lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

bitumen

mhd. bis lat. · 7 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
7 in 7 Wb.
Sprachstufen
5 von 16
Verweise rein
3
Verweise raus
4

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

bitumen n.

Bd. 1, Sp. 1492
bitumen, -inis n. MLWscript.: byt-: MLWGloss. IV 190,54 St.-S. bitt-: MLWl. 49. adde MLWGloss. III 197,51 St.-S. MLWcod. D. -tom-: MLWl. 49. I strictius MLWi. q. asphaltusErdpech, Naturasphalt (interdum MLWi. q. pixPech): A proprie (cf. MLWGloss. I 318,16 St.-S. -nbitumen ... uastostolim. 707,15 -ebitumine limu. II 428,29 -nbitumen ... honlim [horn- cft. MLWed.]. III 295,9 -nbitumen ertlim gluten terre tenacissimum. 494,12 -nbitumen cleiber. IV 177,17 -nbitumen harz. V 39,17 -nbitumen cleibe. saepe): 1 gener.: MLWAldh. virg. I 36 p. 283,14 quae (cupae) intrinsecus atrae picis massa et -isbituminis fomite sulfurisque fetore farciuntur. MLWAethicus Ister 32 p. 19,10 Turchi fecerunt acervum magnum lapide ac -ebitumine conglutinatum. 36 p. 23,35 Alexander ab ipsis Meoparis inventum dicit -nbitumen. 108 p. 81,14 a vineis Engadi et lacum -umbituminum. p. 81,26 ubi (sc. Sodomae) tria iudicia magna ... decidisse, ignis, fulminis et -isbituminis. MLWRhythm. 68,6,4 anima implenda plumbo, sulphure, pice, nigro -ebitumine. v. et supra p. 1042,35. in fabula: MLWEcbasis capt. 370 vereor vulpem solidum turbare -nbitumen. 2 spec.: a pharm. et techn.: MLWAesculapius 19 p. 25,9 malagma thoraci per stipticia, sulphur et -nbitumen, imponant. MLWTract. de caus. mul. 34 ad matricem, qui pectine subcadit, ... medicabitur sic: sulfor, bittomen MLWeqs. MLWMappae Clavic. 85 purgatur ... stannum sic: pice et -ebitumine admixto conflatur. MLWAntidot. Glasg. p. 143,9 antidotum ... faciens ad epilenticos ... -nbitumen Iudaicum (MLWConstant. Afric. grad. p. 378,30 -nbitumen I. calidum et siccum est ..., vulnerata ... loca consolidat MLWeqs. MLWIoh. Platear. simpl. med. p. 7av aspaltum, id est -nbitumen I. v. et supra p. 1042,31). MLWal. b in usu artificum: MLWAethicus Ister 53 p. 33,32 scaffas ex vimine litas -ebitumine. MLWOdilo Suess. Seb. 27 quippe quod monumentum sepulcri molis erat ingentis et -isbituminis indissolubilis. MLWErmenr. ad Grim. 19 p. 557,25 ostendam tibi psalterium olim miris modis constructum et tam firmo -ebitumine intus ac foris conglutinatum, ut rescindi nullo modo valeat. MLWHugo Flav. chron. 2 p. 405,47 tabula marmorea ... cemento adiungitur ... et solido -isbituminis gluttine solidatur. MLWal. v. et supra p. 1120,23.25. remissius de caemento ut MLWvid. (cf. Vulg. gen. 11,3): Tract. de MLWeccl. Aldenb. 12 (MLWMGScript. XV p. 870,8; MLWc. 1084) cum aedes templi aedificabantur in septentrionali climate, -isbituminis artifex cum suis in meridiano latere operabatur. B 1 alleg. (spectat ad Vulg. gen. 14,10): MLWCaes. Heist. hom. exc. 31 putei retinacula sunt mundi, ... -nbitumen, quod tenax est et attractive nature, amor et dulcedo (cf. Aug. MLWc. Faust. 12,14 p. 345,2). hom. II p. 39b -nbitumen ... significat retinacula mundi. 2 in imag.: MLWCarm. Aldh. 2,75 erant fratres iuncti -ebitumine germanitatis viscide. Bereng. Trev. myst. (MLWPL 160,988A) si navicula mentis -ebitumine charitatis intus firmetur et extra (spectat ad Aug. [?] un. MLWeccl. 5,9 p. 241,11 ut MLWTuto opusc. 2,5 p. 76,21 navem intus ac foris caritatis -ebitumine linivit). v. et MLWl. 32. 3 per compar.: MLWAethicus Ister 7 mare adserit similitudinem pelbhloicam molliorem ac crassiorem mirphoicam quasi -ebitumine parte maxima in ea forma tenere. MLWWolfhard. Waldb. 2,11 tria corpora quasi forti -ebitumine conglutinata misere haerebant mutuo coniugata. 3,10 cerillus temerariae manui quasi indissolubile -nbitumen adhaesit. MLWHumb. Sim. 2,31 p. 180,15 ipse spiritus sanctus ... tamquam violentissimum et ferventissimum -nbitumen aut gluten caritate ... corpus Christi per nexus et iuncturas aptas formatum ... conglutinat (cf. MLWl. 1sq.). II latius: A materia ex vegetabilibus concreta et ad urendum aptaTorf: MLWAnnal. Egm. MLWa. 1126 p. 144,6 -nbitumen, quod turvas vocant et ad instar ligni aridi ardet, comminutum in frustra iactavit daemon in facies hominum. B techn. MLWi. q. lutum (philosophorum)(Kunst-)Lehm: MLWMorien. Rom. alch. p. 518a,2sqq. cuius (vasis) ... os cum -ebitumine convenienter obturetur; ... -nbitumen ... sit illud, quod in libris philosophorum lutum appellatur. Baader
4054 Zeichen · 228 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    bitumenN.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    bitumen , N. nhd. Bitumen Hw.: vgl. mnl. bitume Q.: DW2 (Ende 12. Jh.) I.: Lw. lat. bitumen E.: s. lat. bitūmen, N., Erd…

  2. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Bitumen

    Etym. Wb. des Deutschen (Pfeifer) · +1 Parallelbeleg

    Beton m. ‘Mörtel aus Kies und Zement’. Seit dem 19. Jh. belegt (doch vgl. Betonmörtel, 18. Jh.), nach gleichbed. frz. bé…

  3. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    Bitumen

    Goethe-Wörterbuch

    Bitumen fast fester, an feinkörniges Gestein gebundener, brennbarer Stoff (als Verdunstungsrest von Erdöl) Auf derselben…

  4. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Bitumen

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Bitumen . Unter B. begreift man die brennzlichen Erdharze u. Erd- oder Steinöle, so das Bitumen asphaltum seu judaicum, …

  5. Latein
    bitumenn.

    Mittellateinisches Wb.

    bitumen , -inis n. script. : byt-: Gloss. IV 190,54 St.-S. bitt-: l. 49. adde Gloss. III 197,51 St.-S. cod. D. -tom-: l.…

Verweisungsnetz

14 Knoten, 7 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Wurzel 1 Kompositum 6 Sackgasse 6

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit bitumen

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — bitumen kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „bitumen". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 17. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/bitumen/mlw
MLA
Cotta, Marcel. „bitumen". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/bitumen/mlw. Abgerufen 17. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „bitumen". lautwandel.de. Zugegriffen 17. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/bitumen/mlw.
BibTeX
@misc{lautwandel_bitumen_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„bitumen"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/bitumen/mlw},
  urldate      = {2026-05-17},
}