chroma

chroma -atis n. et -ae f. (χρῶμα) 1. das chromatische []Tongeschlecht 2. Bezeichnung für ein Intervall von vier Fünfteln eines Ganztons 3. Notenwert einer halben Semiminima in der Mensuralnotation 4. Bezeichnung für die kleine Terz 5. Bezeichnung für nichtdiatonische Halbtöne [6. irrtümlich: Bezeichnung für das pythagoreische Komma] — 1. the chromatic genus 2. term that designates an interval of four fifths of a tone 3. note value of half of a semiminim in mensural notation 4. term that designates the minor third 5. term that designates non-diatonic semitones [6. erroneously: term that designates the Pythagorean comma] 1 das chromatische Tongeschlecht — the chromatic genus a generell (Intervallfolge im Tetrachord: Halbton, Halbton, kleine Terz) — general (sequence of intervals in a tetrachord: semitone, semitone, minor third) [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 3: Genera vero sunt modulationum tria: primum quod Graeci nominant αρμονιαν, secundum χρωμα, tertium διατονον. ... Chroma subtili sollertia ac crebritate modulorum suaviorem habet delectationem. ... In his tribus generibus dissimiles sunt tetrachordorum dispositiones ... chromati duo hemitonia in ordine sunt composita, tertium trium hemitoniorum est intervallum. LmLVitruv. 5, 4, 6: parhypate, quae in harmonia distat ab hypate <dimidium> hemitonium, in chroma tramutata habet hemitonium. al. [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 1: Modulatio est modorum prudens dispositio; eius tres species, διάτονος, χρῶμα, ἁρμονία. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 955: Genera modulandi sunt tria: ἁρμονία, χρῶμα, διάτονον. ... chroma (sc. dicitur), quod de hemitoniis componitur. LmLMart. Cap. 9, 957: Chroma autem hoc modo <...> melos accipit: per hemitonium et hemitonium et tria hemitonia. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 212, 25: dicendum de generibus melorum. Sunt autem tria: diatonum, chroma, enarmonicum. Et diatonum quidem aliquanto durius et naturalius, chroma vero iam quasi ab illa naturali intentione discedens et in mollius decidens (inde LmLTon. Lugd. pr. 11. LmLHier. Mor. 9 p. 44, 8. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 392, 5). LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 8: Chroma autem, quod dicitur color, quasi iam ab huiusmodi intentione prima mutatio, cantatur per semitonium, semitonium et tria semitonia (ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 40: ‚chroma‘ variabile. inde LmLHier. Mor. 9 p. 44, 20. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 3. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 6). LmLBoeth. mus. 4, 7 p. 322, 25: nete hyperboleon et nete diezeugmenon in tribus generibus, id est vel in diatono vel in chromate vel in enarmonio, diatessaron continet symphoniam. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 15, 16a, 2: Chroma et chromaticum unum est, i. colorabile, quia ab utrisque accipit colorem. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 30: Quod vero dicit (sc. Boethius) de cromate et enarmonico, si non possis ita reperire, non tamen mireris. Potest enim esse in scenicis cantibus, qui vocantur guerble. al. [s.XI] LmLLect. Guid. p. 45: Dicitur autem diatonicum eo, quod per tonum et tonum progrediatur; chroma autem, quod dicitur color quasi ab hac prima intentione coloratum et immutatum. LmLOliva p. 292: In cromate vero continui unius triemitonii ac duorum semitoniorum legitima spacia continentur. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 15, 12. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 226, 2: armonieque triplicem ordinem, cromatis, ennarmonii videlicet et dyatonici ... cromatis, quod est B rotunda, ennarmonii, quod est cantus naturalis, dyatonici, quod est B quadrata. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. append. 