lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

brato

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
2
Verweise raus
2

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

brâto sw. m.

Bd. 1, Sp. 1325
brâto
sw. m., mhd. brâte, nhd. braten; as. (queck-) brâdo (Holthausen, As. Wb. 59), mnd. brâde, mnl. brade f.; ae. brǽde. — Graff III, 284.
Nur Glossenbelege.
prat-: nom. sg. -o Gl 1,273,1 (Jb-Rd). 417,17 (M). 424,15 (Rb). Beitr. (Halle) 85,230,44 (lat. abl. pl.). Gl 4,37,29 (Sal. a 1, 6 Hss.). 51,24 (Sal. a 1, 7 Hss.). 132,3 (Sal. c). 218,52. 225,1. 238,10; -e 37,30 (Sal. a 1). 240,14 (Pate); gen. sg. (? Vgl. u. 3) -on 2,152,10; acc. sg. -un 1,417,18 (M, 4 Hss.). 426,24 (Rb); -en 417,19 (M, 2 Hss.). 5,4,18; -in 1,417,18 (M, 2 Hss.); nom. pl. -on Mitt. d. Kgl. Bibl. 3,25 (Berl., Lat. 676, Reichenau 9. Jh., vgl. u. 3); -in 3,677,4 (Hs. abgekürzt Patin); dat. pl. -on 1,342,1. 2,389,25. 492,57. 509,57 (2 Hss.); -un 450,54 (2 Hss., 1 -vn); acc. pl. -on 392,51.
brat-: nom. sg. -o Gl 1,320,4. 2,735,29. 4,51,26 (Sal. a 1). 241,14. 251,21 (3 Hss.). 467,3; -a 37,30 (Sal. a 1, []Prag, mus. Bohem., 13. Jh.). 268,25 (Leiden 191 E, 12. Jh.); dat. pl. -on 1,342,1 (Sg 9, 9. Jh.). 2,563,14. 573,49. 4,349,51. — brad-: nom. sg. -o Gl 2,355,44. 3,363,39 (Jd). 572,21 (3 Hss.). 686,65. 717,48. 4,138,63 (Sal. c). 200,24 (sem. Trev.); dat. pl. -on 2,556,53 (Trier 1464, 11. Jh.). — brothen: nom. sg. Gl 4,268,25 (Paul. 107, 14./15. Jh.). Verstümmelt ist brat.: nom. sg. Gl 4,153,11 (Sal. c). 1) das schiere Fleisch, Fleisch ohne Fett und Knochen: a) allgem.: brato ł zentering pulpa [nach Steinm.’s Anm. z. St. zu: pulpa est caro sine pinguedine, Is., Et. xi,1,81] Gl 1,320,4. 4,251,21. 467,3; als Fleischstück: praton [aras] ofellis [obsecrare bubulis, Prud., P. Rom. (x) 383] 2,389,25. 492,57. 509,57. 556,53. 563,14. 573,49. Beitr. (Halle) 85,230,44. offellis ballun ab offa pratvn [zu ebda.] Gl 2, 450,54. brato offella 4,153,11; b) spez.: das Fleisch des Brustmuskels: braton nodosum et eminens pulpis [Randglosse zu animosum, das zu Verg., G. iii, 81 gehört: luxuriatque toris animosum pectus] Gl 4,349,51; — Muskelfleisch der Arme u. Beine: praton [nisusque anhelus solverat fessos lacertorum] toros [Prud., P. Vinc. (v) 124] Gl 2,392,51. wado brado sura 3,363,39. pratin ales suilli (‘Vorderschinken’? Vgl. Steinm. z. St.) 677,4; — das Fleisch der Rückenmuskulatur, das Lendenfleisch: praton [et offerent ... sacrificium domino: adipem et caudam totam cum] renibus [Lev. 3,10] Gl 1,342,1 (2 Hss., 1 Hs. lentibus, 1 weitere Hs. lentipraton lubo super lumbos iacens caro), vom fleischigen Schlangenrücken: brado spina [-que vagi torquente cerastae, Lucan. 9,716] 2,355,44. 2) das zum Braten zubereitete Fleisch, das gebratene Fleisch, der Braten: prato [partitus est universae multitudini Israel ...] assaturam (Hss. z. T. assatura) [bubulae carnis unam, 2. Reg. 6,19] Gl 1,273,1. 417,17 (9 Hss., davon 1 Hs. spizbrâto br., 3 weitere Hss. nur spizbrâto). 424,15. 4,268,25. 5,4, 18. inti pratun des rindares einaz fleisc et assaturam bubulae carnis unam [ebda.] 1,426,24. prato assatura 4,37,29. 132,3. 218,52. 238,10. brato ł svili [et accipiens archiepiscopus unum] copadium [, dedit iuxta se recumbenti seni, dicens: ecce istud bonum] copadium [est, manduca, abba, Vitae patr. 572a,63] 2,735,29. brado copadium 3,572,21. 686,65. 4,51,24 (1 Hs. brât). 138,63. 200,24. 241,14. prato ł zendrinc copadium 225,1. brado copadium ł assatura 3,717,48. copadium est quod uulgo prate uocatur .i. caro accomodata ad assandum 4,240,14. 3) unklar ist praton builla Gl 2,152,10; ist das verderbtes bubali, wie Steinm., Anm. z. St., als möglich erwägt? Er weist für diese unter Cassian-Glossen stehende Glosse auf [ei ... inditum fuerit] Bubali [cognomentum, Cass., Coll. iii, 1 p. 559] bezw. [ut ei ceteri anachoretae] Bubali [cognomen indiderint, ebda. xviii, 15 p. 1116], aber wie wäre es dann zur Übers. mit br. gekommen? Liegt eine Verwechslung mit bubulus vor? Doch bliebe auch dann noch die Übers. mit br. bedenklich. Unklar ist auch: .. praton .. ulci Mitt. d. Kgl. Bibl. 3,25; steckt hinter dem verstümmelten .. ulci eine Verschreibung von .. culi und ist etwa zu lesen (lenti)praton (renun)culi oder (prust)praton (pectus)culi?
Vgl. K. K. Klein, Ammann-Festgabe S. 125.
Komp. brust-, thioh-, kela-, quec-, lenti-, ribbi-, ruggi-, slouf-, sloug-, spizbrâto.
4279 Zeichen · 242 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    brâtosw. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    brâto sw. m. , mhd. brâte, nhd. braten; as. (queck-) brâdo ( Holthausen, As. Wb. 59 ), mnd. brâde, mnl. brade f. ; ae. b…

Verweisungsnetz

4 Knoten, 3 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 2 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit brato

4 Bildungen · 3 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

brato‑ als Erstglied (3 von 3)

brato als Zweitglied (1 von 1)

vibrato

LDWB1

vibrato [vi·bra·to] (tal.) adv. ‹mus› vibrato.