: omnes istae antiphonae (sc. primi toni), quae in ipsa clavi finali ⋅D⋅ seu tono infra finalem, videlicet in ⋅C⋅ incipiunt et ad diapente festinando currunt, ad primam differentiam pertinebunt. Si autem in ipsa finali ⋅D⋅ incipiunt et subito ad diapente non consurgunt, sub principali tono ... collocabuntur. Omnes autem antiphonae, quae infra finalem ⋅D⋅ incipiunt, videlicet in ⋅C⋅, et ad diapente festinantes non currunt, secundae sunt differentiae. eqs. al. LmLQuat. princ. 3, 38. eqs. al. (?) LmLSumm. Guid. comm. 4, 28: dicendum de differentiis „saeculorum“ cuiuslibet toni. Istae autem differentiae secundum diversitatem principii variantur et multiplicantur, unde, quot modis principium cuiuslibet toni variari contingit, tot differentias quilibet tonus de iure secundum regulam sortiri deberet, licet secundum usum diversarum ecclesiarum plures vel pauciores fortassis habeantur. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 61: quae variationes caudarum etiam adhuc vocantur differentiae. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 47: Cantus claustralis seu monachalis ... non tamen differt in rationibus tonorum a canonicali. Sed tonorum differentiae in eo saepius sunt diversae, quarum plurimae sunt competentes et non necessariae, reducibiles vero ad alias canonicas (cf. Ioh. Cott. mus. 22, 54). ... Primi itaque toni haec sunt differentiae claustrales. Exempla toni primi secundum claustrales: (sequuntur exempla) „Euouae.“ eqs. LmLIoh. Olom. 9 p. 48: Compositio cantus Ambrosiani in ratione tonorum, quamvis rigidior sit, a Gregoriano differre non videtur. Sed toni psalmidici seu „saeculorum amen“ in eis ut plurimum aliter decantatur ... Reperio autem tonorum differentias in libris Ambrosianis aut vitio scriptorum aut alia negligentia saepius a vera dispositione et formatione congrua transmutatas. LmLIoh. Olom. 9 p. 63: Septimi toni differentiae claustrales fere penitus videntur convenire cum praedictis canonicalibus. al. LmLIac. Twing. p. 108, 11. al. LmLIac. Theat. 32. al. LmLNicol. Cap. p. 329 (sim. LmLBonav. Brix. 23, 1). al. LmLGob. Pers. p. 193b (cf. Ioh. Cott. mus. 22, 60). al. LmLAnon. Claudifor. 4, 2, 7. al. LmLUgol. Urb. 1, 65, 4: Differentiae autem ab ipsis antiphonarum principiis sumunt ortum, quoniam, quale est principium eius, talis eius est differentia, ex diversis igitur principiis diversae differentiae oriuntur. ... Reperiuntur autem differentiae in fine versus psalmi vel „gloria patri“, ubi dicitur „seculorum amen“. In prima enim syllaba huius dictionis „seculorum“ incipit differentia et in ultima huius dictionis „amen“ terminatur, in quibus tum syllaba una sub una nota comprehenditur, tum plures notae sub una syllaba proferuntur, prout in ipsis antiphonarum differentiis plene monstratur. al. LmLTon. Subl. p. 63, 4. (?) LmLAnon. Carthus. nat. 8, 43. al. LmLAnon. Carthus. inton. 1. al. LmLTrad. Holl. I p. 182. al. LmLTrad. Holl. II 11 p. 64 (p. 438a): et eciam sciendum, quod nullam differenciam continet secundus tonus in cantu officiorum, sed solummodo continet principale „euouae“. LmLTrad. Holl. II 27 p. 132 (p. 460a): Est item advertendum, quod quandoque minor (ms.; ed.: quaeque brevior) differencia vel parva potest <ad>mitti (ms. et ed.: mitti) in omnibus versibus; exemplum patet hic: (sequitur exemplum). De quo []tamen (ms.; ed.: item) differenciae minores (ms.: binores; ed.: breviores) ita sunt formatae, quod in quolibet versu admiti possunt, et eas teneri oportet; et hoc maxime provenit ex <specialitate> (ms.: se alitate; ed.: aequalitate) earum, ut patet hic: (sequitur exemplum). Sed tamen in <maioribus> (ms. et ed.: alcioribus) non oportet, nisi propter extraccionem