2 p. 396, 18. al. LmLUgol. Urb. 5, 41, 5: chroma et chromaticum idem. LmLUgol. Urb. 5, 44, 17. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 53: semitonia, quae cum ad diatonum pertinent, diatonica nominentur, quando vero ad croma, cromatica, quando denique ad enharmonicum, enharmonica, cum per eorum motus atque gestus genera melorum cognoscantur. al. LmLMon. Boetius p. 233, 36. b mit differenzierter Tetrachordteilung: chroma mollis [](⅓, ⅓, 1 ⅚ eines Ganztons) , chroma hemiolia (⅜, ⅜, 1 ¾ eines Ganztons) , chroma toniaea (½, ½, 1 ½ eines Ganztons) — with refined division of the tetrachord: chroma mollis (⅓, ⅓, 1 ⅚ of a tone) , chroma hemiolia (⅜, ⅜, 1 ¾ of a tone) , chroma toniaea (½, ½, 1 ½ of a tone) [s.V] LmLMart. Cap. 9, 959: Sed cum tetrachordorum, quos quadrifidos appellamus, divisiones innumerabiles sint, sex sunt notae: enharmonia una; chromatis tres, quarum prima, quae mollis ac soluta, secunda, quae hemiolia est, tertia, quae est toniaea. ... illud vero, quod mollius diximus, per τριτημορίαν δίεσιν copulatur (ad loc.: LmLIoh. Scot. annot. 512, 2: ‚mollius‘ id est chroma per tritemoria in chromatico genere, quod molle vocatur; tonus dividitur in tres partes, ideo tritemoria appellatur. sim. LmLRemig. Aut. 512, 2). al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 16 p. 365, 12: Dividit enim (sc. Aristoxenus) tonum in duas partes atque id semitonium vocat. Dividit in tres, cuius tertiam vocat diesin chromatis mollis. Dividit in quattuor, cuius quartam cum propria medietate, id est cum octava totius toni appellat diesin chromatis hemiolii (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 46, 3. LmLUgol. Urb. 5, 51, 9). LmLBoeth. mus. 5, 16 p. 366, 28: Chromatis vero mollis hanc facit (sc. Aristoxenus) divisionem VIII, VIII, XLIIII, ut VIII atque VIII sint tertiae partes tonorum. ... Item chromatis hemiolii diatessaron ita partitur VIIII, VIIII, XLII. ... Item chromatis toniaei talis secundum Aristoxenum partitio est XII, XII, XXXVI (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 46, 16. LmLUgol. Urb. 5, 51, 22). LmLBoeth. mus. 5, 18 p. 370, 19: Aristoxenum vero culpat (sc. Archytas), quoniam in chromate molli et chromate hemiolio tales posuerit primas secundasque a gravi nervo proportiones, quae a se minimo et quantum sensus non possit internoscere distarent. ... Primae igitur a gravi inter se proportiones chromatis mollis et chromatis hemiolii vicesima quarta parte toni distant, quod propter brevitatem differentiae nullo modo sentit auditus (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 49, 4. LmLUgol. Urb. 5, 54, 2). al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 46, 11: pro duodecim unitatibus toni sumantur 24 et pro diatessaron 60. Nam 24 partem habent octavam praecisam, scilicet trinarium, et tunc in numeris integris haberi poterit illa pars, quae vocatur diesis chromatis hemiolii, scilicet 9. al. LmLUgol. Urb. 5, 51, 7: erit toni numerus 24 ... 6 cum 3 erunt 9, quae facit diesim chromatis hemiolii. al. 2 Bezeichnung für ein Intervall von vier Fünfteln eines Ganztons — term that designates an interval of four fifths of a tone [syn.: semitonium chromaticum] [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 6, 3: Dyesis quinta pars est toni, puta cum aliquis tonus bipartitur propter aliquam dissonantiam colorandam, supple terciam, sextam sive decimam, tendendo ad aliquam consonantiam; quia prima pars toni sic divisi, si per ascensum fit, maior est et vocatur croma; pars vero, que restat, dyesis dicitur (sim.: LmLMarch. luc. 2, 8, 4. inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 12, 12. LmLBonav. Brix. 24, 82). 