temporis, ut si alique (ms. et. ed.: aliqui) <con>venienter (ms.; ed.: vehementer) in „Magnificat“ differenciae per singulos versus propter congruitatem turificacionis teneri possunt; nam ex ea de causa quandoque (ms.; ed.: quinque) in medio versuum pausae fiunt. LmLTrad. Holl. II 30 p. 133 (p. 460b): Item circa praedictam de asignacione differenciarum quaeret quis, quomodo sit racio in differenciis, scilicet quod haec debeat esse prima, haec secunda, haec tercia etc.; respondeo, quod nullam aliam racionem invenio, quam, quod haec earum ordinacio fuit de primi pontificis beneplacito vel superveniencium voluntate. al. LmLTrad. Holl. III 9 p. 83: haec differentia peregrinaliter, que sequitur: (sequitur exemplum) „Euouae“ ... hec differentia circumflexa: (sequitur exemplum) „Euouae“. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 9, 6. LmLTrad. Holl. VI 42, 12. LmLConr. Zab. tract. BH 1: notandum, quod quilibet tonus habet unum principale, scilicet „Saeculorum amen“, et aliquot differentias, quidam tamen plures, alii pauciores praeter secundum tonum, qui nullam differentiam habet secundum plerosque. al. LmLAdam Fuld. 2, 17: in figurata musica de differentiis nulla nobis cura est. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 19: apud nos invenitur alia differentia ad psalmodiam septimi toni, et ea utimur super antiphona „Nos qui vivimus“ ad psalmum „In exitu Ysrael“, que quidem differentia dignoscitur esse mixtim. LmLLad. Zalk. B 1: Alio modo tonus capitur ..., cum dicimus: Ista antiphona habet talem differentiam vel tale capitale. Et alio nomine vocatur tenor. al. LmLGuill. Pod. 4, 8: beatus Gregorius ultimam iam dicti modi differentiam, sive ultimum „seculorum“ ... doctissime statuit. LmLMich. Keinsp. ton. 4. al. LmLSzydlov. 13 p. 48. LmLSzydlov. 13 p. 67: Notandum secundo, quod differencie octavi toni sunt quatuor, et hoc computando peregrinum pro quarta differencia et ultima eiusdem. al. b nur für den Schlußton der „Saeculorum amen“-Formel — just for the last pitch of the ‘saeculorum amen’ formula [s.IX-X] LmLAlia mus. 41 p. 183: A prima quoque specie diapason, quae est mese, id est ⋅o⋅, inchoatur primus tropus, finiturque in diapente remissum, quod est ⋅e⋅, et haec est forma: NOANNOEANE. Habet autem 5 differentias et 9 loca in nocturnis. Est namque prima differentia in ⋅o⋅, quae habet duo, primum in se: „Veniet Dominus“, secundum in ⋅i⋅ enarmonio remisso: „Apertis thesauris suis“. Secunda vero differentia in ⋅m⋅ lichanos meson, quae habet tria loca, in se: „Canite tuba“, diatessaron remissum in ⋅e⋅: „Ecce nomen Domini“, diapente remissum in ⋅c⋅: „Intempesta nocte“. ... Concluditurque huius tropi forma intra integrum diapente, et singulae chordae singulas retinent differentias, et prima differentia duo habet loca, secunda tria, tertia unum, quarta unum, quinta duo. (inde LmLAnon. Bernh. 1, 53. LmLAnon. Bernh. 2, 105). eqs. al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 2, 116. c nur für den Anfangston der „Saeculorum amen“-Formel — just for the initial pitch of the ‘saeculorum amen’ formula [s.XI] LmLVers. Ars humanas p. 113b: Primus tonus quinto ponit / loco differentia. al. LmLPs.-Guido form. ton. 2, 30. (?) [s.XIII] LmLAmerus 20, 2: Differencia primi (sc. toni) est in ⋅a⋅lamire, secundi in ⋅ef⋅faut. Tercii et quarti finiuntur in ⋅e⋅lami cum mi. Differencia tercii est in ⋅ce⋅solfaut, quarti in ⋅a⋅lamire. Quinti et sexti finiuntur in ⋅ef⋅faut. Differencia quinti est in ⋅ce⋅solfaut, sexti in ⋅a⋅lamire. Septimi et octavi finiuntur in ⋅ge⋅solreut. Differencia septimi est in ⋅de⋅solre, octavi in ⋅ce⋅solfaut. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 192b. [] B als Ordnungsbegriff für eine (Unter-)Gruppe von Gesängen (Antiphonen) einer Kirchentonart, die ein charakteristisches melodisches Initium aufweisen und mit einer bestimmten „Saeculorum amen“-Formel verbunden sind — as concept for categorizing a (sub-)group of chants (antiphons) within a mode‚ which chants exhibit a characteristic melodic initium and are associated with a definite ‘saeculorum amen’ formula [syn.: definitio] 1 generell — general a unspezifisch — unspecific [s.IX] LmLAurelian. 10, 31: Antiphonarum IIII sunt hoc in tono differentiae. LmLAurelian. 15, 1: Plagis tritus, ut reor, nullam in introitis habet differentiam (sim. LmLAurelian. 15, 1 p. 149). [s.XI] LmLComm. ton. 1, 1. al. LmLPs.-Guido form. 7, 1: Differentiarum autem horum modorum formulae secundum principia cantuum dispositae sunt. al. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 21: Et istae antiphone ex eadem differentia (sc. sexta primi modi) debent esse per tonum remissum. al. [s.XIII] LmLTon. Franc. p. 117a. al. LmLLambertus p. 262b: Secunda sequitur differentia primi modi. Videlicet quando antiphona incipit in ⋅D⋅, ut hic: „Ecce nomen domini“ „Sede a dextris meis“ „O pastor“, tunc habet tale „Euouae“. eqs. al. [s.XV] LmLIac. Theat. 43. eqs. LmLNicol. Burt. 1, 25, 150. eqs. al. b in Abgrenzung zu einer Hauptgruppe — in distinction from a principal group [s.XI] LmLTon. Aug. p. 81: Que antiphone in differentias sint segregande. De tonalibus melodiis. De ordine differentiarum. LmLTon. Aug. p. 87: Huiusmodi igitur cantum alia quam suus principalis tonali melodia coloratum appellavere differentiam. Preteritis enim nec pro speciali differentia annumeratis, que sub eodem „seculorum amen“ passim ac diverse ordiuntur, ille tantum in differentiarum separationem aggregantur et differentiarum vocabulo determinantur, que, ubicumque incipiant, principale tamen „seculorum amen“ alterant. LmLTon. Aug. p. 88: Differentie autem, hoc affini quodam et antiphonarum et tonalium melodiarum collegio aggregante, hoc se secuntur ordine, ut prima ponatur, si cuius antiphone in finali ordiuntur. Ubi, si diversis sub eodem tono aptandas differentiis principium sortiri contigerit, preponantur, que principalibus illius toni magis cognate ... Dehinc ordinentur ... hac servata ratione, ut diversarum antiphonis differentiarum in eadem corda incipientibus ille in ordinando differentias preponantur, que ad finalem ab incipiendo festinant. LmLTon. Aug. p. 97: Primus tonus quinque habet differentias, quarum prima hac insignitur sui „Seculorum amen“ melodia (sequitur melodia cum neumis notata) „Seculorum amen.“ eqs. passim LmLFrut. ton. p. 125. al. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 22, 62: Sed et illae differentiae, quas quidam differentias esse asseverant, non dico non necessariae, immo prorsus nullae sunt, cum videlicet unum „saeculorum amen“ nulla parte consequenter diversificatum multis cantibus diversa principia habentibus adiungitur. Siquidem ex his antiphonis „Tecum principium“, „Biduo vivens“, cum proprie primi sint toni, quidam duas differentias supervacue faciunt. Nam si diversa principia cantuum differentiis numerum darent, multo plures essent differentiae in hypolydio, mixolydio et hypomixolydio, quam nunc sunt (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 85, 55). al. LmLUdalsc. pr.: Habet autem primus tonus absque eo tono, qui dicitur autenticus, quinque differentias et duodecim varietates; secundus nullam differentiam et quinque varietates eqs. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. II 79 p. 84 (p. 444b). 