3 Notenwert einer halben Semiminima in der Mensuralnotation mit den Zeichen  — note value of half of a semiminim in mensural notation with the notational symbols  a als Note — as note [s.XIV] LmLNic. Weyts p. 262b: Partes prolationis sunt quinque, scilicet maxima, longa, brevis sive tempus, semibrevis sive prolatio, et minima. Et due sunt superaddite, que non sunt de arte, scilicet semiminima et croma, ut hic: , croma:  (?)  (ms.; ed.: ). LmLNic. Weyts p. 263a: Partes immediate minimarum non sunt in arte, quia ultra minimum non est dare minimum; sed tantum sunt in usu, quia tantum sunt due semiminime et quatuor cromata. [s.XV] LmLIoh. Hoth. fig. I 1, 2: Octo sunt figurae mensurabilis cantus, videlicet maxima, longa, brevis, semibrevis, minima, semiminima, croma et semicroma, ut hic:  (sim. LmLIoh. Hoth. fig. II 1, []2. LmLIoh. Hoth. mens. I 1, 1). LmLIoh. Hoth. mens. II 1, 3: Et hee (sc. partes prolationis) sunt videlicet maxima, longa, brevis, semibrevis et minima; reliquae vero semiminima, croma et semicroma tali pacto: . b als Pause — as rest [s.XV] LmLIoh. Hoth. fig. II 4, 1: Pausae sunt sex, videlicet pausae longae, brevis, semibrevis, minimae, semiminimae et cromae. ... Et pausa cromae ponitur in medio spatio cum unco supra et infra. ... cromae: . LmLIoh. Hoth. mens. I 3, 1: Sex sunt pausae, videlicet pausa longa, brevis, semibrevis, minima, semiminima et croma. ... Pro semiminima, pausa similiter tangens lineam supra, ascendens usque ad medium cum circulo in summitate, nullam perfectionem vel imperfectionem denotat, nec pausam cromae, quae sic ascendit cum circulo supra et infra ...  (ms.; ed.: ). 4 Bezeichnung für die kleine Terz (als konstitutives Intervall des chromatischen Genus) — term that designates the minor third (as constituent interval in the chromatic genus) [syn.: semiditonus, trihemitonium] [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 24 p. 114, 7. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 118, 6: Quarta autem coniunctio ptongorum est, quam auctores musice semiditonum et triemitonium vocaverunt. Boetius vero Greca oratione chroma eum nuncupavit. LmLIoh. Cicon. mus. 4, 13 p. 390, 7: Ex quibus proportionibus constat (sc. melodia)? Ex quatuor. Quibus? Sesquitertia, sesquioctava, sesqualtera, sesquiseptimadecima, addita quoque chroma et bis sesquioctava armonica (sim.: LmLIoh. Cicon. mus. 374, 13. LmLIoh. Cicon. mus. 384, 11. cf. LmLEllsworth, Ciconia p. 375 adn. 9). LmLMon. Boetius p. 233, 41: Sume ergo tonum, qui est inter hipaten meson et licanos hypaton diatonicam et eius mediam partem, et fac intervallum cromatis (mss.; ed.: cromaticum) inter hypaten (ms. et ed.: hypaton) meson et lichanos hypaton et erunt tria semitonia incomposita. 5 Bezeichnung für nichtdiatonische Halbtöne — term that designates non-diatonic semitones [s.XV] LmLGuill. Pod. 3, 34: Hinc igitur intermedius sonus inter ⋅c⋅faut et ⋅d⋅solre, ut de pluribus unum in presentiarum demus exemplum, et ⋅c⋅faut cromaticum intendendo, et ⋅d⋅solre remittendo appellabitur. Quamobrem qui huiusmodi intermedios sonos claviculas appellant, indocte loquuntur. ... Possunt autem generali verbo croma nuncupari. [6 irrtümlich: Bezeichnung für das pythagoreische Komma (Unterschied zwischen großem und kleinem Halbton) — erroneously: term that designates the Pythagorean comma (the difference between the major and minor semitone)] [s.XV] LmLFr. Gafur. gloss. 16, 1: „Et ex premissis croma reperire necesse“ (cf. Ioh. Mur. spec. 1, 250: Est ex praemissis comma reperire necesse). LmLFr. Gafur. gloss. 17, 2: Notandum quod croma est soni gravis et acuti intervallum atque distantia ex duobus schismatibus compositum, cuius proportio est maior quam 75 ad 74, minor vero 74 ad 73, sicut patet in his numeris, in quibus est proportio cromatis... numeri sunt hii, scilicet 7153 et 533441. al.cromatis ex errore ed. pro signatis (ms.): LmLMon. Mon. regulare p. 180, 36. semitonia croma ex errore pro semitonia cromatica (?): LmLIoh. Hoth. exc. p. 53. cromate ex errore ed. pro comate: LmLIoh. Hoth. exc. p. 54.adi.