2 im Hinblick auf den Anfangston bzw. ein spezifisches melodisches Initium der Antiphon — with respect to the initial pitch or a specific melodic initium of the antiphon a Erklärung — explanation [s.XIII] LmLAmerus 9, 1: Notandum, quod differencie vocantur []diverse inceptiones antiphonarum, responsoriorum, officiorum et omnium cantuum, scilicet ipsa principia, que inter se et a se differunt. Item „seculorum“ improprie dicuntur differencie, licet inter se differant, quia non sunt principia, sed fines. b Gebrauch — usage [s.XI] LmLComm. ton. ep. 2, 12. LmLTon. Aug. p. 107a. al. [s.XII] LmLUdalsc. 15: Secunda autem differentia est eo, quod in proxima finali chorda, scilicet inferius, inchoetur (sc. cantus)... Tercia differentia est eo, quod cantus quidem a finali semiditono incipiatur et statim tono intendatur. eqs. LmLTon. Nivern. f. 141v p. 120: Primus tonus quid est? Determinacio quarte vocis ⋅D⋅ habens elevationem potentialiter usque ad eandem litteram, idest undecimam ⋅d⋅. Quot principia habet? Quatuor. Que? Octavam ⋅a⋅, sextam ⋅f⋅, quartam ⋅d⋅, terciam ⋅c⋅ ... Quot differencias? Novem. Quas? Videlicet ipsa principia, que inter se et a seipsis differunt et tamen in quarta voce conveniunt. Da exemplum illius differencie, que sola oritur ab octava voce (sim. LmLQuat. princ. 3, 38). eqs. al. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 193: Differencia prima prothi incipit in ⋅D⋅ finali et salit in diapente. LmLTon. Vatic. 12, 5 p. 203 eqs. al. [s.XIII] LmLTon. Franc. p. 129a: Prima differentia quinti toni incipit in ⋅F⋅ gravi et in ⋅a⋅ acuto, habet talem seculorum: (sequitur exemplum). al. LmLAmerus 11, 20: Iste tres differencie predicte habent unum „seculorum“, et due differencie inveniuntur irregulares, que non servant hanc finalem litteram ⋅e⋅. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 43. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 9, 6. al. LmLMich. Keinsp. 8, 18: Regula. Toni in fine discernuntur, differentiae vero non, nisi in principio valent diiudicari. al. 3 im Hinblick auf die Verbindung zwischen Psalmvers und Antiphon — with respect to the link between psalm verse and antiphon [s.IX] LmLAurelian. 10, 33: Tertia vero differentia est, quando finis versus producitur equaturque antiphonae principio (sim. LmLAurelian. 10, 33 p. 140). al. [s.XI] LmLBerno prol. 7, 15 (inde LmLQuaest. mus. 1, 17 p. 38). (?) LmLBerno prol. 10, 7: hic diffinitionem nihil aliud quam differentiam intellegat, qua initia cantus vel „Seculorum amen“ a sono principalis toni sive in extensione sive in remissione sive etiam eodem loco incipiendo suavi ac concordabili quadam differunt diversitate, quamquam nos rectius differentias quam diffinitiones dici debere arbitremur (inde LmLAnon. Hailspr. 4 p. 70). LmLBerno ton. p. 80a: Differentia tercia (sc. autentici proti). Huius „Saeculorum amen“ a finali diatessaron intervallo distat, ipsa autem ab eodem finali tono et semitonio inchoat superius, tono vero ab „amen“ inferius (inde LmLTon. Baumg. 1, 10-13). eqs. al. LmLFrut. ton. p. 119: Differentia secunda (sc. authenti proti) ab ultima saeculorum amen syllaba, id est a ⋅G⋅, usque in finalem, quae est ⋅D⋅, descendit; sicque tono inferius antiphonis suis initium tribuit in ⋅C⋅. al. [s.XII] LmLTon. Baumg. 4, 8: Differentia II^a ultimam syllabam „Seculorum amen“ semiditono ultra finalem deponit, canendi autem exordium infra uno tono assumit sicque inicium et finem ... dyatesseron rite coniungit. eqs. al. C unspezifisch (als Bezeichnung der „Saeculorum amen“-Formel oder der Ordnungsgruppe) — unspecific (as term for ‘saeculorum amen’ formula or defined group of chants) [s.X-XI] LmLFrut. brev. 10 p. 75. eqs. al. [s.XI-XII] LmLTheog. Mett. 31, interp. 1b (p. 192b): Primi toni prima differentia duas habet iniciales cantus sui litteras ⋅D⋅ et ⋅F⋅; ⋅D⋅, <ut> „seculorum amen“, A. „Ecce nomen Domini“, A. „Senex puerum“; ⋅F⋅, ut A. „Canite tuba“, A. „Speciosus“. eqs. al. LmLIoh. Cott. mus. 11, 28: apud quosdam phtongi, id est toni, vocalibus, tonorum autem differentiae, quas quidam abusive diffinitiones vocant, consonantibus signantur hoc modo. ... Primam autem cuiuslibet toni differentiam b indicat, secundam c, tertiam d, quartam g, et ita mutae per ordinem (inde LmLAnon. Pannain[] p. 108. LmLIac. Leod. spec. 6, 82, 5-6). LmLIoh. Cott. mus. 22, 56: Competentes et necessarias dicimus illas differentias, quas usus cantorum habet ab antiquis modulatoribus constitutas. Competentes autem et non necessariae dicuntur, quae non necessitatis causa, sed solius curialitatis adiunguntur (inde LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 196. LmLAnon. Hailspr. 4 p. 69. LmLIac. Leod. spec. 6, 85, 52-53. LmLIoh. Olom. 9 p. 43. LmLGob. Pers. p.193b. LmLTrad. Holl. VI 42, 13-14). al. LmLUdalsc. pr.: In subscriptis tonorum formulis differentiae cum suis varietatibus subtrahuntur, quae in antiquis exemplariis inveniuntur, quia valde necessarie esse probantur. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493a. al. LmLAnon. Ratisb. 8, 1, 1. al. LmLVers. Postquam pro 291. [s.XV] LmLIac. Theat. 32. LmLTrad. Holl. III 9 p. 64. eqs. LmLBonav. Brix. 23, 1. al. II unspezifische Bezeichnung für kirchentonartliche Unterscheidungsmerkmale — unspecific term for definite characteristics of modes A allgemein — general [s.IX-X] LmLComm. br. 23: Itaque in octo tonos, quos ita nominamus, melodiam dividimus, quorum differentias et proprietates ecclesiasticum cantorem, nisi ingenii tarditate obstante, culpabile est ignorare. LmLReg. Prum. 1, 3: arripui antiphonarium, et ... antiphonas, quas in illo adnotatas repperi, propriis ... distribui tonis. Divisiones etiam tonorum, id est differentias, quae in extrema sillaba in versu solent fieri, ut decens et conveniens fiat concinentia, sicut a maioribus nobis traditae sunt ..., distinctis ordinibus inserere curavi (sim. LmLReg. Prum. 1 app. crit.. LmLReg. Prum. ton. p. 204b: Divisio autem dicitur differentia, quae fit in versu in novissima syllaba, ut decens et rata fiat consonantia). LmLReg. Prum. ton. p. 201a: Incipiunt VIII^to toni musice artis cum suis differentiis. LmLReg. Prum. ton. p. 211a: Incipiunt differentiae VII toni authenticus tetrarchus. NOIOEANNE. „Gloria Seculorum amen.“ „Veni Domine visitare nos in pace.“ ... Divisio prima VII^mi toni. „Gloria Seculorum amen.“ „Dixit angelus ad Petrum.“ ... Divisio secunda VII toni. „Gloria Seculorum amen.“ „Tu es qui venturus es Domine.“ ... Expliciunt differentiae toni VII^mi. eqs. LmLReg. Prum. ton. p. 224b: Expliciunt differentiae tonorum in responsoriis et eorum versibus. LmLMod. Volunt autem p. 80: Volunt autem quidam ... tonos tantummodo sive differentias esse duodecim. LmLAnon. Bernh. 2, 50: Dicendum est de his, qui dicuntur tropi vel toni vel modi vel differentiae consonantiarum musicae modulationis eqs. [s.XI] LmLOdor. Sen. p. 200. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 27: Differentiae in tropis bifariam fiunt. Primo, quia in naturali diversitate ab invicem differunt in structura, in consonantiis, in speciebus, in principalibus chordis, in distinctionibus, in modis vocum, in initiis et finibus suis ... Secundo, quia cantus singulorum troporum non unum semper idemque habet initium; sed qui in finali cuiuslibet illorum chorda incipit, primae differentiae locum obtinet; qui vero infra finalem in vicino vel tertio sono orditur, secundae vel tertiae differentiae nomen habet; supra finalem autem in tertia, quarta vel quinta voce, quartae, quintae et sextae differentiae patebit. LmLWilleh. Hirs. 38 (c. 37), 8: Quatuor principales chordae proti ⋅A⋅D⋅a⋅d⋅, quia aequaliter omnes tono remittuntur, et prima specie diatessaron intenduntur, primi modi qualitatem reddunt. Principales chordae deuteri ⋅B⋅E⋅b⋅e⋅ ditono remissae et secunda specie diatessaron intensae secundi modi differentiam pandunt. al. LmLComm. Guid. 11 p. 117: naturalem finalem affini suae in gravibus concordare per diatessaron, in acutis per diapente; ... ⋅A⋅ et ⋅D⋅ primam et secundam, ⋅B⋅ et ⋅E⋅ tertiam et quartam, ⋅C⋅ et ⋅F⋅ quintam et sextam, ⋅G⋅ septimam et octavam habere cantus differentiam, unusquisque duas habens, authenticam scilicet et plagalem. LmLCompil. Casin. 1, 102 p. 249b: Sequuntur octo toni cum suis differentiis. De octo tonora per ordinem. Prima []differentia, tonus dorius et authentus protus, vox odax, metrum vero lichanos hypaton ... Prima differentia inchoat in quarta chorda, quae vocatur scembs, et serenando ascendet in VIIII^a (ms.; ed.: VIII^va), quae dicitur kaphe, et serenando descendit (ms.; ed.: ascendet) usque ad tertiam, quae dicitur re, et repausa ubi incipit. eqs. al. [s.XIII] LmLAnon. Hailspr. pr. p. 62. (?) LmLIoh. Groch. 220: Describunt autem tonum quidam dicentes eum esse regulam, quae de omni cantu in fine iudicat. ... cum plures toni in fine conveniant, puta primus et secundus in ⋅D⋅ gravi, per hoc, quod dicunt ‚in fine‘, non articulatam differentiam apponunt, nisi quis per hoc intellexerit principium et medium cum hoc esse. LmLEngelb. Adm. 4, 25, 15: Voces vero terminacionis ipsarum intonacionum tot sunt numero et differencia, quot sunt numero differencie formularum singulorum tonorum, de quibus ultimo in hoc opere habebitur. al. LmLSumm. Guid. comm. 2, 91. [s.XV] LmLIac. Theat. 37-38. B ? mit Bezug auf Kennmelodien (zur Unterscheidung von authentisch und plagal) — ? with reference to modally characteristic melodies (for differentiation between authentic and plagal) [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 260b: plurimi cantus ..., de quibus dubium est, an primi an secundi sint toni: ... Alioquin iuxta formularum varietates et differentias discernuntur (inde LmLTon. Gratianop. p. 23. LmLTrad. Garl. plan. V 233). LmLPs.-Odo dial. p. 261a: Discernitur quartus (sc. tonus) a tertio, quia quartus habet primam ⋅A⋅ et secundam ⋅B⋅ et tertiam ⋅C⋅, quas non habet tertius. Et tertius habet undecimam ⋅d⋅ et duodecimam (ed.: duodecim) ⋅e⋅, quas non habet quartus. Quod si aliqua antiphona neque has tertii neque illas habet quarti, sed in decima ⋅c⋅ incipiat, ... tertii erit modi; alias in quarto ponetur, si eius formulae differentias imitatur (inde LmLTon. Gratianop. p. 28. LmLTrad. Garl. plan. V 242. LmLIac. Leod. comp. 2, 8, 12). III Bezeichnung für den Schlußton eines Abschnitts — term that designates the final pitch of a section [s.XI] LmLGuido micr. 8, 27: Omnes itaque modi distinctionesque modorum his tribus aptantur vocibus (sc. ⋅C⋅D⋅E⋅). Distinctiones autem dico eas, quae a plerisque differentiae vocantur. Differentia autem idcirco dicitur eo, quod discernat seu separet plagas ab autentis, caeterum abusive dicitur (inde LmLComm. ton. II ep. 2, 15. LmLLib. spec. 36-37 p. 50. LmLQuat. princ. 3, 34: Et notandum est, quod distinctiones in unoquoque modo in eisdem vocibus incipere et finire possunt, in quibus suus modus ponit principia. ... Distinctiones autem proprie dici possunt modorum differencie eo, quod discernant seu separant plagas ab auctentis. LmLIac. Theat. 11. LmLIac. Theat. 19). LmLComm. Guid. 21 p. 126 eqs. v. distinctio IV Bezeichnung für eine Kennmelodie (zur Unterscheidung von authentisch und plagal) — term for a modally characteristic melody (for differentiation between authentic and plagal) [s.XI-XII] LmLAnon. Wolf p. 216: Idem autem, quod de differentiis „seculorum amen“ posuimus, de differentiis tonorum dicere possumus. Omnis quippe autentus ad diapente suas in cantibus extendit differentias, nec huius regulae limitem in differentiarum inceptionibus quisquam illorum transgreditur, nisi in membris socialium vel transponatur vel transformetur, praeter deuterum, qui pro quinta, ad quam naturaliter per diapente intendi debuit, usualiter ad vocem sextam elegit. al. (cf. LmLWolf, Anonymer Musiktraktat p. 216, 231) v. definitio 2 V Hexachord [s.XIV] LmLInterv. Sunt autem p. 22: Disiunctio est progressio ab una differentia ad aliam sine mutacione. [] VI Bezeichnung für die Verbindung zwischen Gradual-Kehrvers und Versus bzw. Alleluia und Versus (den Intervallabstand zwischen Schluß- und Anfangston sowie die melodische Fortführung des Versus betreffend) — term that designates the conjunction between gradual response and verse or alleluia and verse (with reference to the interval between the concluding pitch and the beginning pitch as well as the subsequent progression of the verse) [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 120, 1: De finibus gradualium et Alleluia et de principiis versuum ipsorum et de eorum distantia ... declarare oportet, quanta inter gradualis finem et versus eius principium vocum distantia interveniat. Haec enim declaratio necessaria est, quoniam alterum alteri aequale est, alterum per tertiam vel per quintam vocem et cetera, extremum ab altero distat extremo. ... Primus igitur tropus in gradualibus suis quatuor distantiae differentiis invenitur. LmLUgol. Urb. 1, 122, 1: De differentiis tertii tropi in gradualibus et Alleluia et eorum versibus. Tertius tropus in suis gradualibus cum suis versibus plures habet differentias. Prima differentia est, quando gradualis terminus cum versus initio aequalitatem non habet, sed supra gradualis terminum, qui est ⋅E⋅, intendit semitonium versus initium, scilicet in ⋅F⋅, post autem ⋅F⋅ remittitur semidiphtonum ad ⋅D⋅. Huius primae differentiae est sequens graduale cum suo versu et similia. al. VII Bezeichnung für einen Kompositionsabschnitt — term for a section of a composition [s.XV] LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: Rotulum est cantus mensuralis per dupplum aut triplum cantabilis sine tenore, in quo cantantes ponunt tres choros secundum proporcionatam armoniam, et unusquisque procedit sua differencia girando (ms.; ed.: generando) eciam quasi in infinitum, et in se tociens, quociens placuerit, regirando (ms.; ed.: regenerando) textu variato aut non variato, sed per aliquas pausas aut (ed.: ac) clausulas tantum (ms.; ed.: tamen) permutato. (?) ibid.: Stampania est cantus mensuralis dulcissimus, summa mensura in pausis et elevacione et depressione nec secundum altum nec secundum bassum progrediens, qui tanto ingenio repertus est, ut stampania sit mensura omnium mensurarum, et est una cantilena duodecim modis continens in se differencias, quarum tamen quamlibet bis repetit. VIII ? Bezeichnung für die Mittelkadenz eines Psalmtons — ? term for the mediant cadence of a psalm tone [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 1, 15: Ii (sc. Ambrosiani) item ut plurimum psalmodiam cuiuscumque toni in ea incipiunt chorda, in quam principium eius „Euouae“ fuerit pernotatum, ipsamque (sc. chordam) eadem voce prosequuntur, nullius differentiae intermissione, ad ipsum usque „Euouae“, cuius pernotationem finis ipsius psalmodiae consequitur. cf. LmLBerger H., Psalmdifferenzen